Wystąpienie: Izabela Bodnar

Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Dzisiejsza debata dotyczy spraw fundamentalnych dla przyszłości naszego kraju i bezpieczeństwa jego obywateli. Powodzie, susze, katastrofy ekologiczne i zaniedbania w zarządzaniu wodami to nie tylko problemy infrastrukturalne, ale przede wszystkim kwestie odpowiedzialności państwa wobec ludzi i środowiska. Stoimy dziś przed koniecznością oceny wieloletnich błędów i zaniedbań oraz wypracowania rozwiązań, które pozwolą nam uniknąć kolejnych takich tragedii w przyszłości.

W 2022 r. Polska doświadczyła jednej z najpoważniejszych katastrof ekologicznych w historii masowego wymierania ryb i organizmów wodnych w Odrze. Raport Najwyższej Izby Kontroli ujawnił przerażające dane. Wyłowiono wówczas 350 t martwych ryb, niektóre organizacje szacowały je nawet do 1100 t. Zniszczeniu uległ ekosystem całej rzeki. Wymarło wtedy 50% rybostanu Odry oraz 90% małż i skorupiakków. To tragedia o niewyobrażalnych skutkach dla bioróżnorodności, gospodarki i życia ludzi zależnych od kondycji tej rzeki. NIK wtedy w bezprecedensowy sposób ujawnił nieudolność instytucji państwa w zarządzaniu takim kryzysem. Pomimo apeli naukowców, organizacji pozarządowych, sądów administracyjnych o wstrzymanie regulacji i rozpoczęcie renaturyzacji Odry, rok później rząd PiS przyjął tzw. specustawę odrzańską. Zamiast ratować rzekę, ustawa ta koncentruje się na inwestycjach budowlanych, które jeszcze bardziej pogłębiają jej degradację. Spośród 51 zaplanowanych inwestycji tylko jedna ma charakter renaturyzacyjny i to w połączeniu z pracami budowlanymi, które w oczywisty sposób niszczą ekosystemy rzeczne. Pozostałe inwestycje, takie jak np. budowa elektrowni wodnej na Prośnie, nie przynoszą korzyści Odrze, to oczywiste.

Co więcej, ustawa wprowadza wodną policję uzbrojoną w środki przymusu bezpośredniego, co budzi pytania o jej realny cel i konieczność. W czerwcu tego roku na dolnośląskim odcinku Odry w okolicach Głogowa odnotowano kolejne przypadki śniętych ryb. 600 kg w zaledwie kilka dni. Podobne zdarzenia miały miejsce w zbiorniku Dzierżno Duże oraz Kanale Gliwickim. Rzeka zamiast odradzać się po katastrofie, wciąż zmaga się z tymi samymi problemami. Czy nie czas wyciągnąć wnioski i zmienić podejście do zarządzania naszymi wodami śródlądowymi?

We wrześniu tego roku Polskę dotknęła kolejna przeogromna tragedia, powódź na południu kraju. Zniszczeniu uległo ponad 11 tys. budynków jednorodzinnych, 2150 budynków wielorodzinnych. Stan klęski żywiołowej objął prawie 750 miejscowości, a skutki powodzi dotknęły ponad 57 tys. osób. Straty materialne są liczone w miliardach złotych, ale żadne pieniądze nie zrekompensują ludziom utraty dorobku życia. Podczas wizyty w Lewinie Brzeskim mieszkańcy opowiadali mi o dramatycznym stanie wałów przeciwpowodziowych, które pękały, bo były w złym stanie technicznym, w konsekwencji czego miasto zostało zalane w 90%.

To niedopuszczalne, że w XXI w. w kraju europejskim infrastruktura ochrony przeciwpowodziowej nie spełnia podstawowych standardów. Mimo że za czasów słusznie minionej władzy powstał "Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych", można bez wątpienia stwierdzić, że jest to fikcja, dlatego że w opasłych dokumentach, takich jak plany przeciwdziałania skutkom suszy, przeciwdziałania niedoborom wody czy zarządzania kryzysem przeciwpowodziowym, na kilka tysięcy projektów tylko kilkanaście służy renaturyzacji rzek, reszta skupia się na rozwoju wielkotowarowej żeglugi śródlądowej, a w tych dokumentach, jeśli chodzi o przewidziane skutki, jest mowa wręcz o pogorszeniu się z tego powodu stanu wód w Polsce na długości ok. 2 tys. km.

W związku z tym w imieniu mieszkańców dotkniętych katastrofami zwracam się z następującymi pytaniami do rządu. Czy i jak Ministerstwo Infrastruktury zamierza realizować ewidencje i kontrole stanu technicznego wałów przeciwpowodziowych zgodnie z wymogami Prawa budowlanego? Jakie są plany dotyczące umacniania wałów przeciwpowodziowych na terenach zagrożonych powodziami? Kiedy i czy rozpocznie się ich modernizacja? Czy planowana jest rewizja kompetencji Wód Polskich w związku z ich nieskutecznością w ochronie przeciwpowodziowej i ekologicznej rzek? 6600 pracowników, ponad 2 mld budżetu i katastrofa za katastrofą. Kolejne pytanie: Kiedy zostanie wdrożony program renaturyzacji Odry, obejmujący m.in. udrożnienie dopływów, modyfikację ostróg i progów wodnych oraz inne działania wspierające odbudowę ekosystemu? Czy ministerstwo zamierza przyhamować budowę urządzeń regulacyjnych na Odrze, które są przeznaczone głównie dla żeglugi towarowej? (Dzwonek) Jakie są plany redukcji zrzutów zasolonych ścieków - panie marszałku, jeszcze sekundkę poproszę - z kopalń węgla kamiennego oraz KGHM, które były główną przyczyną katastrofy ekologicznej? Czy planowane są inwestycje w odsalarnie i oczyszczalnie? Czy nie warto zrewidować np. podatku miedziowego KGHM-u, który został wprowadzony w 2012 r., który mógłby zawierać w sobie ulgę inwestycyjną właśnie na zbudowanie odsalarni? Kosztuje to ok. miliarda. Na jakim etapie są prace nad nowelizacją specustawy odrzańskiej, która uwzględniłaby realne potrzeby ochrony rzeki i jej ekosystemu? I ostatnie pytanie: Kiedy i czy powstanie w Polsce jednolity, kompleksowy, spójny plan, spójna strategia, która pomoże zrównoważyć skutki zarówno katastrofy ekologicznej, jak i powodzi? Czy ministerstwo planuje stworzyć tego rodzaju strategię, rodzaj masterplanu?

Polacy zasługują na konkretne działania, które zapewnią im bezpieczeństwo i ochronę przed kolejnymi wodnymi kataklizmami. Razem możemy, a nawet musimy, szanowni państwo, odbudować zaufanie do instytucji odpowiedzialnych za ochronę środowiska i zapewnić bezpieczeństwo mieszkańcom naszego kraju. Dziękuję bardzo. (Oklaski)