Wystąpienie: Tadeusz Tomaszewski

Oświadczenie poselskie w sprawie kryzysu finansowania działów aktywizacyjnych urzędów pracy z Funduszu Pracy

Szanowny Panie Marszałku! Szanowna Izbo! Z opublikowanego przez Związek Powiatów Polskich w czerwcu 2026 r. raportu analitycznego pn. "Możliwości finansowania form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy przez powiatowe urzędy pracy w 2026 r." wynika, że w 2026 r. samorządy powiatowe stanęły w obliczu kryzysu niespotykanego wcześniej w historii Funduszu Pracy.

Fundusz Pracy jest zasilany przez pracodawców i osiągnie w 2026 r. rekordowy poziom wpływów ze składek: 11,1 mld zł. Mimo to środki przeznaczone na finansowanie form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy zostały w tym samym roku ograniczone do 2,15 mld zł, co stanowi zaledwie 19% wpływów ze składek. 4 lata wcześniej wskaźnik ten wynosił ponad 65%, tj. 3,6 mld zł. Po odjęciu środków zarezerwowanych dla ministra oraz przeznaczonych na projekty unijne (EFS+) bezpośrednia dyspozycja powiatów wynosi w 2026 r. 656 mln zł, czyli o 67% mniej niż rok wcześniej, gdy było to niemal 2 mld zł.

W praktyce oznacza to, że mediana miesięcznej kwoty przypadającej na jedną osobę bezrobotną wynosi w 2026 r. 61 zł. Ponad 3/4 samorządów dysponuje kwotą poniżej 100 zł miesięcznie na jednego bezrobotnego, przy kosztach np. szkolenia zawodowego sięgających nawet 27 593 zł, 3-miesięcznego stażu - ponad 8562 zł, miesięcznej refundacji w ramach prac interwencyjnych - do 4806 zł. W województwach łódzkim i opolskim powiaty otrzymały 0 zł na finansowanie form pomocy poza projektami EFS+. W województwach świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim, należących do regionów o najwyższym bezrobociu w kraju, środki w dyspozycji urzędów pracy skurczyły się o odpowiednio 91% i 85%.

Na koniec 2025 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Polsce wyniosła blisko 888 tys. osób, a stopa bezrobocia wzrosła do 5,7%. Wzrost odnotowano w ponad 95% powiatów. Urzędy pracy, pozbawione środków, obsługują więcej klientów niż rok temu, dysponując ułamkiem poprzednich zasobów.

W związku z wejściem w życie od 1 czerwca 2025 r. ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która rozszerzyła krąg odbiorców usług urzędów pracy o osoby bierne zawodowo, poszukujące pracy oraz rolników z ponad 2 ha przeliczeniowymi bez stałych dochodów, doszły nowe zadania dla urzędów pracy. Wzrost liczby zadań nie został jednak skompensowany wzrostem finansowania.

XXXIII Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich, obradujące 17 czerwca 2026 r. w Karpaczu, przyjęło formalne stanowisko wzywające do:

1) wprowadzenia do ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia przepisu gwarantującego, że na finansowanie form pomocy dla bezrobotnych przeznaczane będzie corocznie co najmniej 35% przychodów Funduszu Pracy ze składek z roku poprzedniego;

2) niezwłocznego zwiększenia środków w planie finansowym Funduszu Pracy już w 2026 r., bez czekania na zmiany legislacyjne;

3) wprowadzenia zasady przyznawania dofinansowania na podjęcie działalności gospodarczej w kwotach netto (bez VAT), co wyeliminuje poważne problemy prawne i finansowe po stronie powiatów.