Wystąpienie: Agnieszka Maria Kłopotek

Stanowisko

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! W imieniu klubu parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego mam zaszczyt przedstawić stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o ratyfikacji Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Japonią o zabezpieczeniu społecznym, podpisanej w Tokio 15 kwietnia 2026 r., zawartego w druku nr 2810, oraz wobec sprawozdania Komisji Polityki Społecznej i Rodziny i Komisji Spraw Zagranicznych, ujętego w druku nr 3062.

Klub Parlamentarny PSL popiera ten projekt. Jest to rozwiązanie potrzebne, odpowiedzialne i od dawna oczekiwane przez osoby, które część swojej aktywności zawodowej związały z Polską, a część z Japonią. Za technicznym językiem umowy międzynarodowej stoją bowiem bardzo konkretne ludzkie sprawy: lata pracy, odprowadzane składki, prawo do emerytury lub renty oraz pewność, że zmiana państwa zatrudnienia czy zamieszkania nie pozbawi człowieka należnej ochrony. Dotychczas między Polską a Japonią nie obowiązywała umowa koordynująca systemy zabezpieczenia społecznego. W praktyce oznaczało to, że okresy ubezpieczenia przebyte w jednym państwie nie mogły być uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń w drugim. Pojawiało się również ryzyko podwójnego opłacania składek albo, przeciwnie, powstania luki w ochronie ubezpieczeniowej. Osoby mieszkające w Japonii nie mogły też otrzymywać polskich świadczeń bezpośrednio w miejscu zamieszkania na takich zasadach, jakie zapewniają umowy zawarte z innymi państwami. Ta sytuacja była niezrozumiała zwłaszcza wobec rosnących relacji gospodarczych i społecznych między naszymi krajami. Według danych przywołanych w uzasadnieniu w Japonii mieszka na stałe około 1800 obywateli polskich, a po uwzględnieniu osób posiadających podwójne obywatelstwo liczba Polaków przebywających w tym kraju może sięgać ok. 3 tys. Z drugiej strony coraz więcej obywateli Japonii pracuje, prowadzi działalność gospodarczą i opłaca składki w Polsce. Dla tych osób ratyfikowana umowa nie jest abstrakcyjnym dokumentem dyplomatycznym. Jest gwarancją, że legalna praca i uczciwie opłacane składki zostaną właściwie rozliczone.

Najważniejszym rozwiązaniem jest możliwość sumowania polskich i japońskich okresów ubezpieczenia. Jeżeli staż zgromadzony wyłącznie w jednym państwie okaże się niewystarczający do nabycia prawa do emerytury lub renty, będzie można doliczyć okres ubezpieczenia przebyty w drugim państwie. Każda instytucja wypłaci przy tym świadczenie odpowiadające okresom ubezpieczenia przebytym w jej systemie. Nie chodzi więc o przerzucanie kosztów między państwami, ale o uczciwe uznanie całej historii zawodowej człowieka i proporcjonalne rozliczenie zobowiązań. To szczególnie ważne dla osób, które przez kilka lub kilkanaście lat pracowały za granicą, wróciły do kraju albo planują taki powrót. Państwo nie powinno stawiać ich przed wyborem: mobilność zawodowa albo bezpieczeństwo emerytalne. Współczesny rynek pracy jest międzynarodowy, ale prawa pracownika nie mogą znikać na granicy. Z punktu widzenia PSL jest to wyraz elementarnej sprawiedliwości społecznej: składka odprowadzona zgodnie z prawem musi budować uprawnienie, a lata pracy nie mogą być latami straconymi.

Drugim filarem umowy jest zasada zachowania praw nabytych i możliwość transferu świadczeń. Emerytura lub renta przyznana na podstawie ustawodawstwa jednego państwa nie będzie mogła zostać zmniejszona, zawieszona czy wstrzymana tylko dlatego, że osoba uprawniona mieszka w drugim państwie. Polskie świadczenia będą mogły być przekazywane osobom mieszkającym w Japonii. To rozwiązanie praktyczne, ale też ważny sygnał: prawo do świadczenia podąża za człowiekiem. Umowa opiera się również na zasadzie równego traktowania. O jej zastosowaniu nie będzie decydować wyłącznie obywatelstwo, lecz fakt podlegania ustawodawstwu Polski lub Japonii. Ochroną zostaną objęci pracownicy, osoby prowadzące działalność na własny rachunek, w tym rolnicy i domownicy, a także członkowie rodzin i osoby wywodzące swoje prawa od ubezpieczonych. Po stronie polskiej zakres obejmie m.in emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinne, świadczenia związane z wypadkami przy pracy i chorobami zawodowymi oraz zasiłki pogrzebowe z systemu powszechnego i systemu ubezpieczenia społecznego rolników.

Dla naszego klubu istotne jest, że umowa uwzględnia także specyfikę krótkotrwałego delegowania pracowników. Co do zasady osoba będzie podlegała ustawodawstwu państwa, w którym wykonuje pracę. Przewidziano jednak rozwiązania pozwalające pracownikowi czasowo wysłanemu do drugiego państwa pozostać w systemie państwa wysyłającego. Ogranicza to koszty podwójnego oskładkowania, upraszcza prowadzenie działalności i ułatwia realizację kontraktów, nie pozbawiając zatrudnionych ochrony. Ma to znaczenie dla polskich przedsiębiorców działających w Japonii i dla firm japońskich inwestujących w Polsce. Japonia jest jednym z najważniejszych partnerów Polski w regionie Azji i Pacyfiku oraz trzecim największym pozaeuropejskim inwestorem w naszym kraju. Japońskie inwestycje oznaczają miejsca pracy, nowoczesne technologie i transfer wiedzy. Jasne reguły ubezpieczeniowe zmniejszają ryzyko prawne, poprawiają warunki prowadzenia działalności i mogą sprzyjać kolejnym inwestycjom. Dobra polityka społeczna i dobra polityka gospodarcza nie muszą się wykluczać. W tym przypadku wzajemnie się wzmacniają. Warto podkreślić, że rozmowy w tej sprawie miały długą historię. Polska zaproponowała rozpoczęcie negocjacji już w 2013 r., a realne rozmowy stały się możliwe dopiero po zmianie stanowiska strony japońskiej w 2021 r. Podpisanie umowy w kwietniu 2026 r. zamyka zatem wieloletni proces i realizuje oczekiwania środowisk polonijnych. Jest także konkretnym elementem partnerstwa strategicznego między Polską a Japonią oraz rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą.

Wysoka Izbo! Pozytywnie oceniamy również mechanizm ponownego ustalenia świadczeń. Osoba, której świadczenie przyznano przed wejściem umowy w życie, będzie mogła złożyć wniosek o jego ponowne ustalenie, jeżeli zastosowanie umowy może zmienić jej sytuację. Jednocześnie nowe obliczenie nie będzie mogło doprowadzić do obniżenia wcześniej ustalonej kwoty. Uwzględniane będą również okresy ubezpieczenia przebyte przed wejściem umowy w życie, choć sama umowa nie stworzy roszczeń o wypłatę świadczeń za wcześniejszy okres. To rozsądne połączenie ochrony praw nabytych z zasadą nieretroaktywności.

Nie można pominąć kwestii danych osobowych. Realizacja umowy będzie wymagała przekazywania informacji między polskimi a japońskimi instytucjami. Dlatego dokument określa obowiązki dotyczące bezpieczeństwa danych, rejestrowania ich przekazania, poprawności i ograniczenia zakresu informacji do niezbędnego minimum, usuwania danych, gdy przestaną być potrzebne, oraz prawa zainteresowanego do skutecznej skargi i środka odwoławczego. Te zabezpieczenia muszą być w praktyce konsekwentnie stosowane. Ochrona praw socjalnych nie może odbywać się kosztem prawa do prywatności.

Skutki finansowe projektu są umiarkowane. Uzasadnienie szacuje koszt polskich świadczeń przyznawanych z zastosowaniem umowy, w warunkach 2026 r., na ok. 3,5 mln zł, zależnie od przyjętego wariantu. Projekt nie powinien bezpośrednio obciążyć budżetu państwa ani budżetów jednostek samorządu terytorialnego, a ewentualne wydatki funduszy ubezpieczeniowych będą realizowane w ramach ich planów finansowych. Co ważne, każda ze stron ponosi koszty świadczeń wyłącznie za okresy ubezpieczenia przebyte w jej systemie.

Sprawozdanie komisji zawarte w druku nr 3062 potwierdza, że projekt zasługuje na przyjęcie. Komisja Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisja Spraw Zagranicznych wnoszą o uchwalenie ustawy. Klub Parlamentarny PSL podziela tę rekomendację. Widzimy w tej umowie zarówno ochronę konkretnych ludzi, jak i narzędzie do wzmacniania odpowiedzialnej współpracy gospodarczej.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Państwo powinno być wiarygodne wobec obywatela niezależnie od tego, czy pracuje on w Bydgoszczy, Warszawie czy Tokio. Mobilność nie może oznaczać utraty bezpieczeństwa, a granica państwa nie może przekreślać lat legalnej pracy i opłacania składek. Ta umowa porządkuje zasady, usuwa luki i daje ludziom większą pewność jutra. Dlatego Klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego poprze projekt ustawy przedstawiony w druku nr 2810, zgodnie ze sprawozdaniem komisji zawartym w druku nr 3062. Dziękuję bardzo.