Wystąpienie: Bronisław Foltyn

Stanowisko

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jeżeli chcemy zwiększać ilość pieniędzy przeznaczonych dla twórców, najpierw odpowiedzmy sobie na pytanie, czy obecny system rzeczywiście działa tak, jak powinien. W 2025 r. stowarzyszenie Copyright Polska (operator wybrany przez ministerstwo) otrzymało na PLR 5,4 mln zł. Ok. 5 mln zł trafiło do uprawnionych, a blisko 400 tys. zł stanowiły koszty wynagrodzeń pracowników i zarządu stowarzyszenia. Jednocześnie stowarzyszenie otrzymuje środki z opłaty reprograficznej - w 2025 r. było to ok. 6,5 mln zł. Co ciekawe, stowarzyszenie wykazuje co roku w bilansie aż 2,5 mln zł niewypłaconych środków reprograficznych. Czy zanim przekażemy kolejne pieniądze dla Copyright Polska, to być może należy wpierw wyjaśnić, dlaczego te środki pozostają niewypłacone i czy można je skuteczniej wykorzystać?

Druga kwestia to propozycja podniesienia wskaźnika PLR z 5 do 10%. W praktyce oznacza to podwojenie puli dla Copyright Polska - z ok. 5,5 do 11 mln zł. Ale dlaczego akurat 10%? Dlaczego nie 7 lub 3? W projekcie powinno znaleźć się jasne, oparte na danych uzasadnienie tej konkretnej liczby. Tego zabrakło.

Trzecia sprawa to sposób obliczania wynagrodzeń. W Polsce działa ponad 7 tys. bibliotek publicznych i filii, tymczasem system opiera się na danych z zaledwie 100 placówek. W dobie cyfryzacji powinniśmy dążyć do znacznie pełniejszego obrazu rzeczywistych wypożyczeń. Co więcej, wysokość całej puli zależy od zakupów książek przez biblioteki. Jeśli samorządy ograniczą zakupy, środki na PLR mogą spaść nawet wtedy, gdy Polacy będą wypożyczać więcej książek. Trudno uznać taki mechanizm za racjonalny. Czysty absurd.

I wreszcie: ilu twórców rzeczywiście korzysta z tego systemu? W 2025 r. były w nim 8122 konta, ale wypłatę otrzymało tylko 2265 twórców. Nie wiemy kompletnie, ilu twórców jest uprawnionych, ale w ogóle nie jest zarejestrowanych w Copyright Polska. Wg raportu Biblioteki Narodowej za ostatnie 10 lat w Polsce publikuje się rocznie ok. 33 tys. tytułów. 2265 twórców vs 33 000 wydawanych książek.

Dlatego zanim podwoimy finansowanie systemu, odpowiedzmy na podstawowe pytania: Czy pieniądze, które już w nim są, są w pełni wykorzystywane? Czy sposób ich naliczania odpowiada rzeczywistemu czytelnictwu? Ilu twórców faktycznie otrzymuje wsparcie? I przede wszystkim - na jakich konkretnych danych oparto propozycję podwyżki z 5 do 10%? Twórcy zasługują na sprawny i przejrzysty system, a zwiększenie jego finansowania powinno być poprzedzone pokazaniem, że ten system rzeczywiście działa efektywnie.