Wystąpienie: Jolanta Zięba-Gzik

Panie Marszałku! Panie Minister! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe przedstawiam stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo farmaceutyczne, zawartego w druku nr 3002.

Przedłożony projekt dotyczy kwestii ważnej zarówno dla pacjentów, farmaceutów, jak i przedsiębiorców prowadzących apteki i punkty apteczne. Jego istotą jest odejście od obowiązującego od 1 stycznia 2012 r. całkowitego zakazu reklamy aptek i zastąpienia go zasadą, zgodnie z którą reklama będzie możliwa, ale w jasno określonych granicach.

Zmiana ta jest konieczna również z punktu widzenia prawa europejskiego. 19 czerwca 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że polski całkowity zakaz reklamy aptek narusza m.in. swobodę przedsiębiorczości i swobodę świadczenia usług. Projekt ma więc doprowadzić polskie przepisy do zgodności z prawem Unii Europejskiej.

Nie chodzi o to, aby po prostu znieść zakaz i pozostawić pełną dowolność. Chodzi o stworzenie takich zasad, które z jednej strony pozwolą aptekom informować pacjentów o swojej ofercie, a z drugiej zabezpieczą pacjenta przed agresywnym marketingiem. To szczególnie istotne, ponieważ apteka nie jest zwykłym sklepem. Jest placówką ochrony zdrowia publicznego. W aptece pacjent nie tylko kupuje lek, może uzyskać poradę farmaceutyczną dotyczącą prawidłowego stosowania produktu leczniczego, dawkowania czy możliwych interakcji. Farmaceuci wykonują wywiady farmaceutyczne, pomiary ciśnienia, sprawują opiekę farmaceutyczną, a w określonych przypadkach w aptekach wykonywane są również szczepienia ochronne.

Pacjent powinien więc mieć możliwość dowiedzenia się, jakie świadczenia i usługi oferuje konkretna placówka. Informacja o tym, że w danej aptece można skorzystać z określonej usługi, nie powinna być traktowana tak samo jak agresywna reklama nastawiona wyłącznie na zwiększenie sprzedaży. Dlatego ważne są zabezpieczenia zapisane w projekcie. Po pierwsze, reklama nie będzie mogła polegać na oferowaniu korzyści w zamian za zakup produktów czy skorzystanie z usług. W przeszłości były nagrody, programy lojalnościowe, różnego rodzaju gratyfikacje czy rabaty uzależnione od wcześniejszych zakupów. Chodzi o to, aby decyzja pacjenta nie była motywowana chęcią zdobycia nagrody, ale jego rzeczywistą potrzebą zdrowotną.

Projekt zakazuje też reklamy porównawczej. Apteka nie powinna konkurować z inną apteką poprzez przekaz, który może prowadzić do manipulacji, deprecjonowania konkurencji czy budowania wrażenia, że zdrowie pacjenta można sprowadzić do prostego wyboru: u nas jest lepiej niż gdzie indziej. Apteka, choć funkcjonuje również jako przedsiębiorstwo, pełni szczególną rolę w systemie ochrony zdrowia. Istotna jest także ochrona dzieci i młodzieży.

Reklama nie będzie mogła być kierowana do osób poniżej 18. roku życia ani posługiwać się ich wizerunkiem czy głosem. Zakazane będzie wykorzystanie w reklamie wizerunku lub głosu osób publicznie znanych, osób posiadających wykształcenie medyczne lub sugerujących jego posiadanie. Projekt zabrania stosowania przekazu opartego na strachu, sugerowania, że niekorzystanie z oferty apteki spowoduje pogorszenie zdrowia lub brak poprawy. Zakazana będzie również reklama wprowadzająca w błąd. Pacjent powinien otrzymywać informacje, a nie być poddawany presji.

Wzmocniono także kompetencje wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego. W przypadku naruszenia przepisów będzie on mógł nakazać nie tylko zaprzestanie niezgodnej z prawem reklamy, ale również publikację decyzji, publikację sprostowania reklamy wprowadzającej w błąd czy usunięcie stwierdzonych naruszeń.

Projekt przewiduje również zwiększenie maksymalnej kary administracyjnej z 50 do 100 tys. zł. Podczas posiedzenia komisji odbyła się dyskusja dotycząca wysokości kary. We wniosku mniejszości zaproponowano, aby maksymalna kara miała wynosić aż 10 mln zł. Tak daleko idąca sankcja byłaby trudna do uznania za proporcjonalną, szczególnie że duża część podmiotów prowadzących apteki i punkty apteczne należy do sektora mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw.

Jako klub Polskiego Stronnictwa Ludowego przychylamy się do poprawki, którą złożyła Koalicja Obywatelska, aby kara wynosiła do 1 mln zł i była powiązana z ilością aptek. Z jednej strony odchodzimy od całkowitego zakazu, który został zakwestionowany przez TSUE. Z drugiej strony zachowujemy mocne zabezpieczenia, aby reklama nie prowadziła do nadmiernej konsumpcji leków, nie wykorzystywała emocji pacjentów i nie sprowadzała apteki do roli zwykłego sklepu. Pacjent powinien wiedzieć, gdzie może uzyskać określoną usługę, świadczenie czy poradę. Powinien mieć dostęp do rzetelnej informacji, ale jednocześnie jego zdrowie nie może być przedmiotem agresywnej rywalizacji marketingowej. (Dzwonek)

Jako klub Polskiego Stronnictwa Ludowego pozytywnie oceniamy projekt ustawy i będziemy głosować za jego przyjęciem. Dziękuję bardzo. (Oklaski)