Wystąpienie: Jarosław Sachajko

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowna Pani Rzecznik Praw Dziecka! Mam zaszczyt zabrać głos w sprawie sprawozdania komisji dotyczącego działalności rzecznika praw dziecka w roku 2024.

Na wstępie pragnę wyrazić uznanie dla instytucji rzecznika praw dziecka - jednego z nielicznych organów państwa, które w sposób systematyczny i merytoryczny monitorują przestrzeganie praw najmłodszych obywateli Rzeczypospolitej. Coroczna informacja rzecznika to dokument o kluczowym znaczeniu, rzucający światło na sytuację dzieci w Polsce: od dostępu do edukacji i ochrony zdrowia, poprzez bezpieczeństwo psychiczne i fizyczne, po wyzwania związane z przestrzenią cyfrową. Jednak w tej systematyczności dostrzegam pewne zagrożenia. Raporty rzecznika, choć rzetelne i trafne, coraz częściej pozostają jedynie dokumentami bez realnej mocy sprawczej. Są czytane, odnotowywane, czasem komentowane i zapominane.

Problemy zgłaszane przez rzecznika, takie jak zapaść w psychiatrii dziecięcej, przemoc domowa, uzależnienie cyfrowe, pogłębiające się ubóstwo dzieci w rodzinach wielodzietnych czy brak skutecznej ochrony przed szkodliwymi treściami w Internecie, są znane od lat. Pytam: Co się dzisiaj zmieni? Czy kolejne rządy wdrożyły systemowe rozwiązania? Niestety, odpowiedź brzmi: nie. Brak ustawowego obowiązku realizacji zaleceń rzecznika sprawia, że jego głos coraz bardziej staje się bezradnym apelem, a nie impulsem do realnych zmian.

Szczególną uwagę chciałbym zwrócić na niepokojący brak bezpośredniego odniesienia się w raporcie do problemu łatwego dostępu dzieci do pornografii w Internecie - zjawiska, które ma dewastujący wpływ na ich rozwój psychiczny, emocjonalny i społeczny. Choć w raporcie omówiono kwestię bezpieczeństwa cyfrowego, w tym patotreści, brak w nim wyraźnego wskazania pornografii jako kluczowego zagrożenia dla najmłodszych. To pominięcie budzi poważne pytania, zwłaszcza w kontekście politycznym. Obecny rząd, będąc w opozycji, blokował projekty legislacyjne poprzedniej władzy, które miały na celu wprowadzenie skutecznych mechanizmów ochrony dzieci przed dostępem do pornografii. Teraz, sprawując władzę, nie przedstawił żadnego projektu ustawy, który wprowadziłby systemowe rozwiązania w tym zakresie, takie jak skuteczna weryfikacja wieku czy sankcje dla platform cyfrowych. Czy to oznacza, że troska o ochronę dzieci przed szkodliwymi treściami ustępuje miejsca politycznym kalkulacjom? Brak działań legislacyjnych w tej sprawie jest rażącym zaniedbaniem, które naraża młode pokolenie na poważne zagrożenia.

Kolejnym zagrożeniem jest postępująca marginalizacja problemów dzieci na tle innych spraw politycznych. W sytuacji kryzysu gospodarczego, zagrożeń geopolitycznych i walki o medialny przekaz troska o dziecko przegrywa, a przecież to właśnie dzieci stają się ofiarami złej polityki publicznej, niespójnych reform edukacyjnych, braków kadrowych w szkolnictwie specjalnym czy zaniedbań w zakresie infrastruktury społecznej.

Niepokojące jest również to, że omawianie raportu rzecznika w Sejmie nie przekłada się automatycznie na mechanizmy legislacyjne. Komisje sejmowe nie mają obowiązku przygotowania projektów ustaw wdrażających postulaty z raportu, a rząd nie jest zobligowany do ustosunkowania się do wskazanych nieprawidłowości. Bez takich mechanizmów raporty pozostają jedynie zbiorem słusznych obserwacji, które nie prowadzą do realnych zmian.

Wysoka Izbo! Chwalmy profesjonalizm urzędu rzecznika praw dziecka, ale nie zakrywajmy nim bezczynności państwa, które od lat słucha ostrzeżeń, lecz nie reaguje. Nie możemy dopuścić do tego, by raporty te stały się jedynie alibi dla zaniechań. Szczególnie w kwestii ochrony dzieci przed pornografią potrzebujemy pilnych działań legislacyjnych, a nie kolejnych apeli. Dziecko nie może być statystyką w corocznym sprawozdaniu. Musi być priorytetem. Dziękuję. (Oklaski)