Wystąpienie: Stanisław Gorczyca

Dziękuję.

Pani Marszałek! Wysoka Izbo! 11 lipca to dla części mieszkańców okręgu, z którego zostałem wybrany, małe święto niepodległości. 105 lat temu Warmia, Mazury i Powiśle były areną plebiscytu ustanowionego decyzją traktatu wersalskiego. Po ponad wieku zaborów na mocy wspaniałomyślnej zasady samostanowienia narodów Polacy zamieszkujący te tereny mieli wybierać między Polską a Prusami Wschodnimi. Ostatecznie pod presją szykan, często także przemocy fizycznej, chociażby wobec Bogumiła Linki czy aktorów Polskiego Teatru Objazdowego, plebiscyt zakończył się klęską Polski i zwycięstwem Niemiec w stosunku procentowym 97 do 3 w skali całego obszaru plebiscytowego.

Jednak nie wszędzie tak się stało. Mieszkańcy trzech przygranicznych wsi, Lubstynka, Napromka i Groszek, zdecydowali inaczej i ich małe ojczyzny weszły w granice Rzeczypospolitej. Pomimo niekorzystnego dla Polski wyniku głosowania w lipcu 1920 r. plebiscyt (Dzwonek) zmobilizował polską społeczność. W konsekwencji, zwłaszcza na Warmii, powstał sprawnie działający ruch polski skupiony wokół "Gazety Olsztyńskiej", IV Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech czy istniejących od 1929 r. szkół i przedszkoli polskich. Wszystko to stanowi nie tylko ważny składnik naszej regionalnej tożsamości, ale także istotny element historii, i dlatego warto to wspominać i pielęgnować. Dziękuję bardzo.