Wystąpienie: Joanna Lichocka

Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w 90. rocznicę urodzin Jarosława Marka Rymkiewicza, druk nr 1489.

Marszałek Sejmu, zgodnie z art. 37 ust. 1 i art. 40 ust. 1 regulaminu Sejmu, po zasięgnięciu opinii Prezydium Sejmu, skierował w dniu 10 lipca 2025 r. powyższy projekt uchwały do Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu do pierwszego czytania. Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu po przeprowadzeniu pierwszego czytania oraz rozpatrzeniu tego projektu uchwały na posiedzeniu w dniu 22 lipca 2025 r. wnosi do Wysokiego Sejmu, aby przyjąć raczył załączony projekt uchwały. Przedstawię tekst tej uchwały. To jest jedyny moment, kiedy może on wybrzmieć.

"Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w 90. rocznicę urodzin Jarosława Marka Rymkiewicza

13 lipca minęło 90 lat od urodzin Jarosława Marka Rymkiewicza, poety, dramaturga, pisarza - jednego z najwybitniejszych polskich twórców przełomu XX i XXI wieku.

Urodził się w 1935 roku w Warszawie. Niemcy w czasie wojny starli w proch miejsca, w których mieszkał. Po wojnie wraz z rodzicami i siostrą zamieszkał w Łodzi. Po studiach na Uniwersytecie Łódzkim i kilku pierwszych latach twórczości przeniósł się do Warszawy rozpoczynając pracę w Instytucie Badań Literackich, gdzie spędził kolejne dekady zwieńczając pracę naukową tytułem profesora literatury. Na początku lat dziewięćdziesiątych zamieszkał w Milanówku, a ogród przy jego domu rozsławiony został jako jedno z najważniejszych miejsc polskiej poezji, uwieczniony między innymi w zbiorze "Zachód słońca w Milanówku". Interesowała go w poezji tajemnica istnienia, śmierć i przemijalność każdego życia, które musi kończyć się rozkładem i gniciem, ale i trwanie na wiecznym kole historii, współistnienie przeszłości w teraźniczości.

Od lat siedemdziesiątych zaangażowany w działania środowisk opozycyjnych, po wprowadzeniu stanu wojennego zdecydował, że będzie publikował wyłącznie w drugim obiegu, niezależnym od władz komunistycznych. Wtedy powstały kluczowe dla wielkiej części polskiej inteligencji tamtego czasu "Rozmowy polskie latem roku 1983". Śledzony i rozpracowywany przez Służbę Bezpieczeństwa, wyrzucony z Instytutu Badań Literackich, kontynuował swoją pracę jako wolny twórca, poza cenzurą publikując w podziemnych wydawnictwach czy w paryskim Instytucie Literackim tomiki poezji jak "Mogiła Ordona i inne wiersze z lat 1979-1984", oraz kontynuując swój cykl esejów o Adamie Mickiewiczu.

Jarosław Marek Rymkiewicz był autorem cyklu czterech książek dotyczących polskiej historii, w których najmocniej ze wszystkich współczesnych twórców definiował polskość jako wielką nieśmiertelną siłę, której głównymi cechami są wolność i bunt. Ów arcypolski cykl, który tworzą "Wieszanie", "Samuel Zborowski", "Kinderszenen" i "Reytan. Upadek Polski", stanowi dziś kanon rozważań o narodowej tożsamości.

Jarosław Marek Rymkiewicz zmarł w Milanówku w 2022 roku. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 90. rocznicę jego urodzin składa mu hołd jako jednemu z najwybitniejszych twórców polskiej literatury XX i XXI wieku".

Ta uchwała jest dosyć skrótowa, jeżeli weźmiemy pod uwagę bogactwo dorobku i twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza. Powiem kilka słów, rozwijając to podsumowanie tak wielkiego życia, tak wielkiej twórczości. Jarosław Marek Rymkiewicz jest autorem wielu dzieł, które weszły do kanonu polskiej literatury i trwać będą w tym kanonie. Nie da się napisać historii polskiej literatury i historii polskiej sztuki i kultury bez uwzględniania tego twórcy.

Powiem więcej: moim zdaniem należy on do największych twórców polskiej literatury, polskiej sztuki i w przyszłości wśród naszych największych będzie wymieniany. Autor cyklu książek na nowo odczytujących życie i twórczość naszych mistrzów literatury. "Aleksander Fredro jest w złym humorze", "Słowacki: encyklopedia" albo "Leśmian: encyklopedia" należą do kanonu historii polskiej literatury, czy też wspaniały cykl o Mickiewiczu pt. "Jak bajeczne żurawie", w skład którego wchodzą książki: "Żmut", "Baket", "Do Snowia i dalej...", "Głowa owinięta koszulą", "Kilka szczegółów" oraz "Adam Mickiewicz odjeżdża na żółtym rowerze". To cykl z dezynwolturą i fantastyczną pasją, opowiadający o wieszczu, który nas, jak mówił Jarosław Marek Rymkiewicz, stworzył. Stworzył nas współczesnych, też naszą współczesną polszczyznę, nasze postrzeganie.

Jarosław Marek Rymkiewicz to także wybitny poeta, a dla niektórych jego czytelników to przede wszystkim poeta. Czerpał z klasycyzmu, z baroku i z XX-wiecznej poezji anglosaskiej czy XX-wiecznej poezji polskiej, jak właśnie Leśmian czyli Jarosław Iwaszkiewicz. Miał swój niepowtarzalny styl, rozpoznawany na pierwszy rzut oka dzięki konstrukcji wiersza i stosowanej metaforyce, składający się na ten charakterystyczny dla Rymkiewicza język poetycki. Widać to właśnie w zbiorze "Zachód słońca w Milanówku" czy cyklu oktostychów, czy w takim tomiku jak "Pastuszek Chełmońskiego", w dowolnym wierszu, w dowolnych strofach. Widać, że to jest ten mistrz, to jest Rymkiewicz. To także mistrz w opowiadaniu o duszy polskiej, o sile polskości jako wiecznej, nieprzemijającej mocy, która nas wszystkich ogarnia, zagarnia dla siebie i od której nie ma ucieczki. Immanentną cechą polskości jest wolność i to jest bardzo ważne przesłanie Jarosława Marka Rymkiewicza.

Uprzejmie proszę o przyjęcie tego projektu uchwały, bo bez względu na to, z jak różnych stron politycznych można oceniać jego publikacje, które mają niekiedy całkiem wyraźny polityczny wymiar, to jest to mistrz nad mistrzami polskiej literatury i sztuki. Dzięki niemu polska sztuka zajmuje bardzo wysokie miejsce, co jest widoczne i w jego poezji, i w dramatach, i w jego esejach literackich. Dziękuję bardzo. (Oklaski)