Wystąpienie: Monika Rosa

Bardzo dziękuję.

Pani Marszałek! Szanowni Państwo! Wysoka Izbo! Przedstawiam państwu sprawozdanie Komisji do Spraw Deregulacji oraz Komisji do Spraw Dzieci i Młodzieży z prac nad rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawy - Prawo oświatowe. Projekt ustawy został rozpatrzony na wspólnych posiedzeniach komisji w dniach 10 i 23 lipca. Czytanie odbyło się z udziałem ekspertów, przedstawicieli organizacji społecznych i podmiotów, które stoją na straży dobra i bezpieczeństwa małoletnich.

Jak państwo wszyscy wiecie, ochrona dzieci to ponadczasowe i fundamentalne wyzwanie dla każdego odpowiedzialnego państwa. Ustawa, o której dzisiaj mówimy, tzw. ustawa kamilkowa, miała być wyrazem szybkiej, zdecydowanej reakcji ustawodawcy na potrzebę zwiększenia bezpieczeństwa małoletnich i przeciwdziałania przemocy wobec dzieci. Miała wypełnić lukę prawną i wzmocnić instytucjonalną odpowiedzialność za dobro dziecka w sytuacjach zagrożenia. Jednak doskonale wiemy, że z racji trudności tamtej historii, śmierci chłopca Kamilka z Częstochowy, ale także tego, jak szybko nad tym projektem ustawy wówczas procedowano, mieliśmy chyba wszyscy świadomość, że po ponad roku funkcjonowania będzie wymagał on poprawy. Ministerstwo przyjmowało różne zgłoszenia ze strony społecznej i zidentyfikowało niedostatki systemowe, rozbieżności interpretacyjne. Rządowy projekt, o którym dzisiaj rozmawiamy, wprowadza więc małą, ale kompleksową nowelizację, której celem jest zapewnienie jednoznaczności przepisów, ich spójności z intencją ustawodawcy oraz skuteczności w zakresie ochrony małoletnich.

Podstawowe rzeczy, które ten projekt ustawy doprecyzowuje, to jest kwestia wprowadzenia słownika pojęć, które mają ujednolicić stosowanie pewnych formuł. Chodzi o kwestię zniesienia opłat za zaświadczenia o niekaralności m.in. dla wolontariuszy, o koniec podwójnego sprawdzania tej samej osoby w rejestrze karnym, rezygnację z przedstawienia zaświadczeń przez osoby z ustawowym wymogiem niekaralności, np. policjantów albo adwokatów. Goście zaproszeni na zajęcia szkolne, prelegenci w obecności nauczyciela nie będą już potrzebować tych zaświadczeń. Chodzi też o zmiany w funkcjonowaniu zespołu do spraw analizy zdarzeń, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Zaproponowano również bardzo ważne przepisy dotyczące ochrony danych osobowych. Jest również kwestia dotycząca rodziców i rezygnacji z wymogu posiadania zaświadczeń o niekaralności dla rodziców, którzy chcą brać aktywny udział w życiu szkoły.

Podczas debaty, podczas tych dwóch dni rozmów o projekcie ustawy znaczna część proponowanych zmian nie budziła uwag. Była aprobata zarówno ze strony poselskiej, jak i społecznej. Podczas szczegółowego rozpatrzenia projektu wprowadzono również poprawki. Część z nich miała charakter techniczny, doprecyzowujący i legislacyjny.

Najpierw zacznę od kwestii, które nie budziły obaw ani kontrowersji. Kwestia słowniczka, w którym wyjaśniono terminy, m.in. innego organizatora, dopuszczenia do innej działalności. Wprost wskazano, jak należy rozumieć: opiekę, wychowanie, realizację innego zainteresowania oraz wypoczynek. Mieliśmy jasne zgłoszenia, które pokazywały, że bardzo ważne jest takie jasne sprecyzowanie tych terminów, ponieważ takie niejasności interpretacyjne dość często miały miejsce.

Kwestia druga, bardzo ważna, to funkcjonowanie zespołu do spraw analizy zdarzeń, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał uszczerbku. Ten zespół rozpoczął pracę w maju 2024 r. Raporty z jego prac już są dostępne, są bardzo ważne i będą bardzo ważnym punktem odniesienia do dalszej poprawy bezpieczeństwa i ochrony dzieci i młodzieży. W czasie prac zespołu na bieżąco były ujawniane pewne niedostatki legislacyjne i luki w zakresie funkcjonowania i działania tego zespołu. Ważna i konieczna zmiana dotyczy zobowiązania wprost określonych podmiotów, czyli komendanta głównego Policji, komendanta głównego Żandarmerii Wojskowej oraz właściwego miejscowo prokuratora, do tego, by niezwłocznie po uzyskaniu informacji o śmierci dziecka lub o ciężkim uszczerbku na zdrowiu małoletniego informacje te trafiały bezpośrednio do zespołu. Do tej pory taki obieg informacji nie miał miejsca. Dzięki zmianie zyskujemy pewność, że zespół będzie mógł świadomie podejmować decyzje co do tego, jakimi przypadkami będzie się zajmował.

Nowym rozwiązaniem jest także zobligowanie ministra sprawiedliwości do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobu i trybu przekazywania tych informacji. W celu zapewnienia skutecznego stosowania przepisów ustawy nadano wojewodom szczególne uprawnienia kontrolne w zakresie weryfikacji realizacji obowiązków wynikających z ustawy. Chodzi przede wszystkim o podmioty prowadzące działalność w obszarze pieczy zastępczej, z udziałem małoletnich.

Nowością jest również przyznanie wprost pracownikowi miejsca zakwaterowania zbiorowego, np. w hotelu, prawa zażądania od osoby, z którą przebywa małoletni, przedstawienia dowodu osobistego albo innego dokumentu potwierdzającego tożsamość małoletniego, a w przypadku jego braku - dokumentu publicznego zawierającego dane i wizerunek dziecka, albo wskazania imienia, nazwiska, numeru PESEL małoletniego i określenia relacji, w jakiej znajduje się on z osobą dorosłą.

Ważną zmianą, praktycznym rozwiązaniem, jest zwolnienie wolontariuszy, uczniów, słuchaczy, studentów odbywających obowiązkowe praktyki z obowiązku uiszczenia opłaty za wydanie informacji z rejestru.

Dyskusje podczas posiedzenia obu komisji budziły zapisy dotyczące rezygnacji z wymogu dotyczącego przedstawienia zaświadczenia o niekaralności przez rodziców uczniów wyjeżdżających z dziećmi na wycieczki szkolne. Chodzi o to, aby rodzice nie musieli składać tych zaświadczeń. W drodze konsensusu uzyskanego pomiędzy ministerstwem, rzecznikiem praw dziecka i organizacjami pozarządowymi została przygotowana i złożona poprawka, która została pozytywnie zaopiniowana przez obie komisje, zgodnie z którą od dnia wejścia w życie tych rozwiązań rodzice, opiekunowie prawni nie będą już mieli obowiązku przedkładania informacji z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności, ale osoba kierująca jednostką oświatową będzie miała obowiązek zweryfikować, czy rodzic, opiekun prawny, który ma zostać dopuszczony do działalności, nie figuruje w Krajowym Rejestrze Karnym.

Dyskusję wzbudziła także poprawka wypracowana na podstawie rekomendacji Ministerstwa Edukacji Narodowej odnośnie do stażu uczniowskiego i praktycznej nauki zawodu, jak również kwestii rezygnacji z zaświadczeń na rzecz oświadczenia. Taka poprawka w drodze konsensusu ma być złożona w trakcie dzisiejszego czytania.

Podczas prac komisji poruszono także temat do tej pory jeszcze w tej nowelizacji nie ujęty - ale z pewnością wydarzy się to w kolejnej - dotyczący rozporządzania danymi osobowymi dziecka, w tym wizerunkiem dziecka. Często organizatorzy współpracy z dziećmi, szkoły, przedszkola, kluby sportowe dysponują tym wizerunkiem w sposób bardzo swobodny, co, jak doskonale wiemy, rodzi konkretne konsekwencje dla osób małoletnich, dzieci co do ich bezpieczeństwa, przyszłości oraz zdrowia, bezpieczeństwa zdrowia psychicznego.

Szanowni Państwo! To jest bardzo dobra nowelizacja ustawy. Po ponad roku funkcjonowania tej ustawy widzimy, gdzie są luki prawne, jakie są niejasności interpretacyjne, wiemy, co trzeba zmienić, jak należy usprawnić działanie wspominanego zespołu. I to jest deklaracja, że bezpieczeństwo, ochrona dzieci nie mogą być martwym prawem, nie mogą być tylko hasłem, ale muszą być regularnie sprawdzane. Zakładam, że ten projekt będzie podlegał zmianom wraz z napływem kolejnych konkretnych uwag do ustawodawcy. Nie kończymy więc prac, a właściwie je rozpoczynamy, myślę, ponadpartyjnie, tak aby kwestia bezpieczeństwa dzieci, 20% społeczeństwa w Polsce, była dla nas najwyższą wartością. Bardzo dziękuję. (Oklaski)