Wystąpienie: Katarzyna Ueberhan

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić stanowisko klubu Lewicy w sprawie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku sejmowym nr 1311, wraz ze sprawozdaniem komisji z druku nr 1682.

Przedłożenie rządowe jest kolejną propozycją z tzw. pakietu deregulacyjnego. Zgodnie z intencją wnioskodawcy projektowane zmiany przepisów mają służyć cyfryzacji oraz uproszczeniu procedur rejestrowych.

Pozwólcie państwo, że w ciągu paru minut przedstawię najważniejsze zmiany proponowane w projekcie, wskażę jego szanse, ale także potencjalne ryzyka z perspektywy lewicowej odpowiedzialności za funkcjonowanie państwa, ochronę małych przedsiębiorców i jawność działania rejestrów.

Główne zmiany proponowane w projekcie

Poniżej kluczowe rozwiązania przewidziane w projekcie:

Zniesienie obowiązku publikacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, MSiG

Projekt przewiduje, że przedsiębiorcy nie będą już musieli ponosić kosztów publikacji wpisów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, co ma realne znaczenie, zważywszy na to, że obecnie każdego roku kilkaset tysięcy wpisów jest publikowanych przez MSiG. To uproszczenie procedur ma przynieść oszczędności i ograniczyć biurokrację dla przedsiębiorców.

API i automatyczny dostęp do danych KRS przez podmioty publiczne/upoważnione

Projekt umożliwia pobieranie danych z rejestru za pomocą interfejsów sieciowych, API, co ma z kolei przyspieszyć procedury administracyjne i ograniczyć konieczność składania odpisów w formie papierowej. To rozwiązanie wpisuje się w dotychczasowe działania w obszarze cyfryzacji zarówno sądów, jak i państwa.

Cyfryzacja rejestrów organizacji pozarządowych, fundacji i zakładów opieki zdrowotnej

Nowe przepisy rozszerzają zakres prowadzenia akt rejestrowych w formie teleinformatycznej, w tym dla organizacji pozarządowych - stowarzyszeń - fundacji i SPZOZ-ów. Wnioski o wpis mają być składane wyłącznie drogą elektroniczną. To krok w kierunku pełnej elektronizacji rejestrów nie tylko przedsiębiorców.

Ograniczenie formalizmów i większa tolerancja wobec drobnych uchybień

Projekt przewiduje, że sąd rejestrowy nie będzie mógł odmówić wpisu z powodu drobnych uchybień, jeżeli nie naruszają one interesu publicznego lub interesu samego podmiotu, a ich usunięcie pociągałoby niewspółmierne koszty. W praktyce urzędowe formalności nie będą już blokować prawa do wpisu w sytuacjach, gdy te formalności nie są kluczowe dla tożsamości podmiotu.

Powiadamianie o zmianach i subskrypcje, newsletter

Zgodnie z wcześniejszymi propozycjami projekt przewiduje automatyczne powiadamianie subskrybentów - newsletter - o zdarzeniach rejestrowych, m.in. o zarejestrowaniu sprawy rejestrowej czy dokonaniu wpisu. To narzędzie ma służyć wzmocnieniu bezpieczeństwa obrotu i przejrzystości rejestru.

Dostosowanie do przepisów unijnych w zakresie cyfrowego prawa spółek

Projekt odnosi się do wymogów europejskiej dyrektywy o narzędziach elektronicznych w prawie spółek, m.in. umożliwia rejestrację spółek z o.o. przez Internet, wprowadzenie wzorców umów oraz wzorców rejestracyjnych w Biuletynie Informacji Publicznej także w języku innym niż polski dla ułatwienia inwestorom zagranicznym... Chodzi o to, by polski system rejestracyjny był kompatybilny z unijnymi standardami cyfryzacji.

Wejście w życie z krótkim vacatio legis

Projekt przewiduje, że nowe przepisy będą obowiązywać w większości już 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Taka szybka transformacja ma przyspieszyć korzyści, ale rodzi też oczywiście wyzwania organizacyjne.

Proponowane zmiany niosą ze sobą istotne korzyści: uproszczenie procedur dla przedsiębiorców, ograniczenie kosztów, lepszą dostępność rejestru, cyfryzację i większą interoperacyjność. Jak zawsze jednak musimy pamiętać, by w procesie zarówno tej, jak i innych deregulacji i uproszczeń nie utracić istotnych mechanizmów ochronnych dla małych podmiotów, interesu społecznego, transparentności i kontroli państwa. Oczywiście jak zawsze, takie zmiany niosą ze sobą określone ryzyka.

Ryzyko ograniczenia dostępu dla podmiotów mniej zautomatyzowanych / z mniejszych miejscowości

Jeżeli przechodzimy w całości na elektroniczne wnioski i dostęp przez API, musimy zapewnić, by małe przedsiębiorstwa, organizacje z mniejszych miejscowości czy obywatelki i obywatele mniej zaawansowani czy wręcz wykluczeni cyfrowo z uwagi na wiek czy miejsce zamieszkania nie zostali wykluczeni lub obciążeni dodatkowymi kosztami.

Bezpieczeństwo danych i dostęp API

Przy otwartym dostępie przez API należy pamiętać o zapewnieniu należytej ochrony danych wrażliwych oraz wprowadzeniu mechanizmów nadzoru.

Brak publikacji w MSiG. Co z archiwalnymi informacjami?

Likwidując obowiązek publikacji nowych wpisów w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, musimy zadbać, by archiwa i historyczne dane nadal były dostępne, tak by zachować ciągłość dowodową, aby można było badać stan przeszły rejestru i by obywatele mieli pełen wgląd w akta. Zmiany nie mogą oznaczać utrudnienia w dostępie do informacji historycznej.

Tempo wejścia w życie

Krótkie vacatio legis może sprawiać, że podmioty rejestrowe, sądy rejestrowe nie zdążą dostosować systemów informatycznych i procedur.

Utrzymanie niezależności i nadzoru nad rejestrem

Rejestr sądowy nie jest typowym rejestrem komercyjnym. Pełni funkcję publiczną, gwarantuje transparentność obrotu ekonomicznego i pewność prawną. Dlatego zmiany nie mogą osłabiać mechanizmów nadzoru sądowego i publicznego dostępu.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W obliczu wyzwań związanych z cyfryzacją państwa wprowadzanie nowoczesnych rozwiązań to konieczność. Pamiętajmy jednak zawsze, że modernizacja nie może oznaczać wykluczenia czy jego pogłębienia ani osłabienia nadzoru społecznego. Uproszczanie procedur zawsze musi iść w parze z ochroną praw, transparentnością procedur i równością dostępu.

Lewica popiera niniejsze przedłożenie. Dziękuję.