Zapytanie nr 3788

Szanowny Panie Ministrze,

w 2025 roku odnaleziony został historyczny sztandar 4. Pułk Strzelców Podhalańskich, uznawany za utracony od czasu kampanii obronnej 1939 roku. Odkrycie to spotkało się z dużym zainteresowaniem środowisk historycznych, wojskowych i lokalnych, stanowiąc jedno z najważniejszych wydarzeń związanych z ochroną polskiego dziedzictwa wojskowego ostatnich lat.

Według publicznie dostępnych informacji sztandar został ukryty przez żołnierzy pułku podczas działań wojennych we wrześniu 1939 roku, aby nie dostał się w ręce nieprzyjaciela. Po ponad ośmiu dekadach został odnaleziony i zabezpieczony, a następnie przekazany do badań oraz prac konserwatorskich. Sam fakt odnalezienia autentycznego sztandaru jednostki Wojska Polskiego odznaczonej Virtuti Militari ma wyjątkowe znaczenie historyczne i symboliczne.

4. Pułk Strzelców Podhalańskich należał do najbardziej zasłużonych jednostek Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej. Żołnierze pułku walczyli o granice odrodzonego państwa polskiego, a za swoje czyny bojowe jednostka została wyróżniona Orderem Wojennym Virtuti Militari, najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym.

Odnaleziony sztandar jest nie tylko cennym zabytkiem muzealnym, ale przede wszystkim symbolem ciągłości tradycji Wojska Polskiego, fundamentem tożsamości i dumy polskich żołnierzy, pamięci o żołnierzach poległych w obronie Ojczyzny oraz dziedzictwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

Czy Ministerstwo Obrony Narodowej prowadzi lub planuje prowadzić działania zmierzające do formalnego potwierdzenia statusu odnalezionego sztandaru jako sztandaru 4. Pułku Strzelców Podhalańskich?

Czy MON dokonało analizy dotyczącej prawa odnalezionego sztandaru do noszenia oznak Orderu Wojennego Virtuti Militari, nadanego pułkowi przed wybuchem II wojny światowej?

Czy rozważane jest uroczyste przywrócenie lub odtworzenie oznak Orderu Wojennego Virtuti Militari na odnalezionym sztandarze po zakończeniu prac konserwatorskich?

Czy minister obrony narodowej wystąpi lub zamierza wystąpić do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jako Wielkiego Mistrza Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari, z inicjatywą uroczystego przywrócenia oznak orderowych na odnalezionym sztandarze 4. Pułku Strzelców Podhalańskich?

Czy MON planuje organizację uroczystości państwowo-wojskowej związanej z prezentacją i uhonorowaniem odnalezionego sztandaru?

Jakie instytucje wojskowe i muzealne uczestniczą obecnie w procesie identyfikacji, konserwacji i zabezpieczenia sztandaru?

Czy ministerstwo zamierza objąć patronatem działania służące popularyzacji historii 4. Pułku Strzelców Podhalańskich i upamiętnieniu żołnierzy tej jednostki w związku z odnalezieniem sztandaru?

Czy istnieją przeszkody prawne lub organizacyjne uniemożliwiające przywrócenie historycznych oznak Virtuti Militari na odnalezionym sztandarze? Jeśli tak, jakie są to przeszkody?

Czy MON rozważa uznanie odnalezienia sztandaru za wydarzenie o szczególnym znaczeniu dla tradycji oręża polskiego i objęcie dalszych działań związanych z jego konserwacją oraz ekspozycją szczególnym nadzorem resortu?

Czy MON rozważa objęcie odnalezionego sztandaru statusem dobra o szczególnym znaczeniu dla dziedzictwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz zapewnienie jego stałej, publicznej ekspozycji po zakończeniu prac konserwatorskich?

Odnalezienie sztandaru po ponad osiemdziesięciu latach od jego utraty stanowi wydarzenie wyjątkowe w historii polskiego oręża. Niezwykle rzadko dochodzi do odnalezienia autentycznych sztandarów bojowych jednostek Wojska Polskiego uczestniczących w kampanii 1939 roku, a jeszcze rzadziej sztandarów jednostek odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari.

Przywrócenie historycznych oznak orderowych na odnalezionym sztandarze byłoby aktem o znaczeniu nie tylko ceremonialnym, ale również edukacyjnym i patriotycznym. Stanowiłoby wyraz szacunku dla żołnierzy 4. Pułku Strzelców Podhalańskich oraz przypomnienie o ich zasługach dla niepodległości i bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej.

W opinii wielu historyków i środowisk zajmujących się tradycjami wojskowymi takie działanie nie oznaczałoby nowego nadania odznaczenia, lecz symboliczne przywrócenie historycznego stanu sztandaru jednostki już wcześniej wyróżnionej najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym.

Szczególny wymiar symboliczny tej sprawie nadają relacje przekazywane przez środowiska kombatanckie, rodziny żołnierzy oraz osoby pielęgnujące tradycje 4. Pułku Strzelców Podhalańskich. Według tych przekazów ostatni żyjący żołnierze pułku do końca swoich dni wyrażali nadzieję, że utracony we wrześniu 1939 roku sztandar zostanie odnaleziony. Odzyskanie sztandaru było dla nich symbolem dochowania żołnierskiej wierności, pamięci o poległych towarzyszach broni oraz zachowania ciągłości tradycji jednostki.

W relacjach tych podkreślano również, że w przypadku odnalezienia sztandaru powinien on zostać przywrócony do należnej mu godności i zachować wszystkie historyczne oznaki przysługujące jednostce, w tym oznaki Orderu Wojennego Virtuti Militari. Dla wielu żołnierzy pułku było to nie tylko marzenie związane z odnalezieniem sztandaru, ale również pragnienie, aby odzyskany symbol ich służby ponownie świadczył o męstwie i ofierze żołnierzy odznaczonych najwyższym polskim orderem wojskowym.

W tym kontekście przywrócenie historycznych oznak Virtuti Militari na odnalezionym sztandarze można postrzegać nie tylko jako działanie o charakterze ceremonialnym, lecz także jako symboliczne wypełnienie woli ostatnich żołnierzy pułku oraz oddanie należnego hołdu pokoleniu obrońców Rzeczypospolitej.

Mając na uwadze rangę wydarzenia oraz znaczenie odnalezionego sztandaru dla dziedzictwa narodowego, zwracam się do Pana Ministra o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych pytań.

Z wyrazami szacunku

Bartłomiej Pejo