Zapytanie nr 2143

Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska, 07.02.2025

Odpowiedź w pliku (PDF): z02143-o1.pdf (PDF)

Sekretarz stanu Henryk Kiepura, 10.02.2025

Odpowiedź na zapytanie nr 2143

w sprawie bieżącej sytuacji w oświacie

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 10-02-2025

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na zapytanie Pana Posła Tadeusza Tomaszewskiego w sprawie bieżącej sytuacji w oświacie.

Szanowny Panie Pośle,

stosownie do art. 42 ust. 1-2 ustawy – Karta Nauczyciela[1], czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tygodniowego czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7;

inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów;

zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

W myśl art. 42 ust. 2b pkt 1-2 i ust. 2d ww. ustawy, ramach:

tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, czyli tzw. pensum, nauczyciel jest obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu części ustnej egzaminu maturalnego;

innych zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, nauczyciel jest obowiązany uczestniczyć w przeprowadzaniu odpowiednio: egzaminu ósmoklasisty, egzaminu zawodowego, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe, egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie i egzaminu maturalnego - z wyjątkiem części ustnej.

W ramach innych zajęć i czynności, nauczyciel nie prowadzi zajęć świetlicowych oraz zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Natomiast zgodnie z art. 42 ust. 2f i 2g ustawy – Karta Nauczyciela, w ramach zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, nauczyciel jest obowiązany do dostępności w szkole w wymiarze 1 godziny tygodniowo, a w przypadku nauczyciela zatrudnionego w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć - w wymiarze 1 godziny w ciągu 2 tygodni, w trakcie której, odpowiednio do potrzeb, prowadzi konsultacje dla uczniów, wychowanków lub ich rodziców.

W przypadku nauczyciela, który w ramach stosunku pracy prowadzi zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz w wymiarze niższym niż 6 godzin tygodniowo, wymiar dostępności nauczyciela w szkole, ustala dyrektor szkoły odpowiednio do potrzeb, z tym że wymiar ten nie może być wyższy od 1 godziny w co drugi tydzień, a dostępność nauczyciela w szkole oraz inne zajęcia i czynności realizowane przez niego w ramach stosunku pracy nie mogą przekroczyć maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy obowiązującego tego nauczyciela.

Tzw. dostępność nauczycieli w szkole została wprowadzona ponad 2 lata temu. Pierwotnym celem wprowadzenia przepisu ustawowego, który dla jednych był potwierdzeniem dobrej praktyki, a dla innych – nowym obowiązkiem, było zagwarantowanie uczniom i ich rodzicom możliwości konsultacji z nauczycielem poza czasem realizowanych przez niego zajęć. Należy zwrócić uwagę, że obecnie konsultacje nie są obowiązkiem ucznia i nie muszą dotyczyć całej społeczności szkolnej. Godziny te nie są rejestrowane w dziennikach. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie zbiera również w Systemie Informacji Oświatowej informacji na temat realizacji godzin dostępności nauczyciela w szkole, o których stanowi art. 42 ust. 2f ustawy – Karta Nauczyciela

Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej otrzymało w ostatnich kilkunastu miesiącach wiele sygnałów dotyczących potrzeby ewaluacji dotychczasowych rozwiązań w sprawie tzw. godzin dostępności oraz postulaty weryfikacji efektywności ich wprowadzenia oraz wpływu na organizacje pracy nauczycieli. Sprawa ta była również jednym z częstych tematów spotkań członków kierownictwa MEN z nauczycielami i dyrektorami z całej Polski. Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje wszystkie te głosy.

Odnosząc się do kwestii dodatków za warunki pracy nauczycieli, uprzejmie wyjaśniam, iż na mocy art. 34 ust. 1 i 2 ustawy – Karta Nauczyciela, nauczycielom pracującym w trudnych lub uciążliwych warunkach przysługuje z tego tytułu dodatek za warunki pracy. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy, określa, w drodze rozporządzenia, wykaz trudnych i uciążliwych warunków pracy, stanowiących podstawę do przyznania z tego tytułu ww. dodatku, biorąc pod uwagę w szczególności stopień trudności zajęć realizowanych w warunkach trudnych i uciążliwych.

Na podstawie art. 30 ust. 6 pkt 1 i ust. 6a ww. ustawy, organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego, uwzględniając przewidywaną strukturę zatrudnienia, określa dla nauczycieli, w drodze regulaminu m.in. wysokość stawek dodatków za warunki pracy oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków. Regulamin podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy[2] określa wykaz trudnych i uciążliwych warunków pracy, stanowiących podstawę do przyznania z tego tytułu dodatków za trudne i uciążliwe warunki pracy. A ich wysokość określana jest w regulaminach wynagradzania – aktach prawa miejscowego tworzonych przez określony organ prowadzący szkołę. Dlatego kwoty dodatków mogą być różne w szkołach specjalnych prowadzonych przez różne organy prowadzące, nawet jeśli do tych szkół uczęszczają dzieci i uczniowie posiadający taką samą niepełnosprawność.

Odpowiadając na pytanie dotycząc urlopu dla poratowania zdrowia, w związku z uprawnieniem nauczyciela do emerytury stażowej, uprzejmie wyjaśniam, iż ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, oraz niektórych innych ustaw[3] zostały wprowadzone regulacje dotyczące zapewnienia prawa do emerytury na szczególnych zasadach nauczycielom, którzy podjęli pracę na stanowisku nauczyciela przed wprowadzeniem reformy emerytalnej w 1999 r., kiedy to system emerytalny przewidywał dla nauczycieli odrębne zasady przechodzenia na emeryturę, a którym nie przysługuje prawo do przejścia na emeryturę na takich zasadach na podstawie dotychczasowych przepisów. Wprowadzając nowe przepisy zastosowano ponad roczne vacatio legis umożliwiając tym samym wszystkim zainteresowanym, w tym dyrektorom szkół, zapoznanie się z nimi i przygotowanie do zmian, jakie wynikają z ich wejścia w życie.

I tak w art. 1 ww. ustawy został dodany art. 88a do ustawy - Karta Nauczyciela, w którym zawarte są rozwiązania dotyczące przejścia nauczyciela na emeryturę, po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy, bez względu na wiek.

Na emeryturę, o której mowa w art. 88a ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, na mocy art. 93c mogą przejść, począwszy od dnia:

1 września 2024 r. – nauczyciele urodzeni przed dniem 1 września 1966 r.;

1 września 2025 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1966 r. a przed 1 września 1969 r.;

1 września 2026 r. – nauczyciele urodzeni po dniu 31 sierpnia 1969 r.

Natomiast kwestie dotyczące urlopu dla poratowania zdrowia nauczycieli, w sposób zupełny regulują przepisy art. 73 ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ww. ustawy, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:

choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub

choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub

na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową

w wymiarze nie przekraczającym jednorazowo roku, z zastrzeżeniem ust. 2.

W ust. 2 ustawodawca ogranicza prawo do urlopu nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok. Urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Nie jest to nowe rozwiązanie, obowiązuje ono od czasu wprowadzenia ustawy – Karta Nauczyciela. Pierwotnie przepis znajdował się w art. 73 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, natomiast od 2024 r. został przeniesiony do ust. 2 ww. artykułu i stanowi odrębną jednostkę redakcyjną.

Należy podkreślić, że w świetle ww. przepisów, ograniczenie możliwości skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia lub czasu jego trwania nie jest związane z rodzajem emerytury, z jakiej może skorzystać nauczyciel. Nie ma zatem znaczenia, czy nauczyciel nabył prawo do wcześniejszej emerytury nauczycielskiej w trybie art. 88 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela, na zasadach ogólnych po przekroczeniu powszechnego wieku emerytalnego czy też nabędzie prawo na mocy art. 88a ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela. Powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w wyroku z dnia 26 marca 2007 r. I PK 262/06.

Odnosząc się kwestii dokumentacji szkolnej, uprzejmie informuję, że rodzaje dokumentacji szkolnej zostały wymienione w przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji[4]. Dokumentacja związana z organizacją kształcenia specjalnego w każdej szkole jest konieczna dla zapewnienia:

indywidualizacji procesu nauczania: dokumentacja pozwala na stworzenie spersonalizowanego planu edukacyjnego, który uwzględnia potrzeby, możliwości ucznia; dzięki temu nauczyciele mogą dostosować metody pracy do indywidualnych wymagań ucznia, co zwiększa efektywność nauczania i sprzyja jego rozwojowi;

monitorowania postępów ucznia: dokumentacja umożliwia systematyczne śledzenie postępów ucznia w nauce oraz terapii; dzięki temu można na bieżąco oceniać efektywność podejmowanych działań, identyfikować trudności oraz wprowadzać zmiany w planie edukacyjnym, jeśli jest to konieczne;

komunikacji z rodzicami i specjalistami: prowadzenie odpowiedniej dokumentacji zapewnia skuteczną wymianę informacji między nauczycielami, rodzicami oraz specjalistami (np. psychologami, pedagogami, terapeutami); dzięki temu wszystkie osoby zaangażowane w proces edukacyjny mają pełen obraz sytuacji ucznia i mogą skuteczniej wspierać jego rozwój;

oceny jakości i efektywności kształcenia specjalnego; wskaźniki zawarte w dokumentach pozwalają na obiektywną ocenę działań podejmowanych w ramach wsparcia edukacyjnego i terapeutycznego;

ochrony praw ucznia; dzięki niej zapewnia się transparentność działań podejmowanych w stosunku do ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego.

Prowadzenie odpowiedniej dokumentacji jest zatem kluczowe, aby proces kształcenia był jak najbardziej dopasowany do indywidualnych potrzeb i możliwości uczniów, w tym uczniów szkół specjalnych.

Na organizację kształcenia specjalnego zagwarantowane są środki finansowe. Dokumentacja dotycząca kształcenia specjalnego stanowi podstawę do oceny skuteczności działań podejmowanych wobec uczniów, jak również dowód na to, że środki przeznaczone na kształcenie specjalne są rzeczywiście wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Zgodnie z art. 8 i 9 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[5], w roku budżetowym na realizację zadań związanych z organizacją kształcenia specjalnego, o którym mowa w art. 127 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, oraz na organizację zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w art. 36 ust. 17 ww. ustawy - Prawo oświatowe, jednostka samorządu terytorialnego przeznacza środki w wysokości nie mniejszej niż przewidziana kwota potrzeb oświatowych dla jednostki samorządu terytorialnego na uczniów, wychowanków i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych w przedszkolach, szkołach i placówkach, prowadzonych przez tę jednostkę samorządu terytorialnego, w zakresie tych zadań.

W związku z powyższym, prowadzenie dokumentacji kształcenia specjalnego jest uzasadnione.

Jednocześnie informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi prace nad nowym modelem oceny potrzeb uczniów, a także sposobu udzielania i finansowania wsparcia. Celem tych działań jest opracowanie rozwiązań, które pozwolą na dostosowanie wsparcia do rzeczywistych, indywidualnych potrzeb dzieci i uczniów, zamiast – jak ma to miejsce obecnie – opierania go głównie na klasyfikacji do określonej grupy niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub rozpoznania medycznego. Nowy model oceny potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, określany jako ocena funkcjonalna, będzie bazować na modelu biopsychospołecznym. Zakłada on, że funkcjonowanie dziecka/ucznia jest wynikiem interakcji między jego indywidualnymi cechami (stan zdrowia, możliwości psychofizyczne), a środowiskiem, w którym się uczy i wychowuje. W związku z tym diagnoza trudności rozwojowych i edukacyjnych będzie uwzględniać zarówno indywidualne potrzeby dziecka, jak i bariery oraz zasoby w jego otoczeniu. Kluczowym elementem oceny funkcjonalnej będzie synteza i interpretacja zgromadzonych informacji, prowadząca do całościowego obrazu funkcjonowania dziecka/ucznia. Nie chodzi o tworzenie raportów z pojedynczych obserwacji i testów, lecz o spójne wyjaśnienie sytuacji ucznia, opracowane w zespole wielospecjalistycznym. Ocena funkcjonalna wskaże konkretne obszary, w których wsparcie może poprawić funkcjonowanie dziecka/ucznia i pomóc w rozwiązaniu jego trudności edukacyjnych. Ważną rolę w tym procesie odegrają poradnie psychologiczno-pedagogiczne (PPP), które będą nie tylko diagnozować dzieci/uczniów, ale także wspierać specjalistów pracujących w przedszkolach i szkołach. W praktyce szkolnej oznacza to systematyczne zbieranie informacji przez nauczycieli i innych pracowników szkoły podczas codziennych działań edukacyjnych i wychowawczych. Docelowo wprowadzenie oceny funkcjonalnej pozwoli na zmniejszenie biurokracji, a jednocześnie zwiększy trafność i skuteczność udzielanego wsparcia. Nowy system ma na celu usprawnienie pracy specjalistów oraz umożliwienie szybszego i bardziej elastycznego reagowania na rzeczywiste potrzeby dzieci i uczniów.

Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że obowiązek opracowywania i prowadzenia dokumentacji wynika z innych przepisów prawa oświatowego. Należy przy tym zaznaczyć, że dokumenty, których opracowanie i prowadzenie wynika bezpośrednio z przepisów prawa nie stanowią wykazu zamkniętego. W szkołach często sporządzana jest również dokumentacja, której tworzenia nie wymagają przepisy prawa. Działania te z reguły wynikają z przyjętych w danej szkole uregulowań wewnętrznych bądź przyjętej praktyki.

Ze względu na specyfikę pracy szkoły/placówki – realizację procesów dydaktycznych i wychowawczych, pełnienia funkcji opiekuńczej oraz realizację innych zadań statutowych – trudno jest określić w sposób enumeratywny wszystkie obowiązkowe do prowadzenia dokumenty, potwierdzające realizowane przez szkołę/placówkę zadania, a tym bardziej trudno byłoby stworzyć wzory dokumentów szkolnych, innych niż są wskazane w załącznikach do rozporządzenia w sprawie sposobu prowadzenia dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji i innych rozporządzeń. Ministerstwo nie chce i nie powinno ograniczać decyzji dyrektora szkoły/placówki – jako osoby odpowiedzialnej za całość jej funkcjonowania – co do liczby i rodzajów dokumentacji koniecznej do prowadzenia przez nauczycieli oraz formy ich sporządzenia.

Jednocześnie w związku z pracami grupy roboczej powołanej w ramach Zespołu do spraw statusu zawodowego pracowników oświaty – w 2023 r. w resorcie edukacji zostały opracowane materiały robocze zawierające wykazy dokumentów, których obowiązek prowadzenia w szkołach i placówkach wynika wprost z przepisów prawa oświatowego, tj.:

Wykaz dokumentów związanych z edukacją włączającą, bezpieczeństwem, wypoczynkiem;

Wykaz obowiązkowych dokumentów związanych z kształceniem zawodowym;

Wykaz dokumentów obowiązkowych do opracowania/prowadzenia przez nauczyciela;

Wykaz dokumentów obowiązkowych do opracowania/prowadzenia przez dyrektora.

Materiały te zostały zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa - 28.06.2023 r.

W kwestii ocen opisowych uprzejmie wyjaśniam, że zasady oceniania regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[6] oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych[7].

Powyższe przepisy stanowią, że w klasach I-III szkoły podstawowej oceny bieżące z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych są ustalane w sposób określony w statucie szkoły. Natomiast śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych, a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ocenami opisowymi. Ponadto w klasach I-III szkoły podstawowej oceny bieżące z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych mogą być ocenami opisowymi, jeżeli statut szkoły tak przewiduje.

Począwszy zaś od klasy IV szkoły podstawowej oceny bieżące i śródroczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych a także śródroczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ustalane w sposób określony w statucie szkoły. Natomiast roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych oraz roczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ustalane według skali określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 44zbm, czyli w ww. rozporządzeniu.

Dodatkowo począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, oceny bieżące oraz śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich albo wybranych obowiązkowych lub dodatkowych zajęć edukacyjnych, a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania mogą być ocenami opisowymi, jeżeli statut szkoły tak przewiduje.

Oznacza to, że ocenianie opisowe jest obligatoryjne dla szkół tylko w przypadku śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych w klasach I-III szkół podstawowych.

Inaczej przedstawia się kwestia ocen w przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Oceny bieżące oraz śródroczne, roczne i końcowe oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych, a także śródroczne, roczne i końcowe oceny klasyfikacyjne zachowania dla:

ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,

ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawności sprzężone, uczęszczającego do trzyletniej szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy,

- są ocenami opisowymi[8].

Zgodnie zaś z § 8 ww. rozporządzenia śródroczna i roczna opisowa ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych uwzględnia poziom i postępy w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do odpowiednio wymagań i efektów kształcenia ustawy o systemie oświaty, dla danego etapu edukacyjnego oraz wskazuje potrzeby rozwojowe i edukacyjne ucznia związane z przezwyciężaniem trudności w nauce lub rozwijaniem uzdolnień.

W kwestii obowiązku szkolnego uprzejmie wyjaśniam, że w obowiązującym stanie prawnym nie jest możliwe, aby osoba, która nie ukończyła 18 roku życia, nie uczyła się, ponieważ zgodnie z art. 70 ust. 1 Konstytucji RP nauka w Polsce jest obowiązkowa do 18 roku życia[9]. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Prawo oświatowe rozróżnia przy tym ucznia objętego obowiązkiem szkolnym (tj. ucznia szkoły podstawowej) od ucznia objętego obowiązkiem nauki (ucznia szkoły ponadpodstawowej). Obowiązek szkolny spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podstawowej publicznej lub niepublicznej[10]. Po ukończeniu szkoły podstawowej obowiązek nauki spełnia się przez uczęszczanie do publicznej lub niepublicznej szkoły ponadpodstawowej bądź realizowanie, zgodnie z odrębnymi przepisami, przygotowania zawodowego u pracodawcy[11]. Uczeń, który ukończył szkołę ponadpodstawową przed ukończeniem 18. roku życia, może również spełniać obowiązek nauki przez uczęszczanie do szkoły wyższej lub na kwalifikacyjne kursy zawodowe[12]. Uczeń pełnoletni nie jest już objęty obowiązkiem edukacji.

Zwracam również uwagę, że powszechnie obowiązujące przepisy przewidują stosowne działanie wobec rodzica ucznia, który uchyla się od uczęszczania do szkoły. Zgodnie z art. 42 ustawy – Prawo oświatowe niespełnianie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji[13]. Przez niespełnienie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% dni zajęć w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole podstawowej, szkole ponadpodstawowej lub placówce[14].

Ponadto uprzejmie wyjaśniam, że uczniowie cudzoziemcy przebywający na terytoriom RP są objęci obowiązkiem szkolnym/nauki na zasadach dotyczących obywateli Polski. Oddzielne regulacje obowiązujące do 31 sierpnia 2024 r. dotyczyły dzieci ukraińskich przybyłych do Polski w związku z wojną na terenie Ukrainy po 24 lutego 2022 r. Niemniej dzieci te nie były zwolnione z realizacji obowiązku szkolnego/nauki, lecz przewidziano w stosunku do nich dodatkową ścieżkę w postaci nauki online w szkole funkcjonującej w ukraińskim systemie oświaty, jeśli taka była wola rodziców. Zgodnie z § 15 ww. rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy[15] dzieci i uczniowie, będący obywatelami Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP po 24 lutego 2022 r., uczący się w szkole lub przedszkolu działającym w systemie państwa ukraińskiego w formule kształcenia na odległość (nauka zdalna), nie podlegały, co do zasady, obowiązkowi rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązkowi szkolnemu albo obowiązkowi nauki w rozumieniu prawa polskiego. Rodzic, który chce, aby jego dziecko kontynuowało naukę w ukraińskim systemie oświaty, składał oświadczenie w gminie o realizacji obowiązku szkolnego/nauki online w szkole ukraińskiej.

Od 1 września 2024 r. wszyscy uczniowie przybyli z Ukrainy realizują obowiązek szkolny/nauki w polskiej szkole. Jedynie w stosunku do uczniów, którzy w roku szkolnym 2024/2025 pobierają naukę w ostatniej klasie szkoły funkcjonującej w ukraińskim systemie oświaty z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, której ukończenie umożliwia przystąpienie do ukraińskiego egzaminu maturalnego, i zamierzają przystąpić do ukraińskiego egzaminu maturalnego w 2025 r., przewidziano niepodleganie obowiązkowi nauki.

Odnosząc się do nowelizacji przepisów w sprawie egzaminu ósmoklasisty, uprzejmie wyjaśniam, że w powyższym zakresie, od 13.12.2023 r., były następujące zmiany:

22 lipca 2024 r. oraz 27 stycznia 2025 r. Minister Edukacji podpisała dwa rozporządzenia zmieniające rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty), zwanego dalej „rozporządzeniem” (Dz. U. 2024 poz. 1107 oraz Dz. U. 2025 poz. 121 )

Pierwsza zmiana była konieczna ze względu na zmiany przewidziane w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia w przypadku wprowadzenia zmian w zakresie przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty opracowuje się i ogłasza nowe informatory, o których mowa w art. 9a ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, nie później niż do dnia 1 września roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym jest przeprowadzany egzamin ósmoklasisty. Oznacza to, że informator powinien być ogłoszony przez Centralną Komisję Egzaminacyjną na dwa lata przed przeprowadzeniem egzaminu ósmoklasisty.

Biorąc pod uwagę, że zmiany w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej wprowadzone rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. polegały nie tylko na ograniczeniu treści zawartych w obowiązujących wymaganiach szczegółowych o ok. 20%, czy modyfikacji niektórych wymagań szczegółowych, na podstawie których są konstruowane zadania egzaminacyjne, lecz obejmowały również zmiany w liście lektur z języka polskiego, a także fakt, że ww. zmiany obowiązują we wszystkich klasach szkoły podstawowej już od dnia 1 września 2024 r., konieczne było umożliwienie ogłoszenia przez Centralną Komisję Egzaminacyjną informatorów dotyczących egzaminu ósmoklasisty przeprowadzanego od roku szkolnego 2024/2025 w terminie krótszym niż wynikający z obowiązujących przepisów rozporządzenia. Mając na uwadze powyższe dodano do rozporządzenia przepis § 29a umożliwiający ogłoszenie przez Centralną Komisję Egzaminacyjną ww. informatorów dotyczących egzaminu ósmoklasisty przeprowadzanego od roku szkolnego 2024/2025 – do dnia 1 września 2024 r.

Druga zmiana polega przede wszystkim na przedłużeniu czasu trwania egzaminu ósmoklasisty z każdego przedmiotu, tj. z języka polskiego, matematyki i języka obcego nowożytnego, o około 25% czasu trwania tego egzaminu a wynika z następujących przesłanek:

umożliwienie zdającym, którzy w dniu egzaminu natrafili na nieoczekiwane wcześniej trudności, np. z koncentracją uwagi, z radzeniem sobie ze stresem egzaminacyjnym itp., na pomyślne rozwiązanie zadań egzaminacyjnych;

przeciwdziałanie sygnalizowanym Ministerstwu Edukacji Narodowej przez Centralną Komisję Egzaminacyjną, okręgowe komisje egzaminacyjne czy Podlaski Związek Lekarzy Pracodawców Porozumienie Zielonogórskie i Lubelski Związek Lekarzy Rodzinnych – Pracodawców praktykom ubiegania się zdających o wydanie zaświadczeń lekarskich, na podstawie których dostosowuje się warunki przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty polegające na odpowiednim przedłużeniu czasu przewidzianego na przeprowadzenie tego egzaminu.

Jednocześnie uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Edukacji Narodowej zaplanowana została kompleksowa zmiana podstawy programowej kształcenia ogólnego na każdym etapie kształcenia, począwszy od wychowania przedszkolnego aż do kształcenia ponadpodstawowego w poszczególnych typach szkół, której wdrożenie planowane jest sukcesywnie od roku szkolnego 2026/2027.

Od maja 2024 r. ministerstwo we współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowym Instytutem Badawczym prowadzi prace analityczne i badawcze, które są nakierowane na przygotowanie systemowej zmiany podstaw programowych kształcenia ogólnego. Opracowany w grudniu 2024 r. „profil absolwenta i absolwentki” będzie punktem wyjścia do wprowadzania zmian w polskim systemie edukacji, w tym także w podstawach programowych.

Profil absolwenta i absolwentki to opis kompetencji każdego ucznia i uczennicy kończących placówkę edukacyjną - szkołę lub przedszkole, niezbędnych do dalszego rozwoju osobistego i edukacyjnego. Ich nabycie powinno stanowić cel procesu edukacyjnego osiągany we współpracy szkoły/przedszkola ze środowiskiem domowym przy poszanowaniu indywidualizmu każdego dziecka. To wspólny fundament dalszego uczenia się i funkcjonowania we współczesnym świecie. Informacje i aktualności dotyczące projektu są dostępne na stronie internetowej Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badań (link do strony projektu: https://ibe.edu.pl/pl/profil-absolwenta-i-absolwentki ).

Uprzejmie proszę o przyjęcie powyższych wyjaśnień.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu

[1] Ustawa z dnia 26 stycznia 192 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz.986)

[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz. U. z 2024 r. poz. 755)

[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1672

[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 50, z późn. zm.

[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 754, z późn. zm.

[6] Dz. U. z 2024 r. poz. 750)

[7] Dz. U. z 2023 r. poz. 2572.

[8] Zgodnie z art. 44i ust. 1-4 i 7 ustawy o systemie oświaty, op. cit.

[9] Art. 35 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737, z późn. zm.).

[10] Art. 36 ust. 8, tamże.

[11] Art. 36 ust. 9 tamże.

[12] Art. 36 ust. 12 tamże.

[13] Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, z późn. zm.).

[14] Art. 42 ust. 2 ustawy – Prawo oświatowe, op. cit.

[15] Dz. U. z 2022 r. poz. 645, z późn. zm.

Podsekretarz stanu Jarosław Neneman, 12.02.2025

Odpowiedź w pliku (PDF): z02143-o3.pdf (PDF)