Zapytanie nr 428

Sekretarz stanu Tomasz Szymański, 04.06.2024

Odpowiedź na zapytanie nr 428

w sprawie kosztów wsparcia mniejszości narodowych w Polsce

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański

Warszawa, 04-06-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na zapytanie numer 428 Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie kosztów wsparcia mniejszości narodowych w Polsce[1], uprzejmie przedstawiam, co następuje.

Zgodnie z przepisami prawa[2] organy władzy publicznej są obowiązane m.in. podejmować odpowiednie środki w celu wspierania działalności zmierzającej do ochrony, zachowania i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości oraz zachowania i rozwoju języka regionalnego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, jako minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych[3], przyznaje corocznie dotacje celowe i podmiotowe na realizację zadań służących podtrzymaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniu i rozwojowi języka regionalnego. Przedmiotowe wydatki są uwzględnione w budżecie państwa w części 43 – Wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne.

Wszelkie czynności związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków budżetowych zakładają cykl roczny. Pozwala to na precyzyjne planowanie środków przeznaczonych na realizację ww. zadań oraz na względną elastyczność i zachowanie zasady równowagi. Stan ten powoduje, że podmioty aplikujące o środki publiczne – w szczególności organizacje mniejszości narodowych i etnicznych oraz użytkowników języka regionalnego – mają (bazując na doświadczeniach z lat poprzednich) orientację, jakiej skali wsparcie może być udzielone w kolejnym roku. Znaczna część zadań publicznych realizowanych przy udziale lub dzięki środkom publicznym, których dysponentem jest Minister SWiA to zadania cykliczne, które na stałe wpisały się w kalendarz kulturalny środowisk, do których są one adresowane.

Zasady określające tryb postępowania w sprawie udzielania dotacji na realizację w 2024 r. zadań publicznych zostały zatwierdzone przez Ministra SWiA 17 lipca 2023 r. Zgodnie z ww. zasadami dotacje celowe mogą być przyznawane na realizację następujących zadań:

działalność instytucji kulturalnych, ruchu artystycznego i twórczości mniejszości lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz imprez artystycznych mających istotne znaczenie dla kultury mniejszości lub dla zachowania i rozwoju języka regionalnego;

wydawanie książek, czasopism, periodyków i druków ulotnych w językach mniejszości, w języku regionalnym lub w języku polskim, w postaci drukowanej oraz w innych technikach zapisu obrazu i dźwięku;

wspieranie programów telewizyjnych i audycji radiowych realizowanych przez mniejszości lub społeczność posługującą się językiem regionalnym;

ochronę miejsc związanych z kulturą mniejszości lub z językiem regionalnym;

działalność świetlicową;

prowadzenie bibliotek oraz dokumentacji życia kulturalnego i artystycznego mniejszości lub bibliotek oraz dokumentacji dotyczących języka regionalnego;

edukację dzieci i młodzieży realizowaną w różnych formach;

propagowanie wiedzy o mniejszościach lub o języku regionalnym;

remonty obiektów budowlanych służących zachowaniu tożsamości kulturowej mniejszości albo zachowaniu i rozwojowi języka regionalnego.

Dotacje podmiotowe (na działalność bieżącą) mogą być przyznawane:

organizacjom mniejszości będącym organizacjami pozarządowymi lub podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[4];

instytucjom kulturalnym mającym istotne znaczenie dla kultury mniejszości lub zachowania i rozwoju języka regionalnego, z tym zastrzeżeniem, że mogą być przyznawane podmiotom, które posiadają od przynajmniej trzech lat osobowość prawną.

Ze środków pozostających w dyspozycji Ministra SWiA są również finansowane porozumienia dotyczące przekazania gminom wpisanym do utworzonego na mocy przepisów ustawy o mniejszościach Rejestru gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości, środków z budżetu państwa przeznaczonych na wymianę tablic informacyjnych w związku z wprowadzeniem dodatkowych nazw miejscowości w językach mniejszości lub w języku regionalnym.

Ponadto, Minister SWiA jest wykonawcą wieloletniego „Programu integracji społecznej i obywatelskiej Romów w Polsce na lata 2021–2030”[5]. Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów nr 190/2020 z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Program integracji społecznej i obywatelskiej Romów w Polsce na lata 2021–2030” planowane nakłady z budżetu państwa na realizację działań przewidzianych w ramach Programu nie mogą być w poszczególnych latach wyższe niż 11.400 tys. zł rocznie. Środki na ww. cel są określane w ustawach budżetowych na poszczególne lata, w ramach części 30 – Oświata i wychowanie, 43 – Wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne oraz 83 – Rezerwy celowe.

W ramach realizacji Programu z budżetu Ministra SWiA jest finansowany program stypendialny dla studentów romskich, stypendia dla uczniów pochodzenia romskiego szczególnie uzdolnionych oraz stypendia dla uczniów pochodzenia romskiego szkół ponadpodstawowych. Program może być również finansowany z budżetów jednostek samorządu terytorialnego, które mogą dobrowolnie występować z wnioskami o udzielenie dotacji celowych na realizację zadań w ramach Programu.

W ustawie budżetowej na rok 2024 z dnia 18 stycznia 2024 r.[6], na finansowanie zadań wynikających z ustawy o mniejszościach w części 43 – Wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne zostały ujęte poniższe środki:

Dział 730 – Szkolnictwo wyższe i nauka – 435 tys. zł, z przeznaczeniem na dotacje celowe, z tego:

na kształcenie studentów na kierunku etnofilologia kaszubska (110 tys. zł) oraz romologia (100 tys. zł),

na realizację programu stypendialnego przeznaczonego dla osób pochodzenia romskiego studiujących na uczelniach lub będących słuchaczami kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów językowych, kolegiów pracowników służb społecznych –225 tys. zł;

Dział 750 – Administracja publiczna – 123 tys. zł na pokrycie ponoszonych przez gminy kosztów związanych z pierwszą wymianą tablic informacyjnych, wynikającą z ustalenia dodatkowej nazwy miejscowości lub obiektu fizjograficznego w języku mniejszości albo w języku regionalnym;

Dział 801 – Oświata i wychowanie – 375 tys. zł na realizację programu stypendialnego przeznaczonego dla uczniów pochodzenia romskiego szczególnie uzdolnionych oraz uczniów pochodzenia romskiego szkół ponadpodstawowych;

działalność instytucji kulturalnych, ruchu artystycznego i twórczości mniejszości lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz imprez artystycznych mających istotne znaczenie dla kultury mniejszości lub dla zachowania i rozwoju języka regionalnego,

wydawanie książek, czasopism, periodyków i druków ulotnych w językach mniejszości lub w języku polskim, w postaci drukowanej oraz w innych technikach zapisu obrazu i dźwięku,

wspieranie programów telewizyjnych i audycji radiowych realizowanych przez mniejszości lub społeczność posługującą się językiem regionalnym,

ochronę miejsc związanych z kulturą mniejszości lub z językiem regionalnym,

działalność świetlicową,

prowadzenie bibliotek oraz dokumentacji życia kulturalnego i artystycznego mniejszości lub bibliotek oraz dokumentacji dotyczących języka regionalnego,

edukację dzieci i młodzieży realizowaną w różnych formach,

propagowanie wiedzy o mniejszościach lub o języku regionalnym,

działalność bieżącą organizacji.

22 grudnia 2023 r. Minister SWiA zatwierdził podział dotacji podmiotowych na realizację w 2024 r. zadań mających na celu ochronę, zachowanie i rozwój tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowanie i rozwój języka regionalnego na kwotę 3.501.467,00 zł[7], a 10 stycznia 2024 r. podział dotacji celowych na realizację zadań w ww. zakresie na kwotę 14.356.643,00 zł[8].

Ponadto, 24 kwietnia 2024 r. Minister SWiA ogłosił dodatkowy nabór na realizację w 2024 r. zadań, o których mowa w art. 18 ust. 2 pkt 1, 3, 6-9 ustawy o mniejszościach[9]. Aktualnie trwa analiza zgłoszonych ofert.

W stanowiskach zarówno Ministra do spraw Równości[10], jak i Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej[11] podkreślono, że ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania[12] określa przepisy prawa dotyczące przeciwdziałaniu dyskryminacji, a także dziesięć przesłanek dyskryminacji, które stanowią podstawę do wszczęcia procedury prawnej w przypadku, gdy dochodzi do naruszeń w stosunku, do którejś ze wskazanych w ww. ustawie grup, wśród których wyróżnia się płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną.

W ramach ustanowionego uchwałą nr 113 Rady Ministrów z dnia 24 maja 2022 r.[13] Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030 zostały zaplanowane zadania skierowane do mniejszości narodowych i etnicznych pod postacią organizacji cyklicznych konferencji w obszarze przeciwdziałania dyskryminacji i równego traktowania, w szczególności na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz pilotażowy program dla uczniów ostatnich klas szkół podstawowych i szkół średnich z Warszawy z udziałem mniejszości narodowych i etnicznych działających w Warszawie. Przedmiotowy program został opracowywany przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Równego Traktowania.

Biuro Pełnomocnika 1 grudnia 2023 r., w ramach Krajowego Programu Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022-2030, zorganizowało Ogólnopolską Konferencję pn. „O mniejszościach narodowych i etnicznych”, mającą na celu przeciwdziałanie szerzeniu się stereotypów i uprzedzeń na tle etnicznym. W konferencji wzięli udział przedstawiciele organizacji działających na rzecz mniejszości litewskiej, romskiej oraz tatarskiej, a także Głównego Urzędu Statystycznego, Ministerstwa SWiA oraz Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Podczas Konferencji omówiono wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 r., w szczególności w zakresie dotyczącym mniejszości narodowych i etnicznych, regulacje prawne oraz zagadnienia merytoryczne związane z mniejszościami narodowymi i etnicznymi, a także sytuację społeczności litewskiej.

Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego[14] (KiDN) Ministerstwo KiDN dofinansowuje projekty w ramach corocznie ogłaszanych programów, które dotyczą różnych dziedzin sztuki, kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego. Wnioskodawcami mogą być w szczególności organizacje pozarządowe, samorządowe instytucje kultury oraz związki wyznaniowe. Podmioty realizujące zadania dotyczące kultury mniejszości narodowych i etnicznych są na równi z innymi podmiotami uprawnione do udziału w programach Ministra KiDN. Lista wszystkich programów realizowanych w powyższym zakresie jest dostępna pod adresem: https://www.gov.pl/web/kultura/programy-2024.

Ponadto, w działania na rzecz wsparcia mniejszości narodowych i etnicznych są zaangażowane także instytucje podległe, prowadzone lub współprowadzone przez Ministra KiDN, m.in.:

Muzeum Narodowe we Wrocławiu, które udzieliło wsparcia merytorycznego i organizacyjnego Gminie Żydowskiej we Wrocławiu przy przygotowaniu wystawy pt. „Żydowska dusza. Prezentacja zabytków ze skarbca Gminy Żydowskiej we Wrocławiu - cz. II”, otwartej 14 grudnia 2023 r. w Synagodze wrocławskiej;

Muzeum Etnograficzne, które 19 lutego 2024 r. było gospodarzem gali jubileuszowej 15-lecia Porozumienia Kalejdoskop Kultur z udziałem przedstawicieli środowisk Romów, Żydów, Karaimów, Niemców, Ukraińców, Białorusinów, Łemków, Ormian i Greków, a także Towarzystwa Miłośników Wrocławia, Prezydenta Wrocławia, Dyrektora Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz Kierownika Muzeum Etnograficznego;

Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie, który 29 lutego 2024 r. zorganizował spotkanie autorskie z Panią Joanną Wańkowską-Sobiesiak nt. książki „Niepamięć. Żydzi Warmii i Mazur wczoraj, dawno i dziś. Reportaże z wypraw do miejsc zapomnianych”. Ponadto, 15 października 2024 r. zaplanowano wernisaż wystawy czasowej pt. „Swoboda kiwa” dotyczącej społeczności Serbołużyczan (we współpracy z Instytutem Śląskim) połączony z jednodniową konferencją nt. mniejszości narodowych (referaty dotyczące społeczności ukraińskiej, niemieckiej, żydowskiej);

Oddział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku w 2023 r. realizował projekt „Schronienie – klimat, migracje, dziedzictwo”, który był współfinansowany ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 2014-2021 oraz KiDN w ramach Programu „Kultura”, Działanie 2 „Poprawa dostępu do kultury i sztuki”. W trakcie trwania projektu (grudzień 2021 – listopad 2023) wiele działań edukacyjnych oddano w ręce imigrantów i imigrantek;

Muzeum Getta Warszawskiego współpracowało z Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce w ramach dotacji celowej przeznaczonej na obchody 80. Rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim, a także nawiązało współpracę z Fundacją Spichlerz Kultury (Pardes Festival – Spotkania z Kulturą Żydowską) oraz Fundacją Chai (obchody Chanuka 2024);

Polski Instytut Sztuki Filmowej przyznał dofinansowanie Fundacji Kamera Dawida WJFF.PL na Warszawski Festiwal Filmów o Tematyce Żydowskiej, a w marcu 2022 r. uruchomił program „Polsko-ukraińskie inicjatywy filmowe”. Celem programu było wspieranie działań prowadzonych wspólnie przez producentów i twórców polskich oraz ukraińskich lub o tematyce polsko-ukraińskiej, a w szczególności stworzenie warunków dla obywateli Ukrainy do kontynuowania pracy twórczej w dziedzinie kinematografii; inspirowanie polskich i ukraińskich obywateli do współpracy przy tworzeniu projektów filmowych; promocja polskich i ukraińskich filmów oraz osiągnięć polskich i ukraińskich twórców filmowych czy tworzenie warunków do rozwoju koprodukcji filmowej;

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny wspierała m.in.:

Festiwal Filmów Białoruskich „Bulbamovie” – od dwóch lat organizowany i finansowany przez FINA, we współpracy z Januszem Gawrylukiem - pomysłodawcą festiwalu. Jest to przegląd twórczości białoruskich reżyserów filmowych przybywających do Warszawy z rozmaitych krajów, część nadal z Białorusi, z Gruzji, Ukrainy, Litwy, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Holandii, niektórzy z Polski, gdzie obecnie mieszkają. Na organizację 10. festiwalu w 2024 r. Minister KiDN zwiększył dotację podmiotową o 150 000 zł;

koncerty ukraińskich muzyków – m.in.: 9 marca 2022 r. w warszawskim kinie „Iluzjon” wystąpił polsko-ukraiński zespół Dagadana, a 7 kwietnia 2022 r. w ramach cyklu Fina Na Ucho wystąpiło trio Igora Hnydyna ShockolaD;

Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera poprzez udostępnianie sal kinowych „Iluzjonu” na projekcje filmów i spotkania.

Z informacji przedstawionych przez Ministra Edukacji Narodowej[15] wynika, że podstawy prawne prowadzenia działalności oświatowej na rzecz promowania używania języków mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego – kaszubskiego określa art. 13 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty[16], który stanowi, że szkoła i placówka publiczna umożliwia uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, a w szczególności naukę języka oraz własnej historii i kultury.

Warunki organizacji nauczania języka własnego są jednakowe dla wszystkich mniejszości narodowych, etnicznych i społeczności posługującej się językiem kaszubskim.

Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określił, w drodze rozporządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły i placówki zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym[17], w szczególności ustalił minimalną liczbę uczniów, dla których organizuje się poszczególne formy nauczania.

Działania na rzecz podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów, a w szczególności nauka języka oraz własnej historii i kultury są prowadzone na wszystkich etapach edukacji, tj. w przedszkolach, szkołach podstawowych, liceach ogólnokształcących, technikach oraz w szkołach branżowych.

Na wniosek rodziców nauka języka mniejszości i języka regionalnego może być prowadzona:

w formie dodatkowej nauki języka mniejszości lub regionalnego (w wymiarze 3 godzin nauki tygodniowo w szkołach lub 6 zajęć przedszkolnych);

przez prowadzenie zajęć edukacyjnych w dwóch językach: polskim i mniejszości lub regionalnym (w dwóch językach są prowadzone co najmniej 4 obowiązkowe zajęcia edukacyjne na danym etapie edukacyjnym, z wyjątkiem języka polskiego, historii w części dotyczącej historii Polski i geografii w części dotyczącej geografii Polski);

przez prowadzenie zajęć edukacyjnych w języku mniejszości.

W starszych klasach szkoły podstawowej (V i VI) oraz w szkołach ponadpodstawowych wszyscy uczniowie objęci nauczaniem języka mniejszości realizują również zajęcia z własnej historii i kultury. Uczniowie mogą także (za zgodą organu prowadzącego) uczyć się geografii państwa, z którego obszarem kulturowym utożsamia się mniejszość narodowa. Wymiar lekcji geografii według ww. zasad wynosi do 30 godzin na II etapie edukacyjnym i do 15 godzin w szkole ponadpodstawowej. Uczniowie mniejszości narodowych mają także prawo do zdawania egzaminu maturalnego w języku własnym.

Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) i MSWiA od wielu lat współpracują w zakresie realizacji zadań na rzecz społeczności romskiej. Działania w postaci wieloletnich programów, są prowadzone od 2004 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej jest organem wypłacającym dotacje po zarekomendowaniu wniosków przez MSWiA oraz Ministerstwo Finansów do sfinansowania z części 30 budżetu państwa. Dotacje celowe są przekazywane bezpośrednio przez Ministra Edukacji podmiotom realizującym poszczególne zadania na podstawie umów lub porozumień (gminom, powiatom, stowarzyszeniom i fundacjom). Wnioski składane do MEN dotyczą najczęściej działań o zasięgu lokalnym. Dofinansowaniem są objęte najczęściej takie zadania jak: działalność świetlic środowiskowych, wycieczki/kolonie, obozy sportowe, wyjścia do kina i teatru, imprezy kulturalne, konferencje tematyczne, konkursy artystyczne, warsztaty aktywizujące zawodowo oraz zakup podręczników i materiałów dydaktycznych.

Zadania przekazywane MEN do sfinansowania z części 30 budżetu państwa nie dotyczą jedynie uczniów pochodzenia romskiego, lecz często całej społeczności romskiej w danej gminie. O stopniu realizacji zadań w ramach Programu świadczy wysokość kwot wydanych na realizację ww. zadań. W 2023 r. z 700 000 zł zagwarantowanych na realizację wniosków z części 30 budżetu państwa w Programie wydano 691 992,60 zł. Kwota zwrotu w 2023 r. wyniosła 8 007,40 zł i była najmniejszą kwotą zwrotu niewykorzystanej części dotacji od 2018 r.

Zadania oświatowe związane z prowadzeniem przez jednostki samorządu terytorialnego szkół i placówek oświatowych są finansowane z dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Jednym z dochodów samorządów terytorialnych jest część oświatowa subwencji ogólnej. Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[18], wysokość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa. Kwotę przeznaczoną na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin, powiatów i województw ustala się w wysokości łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej, nie mniejszej niż przyjęta w ustawie budżetowej w roku bazowym, skorygowanej o kwotę innych wydatków z tytułu zmiany realizowanych zadań oświatowych.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 grudnia 2023 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024[19] w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2024 w odniesieniu do uczniów mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym uwzględniono następujące wagi dla uczniów należących do danej mniejszości narodowej lub etnicznej oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, dla uczniów pochodzenia romskiego, dla których szkoła podejmuje dodatkowe zadania edukacyjne:

P28 = 0,2 – dla uczniów lub słuchaczy należących do danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego, dla których szkoła podejmuje zadania edukacyjne zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy o systemie oświaty – waga obejmuje uczniów lub słuchaczy, których liczba, odrębnie ustalona dla każdej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego, jest wyższa niż: w szkole podstawowej – 112, a w szkole ponadpodstawowej – 42,

P29 = 1,0 – dla uczniów lub słuchaczy należących do danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego, dla których szkoła podejmuje zadania edukacyjne zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy o systemie oświaty – waga obejmuje uczniów lub słuchaczy, których liczba, odrębnie ustalona dla każdej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego: w szkole podstawowej jest wyższa niż 80 i nie przekracza 112, a w szkole ponadpodstawowej jest wyższa niż 30 i nie przekracza 42,

P30 = 1,3 – dla uczniów lub słuchaczy należących do danej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego, dla których szkoła podejmuje zadania edukacyjne zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy o systemie oświaty – waga obejmuje uczniów lub słuchaczy, których liczba, odrębnie ustalona dla każdej mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów lub słuchaczy pochodzenia romskiego, nie przekracza: w szkole podstawowej – 80, a w szkole ponadpodstawowej – 30,

P31 = 0,6 – dla uczniów lub słuchaczy oddziałów i szkół z nauczaniem w języku mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub w języku regionalnym oraz dla uczniów lub słuchaczy oddziałów i szkół, w których zajęcia edukacyjne są prowadzone w dwóch językach: polskim oraz języku mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języku regionalnym, będącym drugim językiem nauczania.

Przyznanie pierwszych trzech wag zależy od liczby uczniów należących do danej mniejszości narodowej lub etnicznej oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, dla uczniów pochodzenia romskiego. Natomiast waga P31 jest naliczana dla uczniów oddziałów i szkół z nauczaniem w języku mniejszości narodowej lub mniejszości etnicznej bądź w języku regionalnym oraz dla uczniów oddziałów i szkół, w których zajęcia edukacyjne są prowadzone w dwóch językach: polskim oraz języku mniejszości lub języku regionalnym, będącym drugim językiem nauczania.

Wspomniane wyżej wagi stanowią tylko dodatkowe środki na nauczanie języka mniejszości. Jak informuje MEN, każdy uczeń szkoły otrzymuje również tzw. standard finansowy A oraz inne dodatkowe wagi, jeżeli się do nich kwalifikuje (np. dodatkowe środki finansowe z tytułu specjalnych potrzeb edukacyjnych, dodatkowe środki finansowe dla uczniów szkół zawodowych, dodatkowe środki dla uczniów w szkołach na wsi lub w mieście do 5 tys. mieszkańców).

W dniu 2 lutego 2024 r. Minister Edukacji podpisała rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym[20]. W ocenie MEN przedmiotowe rozporządzenie zakończy dwuletni okres[21] nierównego traktowania obywateli RP polegający na ograniczeniu nauczania języka mniejszości niemieckiej poprzez zmniejszenie wymiaru nauki tego języka z 3 godzin lekcyjnych tygodniowo do 1 godziny.

Skutki finansowe wprowadzonego ujednolicenia wymiaru nauczania wszystkich języków mniejszości zostały przewidziane i zabezpieczone w części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2024, która została zwiększona o 57,5 mln zł. Podział środków został umożliwiony dzięki przepisom rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 2 lutego 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2024[22].

Liczba uczniów mniejszości narodowych i etnicznych, społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz uczniów pochodzenia romskiego, dla których szkoła podejmuje dodatkowe zadania edukacyjne w 2024 r.:

Mniejszość narodowa lub etniczna lub społeczność posługująca się językiem regionalnym | Liczba uczniów

białoruska | 1.928

litewska | 446

łemkowska | 224

niemiecka | 56.616

ormiańska | 43

słowacka | 178

ukraińska | 1.583

żydowska (język hebrajski) | 327

kaszubska | 22.654

rosyjska | 52

Romowie | 1.735

Razem | 85.786

Dodatkowe środki naliczone w 2024 r. w ramach subwencji oświatowej w podziale na poszczególne mniejszości:

Mniejszość narodowa lub etniczna lub społeczność posługująca się językiem regionalnym | Dodatkowa kwota subwencji - wagi P28 - P31 (w tys. zł)

białoruska | 15.236

litewska | 4.881

łemkowska | 2.809

niemiecka | 251.383

ormiańska | 486

słowacka | 2.279

ukraińska | 19.908

żydowska (język hebrajski) | 1.486

kaszubska | 244.733

rosyjska | 626

Romowie | 20.498

Razem | 564.325

Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazało, że średnia kwota dodatkowej subwencji oświatowej naliczona w ramach wag P28 – P31 w przeliczeniu na 1 ucznia mniejszości narodowych i etnicznych w 2024 r. wynosi 6.578 zł.

Zgodnie z art. 68 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[23] podręczniki szkolne i książki pomocnicze do kształcenia uczniów w zakresie niezbędnym do podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej mogły być dofinansowywane z budżetu państwa, z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw oświaty i wychowania. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania podejmuje działania w celu zapewnienia dostępu do podręczników na potrzeby szkół i placówek publicznych, umożliwiających uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej i etnicznej (art. 13 ust. 6 ustawy o systemie oświaty).

Dofinansowaniem były objęte podręczniki, które uzyskały dopuszczenie do użytku szkolnego przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania i zostały wpisane do wykazu podręczników przeznaczonych do kształcenia ogólnego dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, jak również tzw. książki pomocnicze (np. zeszyty ćwiczeń, słowniki przedmiotowe, poradniki metodyczne), które nie podlegają dopuszczeniu do użytku szkolnego. Wykaz podręczników i książek pomocniczych objętych dofinansowaniem jest ustalany corocznie, po przedstawieniu planu wydawniczego przez podmioty, mające autorskie prawa majątkowe do ww. podręczników i książek pomocniczych, biorąc pod uwagę zapotrzebowanie szkół na poszczególne tytuły ustalane przez kuratorów oświaty oraz możliwości finansowe ministerstwa.

Zakupione przez MEN podręczniki i książki pomocnicze były przekazywane nieodpłatnie do właściwych kuratoriów oświaty, a następnie do bibliotek szkolnych lub międzyszkolnych zespołów nauczania, na podstawie zamówień dyrektorów szkół. Przedmiotowy system, w ocenie MEN, gwarantuje odpowiednią dystrybucję i dostęp do bezpłatnych podręczników i książek pomocniczych dla kolejnych roczników uczniów, należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz posługujących się językiem regionalnym – kaszubskim.

Podręczniki i książki pomocnicze, sfinansowane przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, za zgodą wydawców, są również publikowane w wersji cyfrowego odzwierciedlenia ich papierowej postaci na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej – www.zpe.gov.pl – do bezpłatnego wykorzystania przez uczniów i nauczycieli, oraz wszystkie zainteresowane przedmiotowymi publikacjami osoby.

W załączeniu przekazuję wykaz podręczników i książek pomocniczych przeznaczonych dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, sfinansowanych przez MEN w latach 2009-2024.

Z poważaniem

z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Przesłane pismem Pana Macieja Berka, Ministra – Członka Rady Ministrów w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 29 kwietnia 2024 r., sygn.: DSP.INT.4611.135.2024. Do udzielenia odpowiedzi został wskazany Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w porozumieniu z Ministrem Edukacji, Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministrem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz z Ministrem do spraw Równości.

[2] Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym, Dz. U. z 2017 r. poz. 823, dalej: „ustawa o mniejszościach”, art. 18 pkt 1 i art. 20 ust. 2.

[3] Dalej: „Minister SWiA”.

[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 571, dalej „ustawa o pożytku”.

[5] Dalej: „Program”.

[6] Dz. U. poz. 122.

[7] https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/dotacje-ministra-spraw-wewnetrznych-i-administracji-na-2024-r--rozstrzygniecie-w-zakresie-podzialu-dotacji-podmiotowych

[8] https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/dotacje-ministra-spraw-wewnetrznych-i-administracji-na-2024-r--rozstrzygniecie-w-zakresie-podzialu-dotacji-celowych2

[9] https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/ogloszenie-z-dnia-24-kwietnia-2024-r-o-dodatkowym-naborze-ofert-na-realizacje-w-2024-r-zadan-majacych-na-celu-ochrone-zachowanie-i-rozwoj-tozsamosci-kulturowej-mniejszosci-narodowych-i-etnicznych-lub-zachowanie-i-rozwoj-jezyka-regionalnego-o-ktorych-mowa-w-art-18-ust-2-pkt-1-3-6---9-ustawy-z-dnia-6-stycznia-2005-r-o-mniejszosciach-narodowych-i-etnicznych-oraz-jezyku-regionalnym-dz-u-z-2017-r-poz-824

[10] Pismo z 9 maja 2024 r., sygn. DSP.INT.4611.135.2024.MR.

[11] Pismo z 28 maja 2024 r., sygn. BM-II.059.2.11.2024.

[12] Dz. U. z 2023 r. poz. 970.

[13] M.P. poz. 640.

[14] Pismo z 10 maja 2024 r., sygn.: BM-WP.053.195.2024.

[15] Pismo z 13 maja 2024 r., sygn.: DKOTC-WOKO.055.6.2024.MK.

[16] Dz. U. z 2022 r. poz. 2230, z późn. zm.

[17] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym z dnia 18 sierpnia 2017 r., Dz. U. z 2023 r. poz. 2737.

[18] Dz. U. z 2024 r. poz. 356.

[19] Dz. U. z 2023 r. poz. 2755, z późn. zm.

[20] Dz. U. poz. 144. Rozporządzenie wejdzie w życie 1 września 2024 r.

[21] Od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2024 r.

[22] Dz. U. poz. 143.

[23] Dz. U. z 2023 r. poz. 1400, z późn. zm.

Załącznik:

Wykaz podręczników i książek pomocniczych przeznaczonych dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, sfinansowanych przez MEN w latach 2009-2024.

Załączniki

KOPIA TABELA POZYCJI SFINANSOWANYCH W LATACH 2009-2023.pdf

Załączniki: z00428-o1.pdf (PDF)