Zapytanie nr 56

Podsekretarz stanu Maciej Duszczyk, 29.01.2024

Odpowiedź na zapytanie nr 56

w sprawie ochrony granicy polsko-białoruskiej w związku z kryzysem migracyjnym

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk

Warszawa, 29-01-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na zapytanie numer 56 Pana Posła Sebastiana Łukaszewicza w sprawie ochrony granicy polsko-białoruskiej w związku z kryzysem migracyjnym, na podstawie informacji przekazanych przez Komendę Główną Straży Granicznej, Komendę Główną Policji oraz Urząd do Spraw Cudzoziemców, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.

Straż Graniczna (SG) realizuje swoje zadania ustawowe w ochronie granicy państwowej wykorzystując w sposób optymalny posiadane własne siły i środki oraz korzystając ze wsparcia skierowanych do pomocy przy realizacji jej działań innych służb, w szczególności Sił Zbrojnych RP i Policji. Na bieżąco jest prowadzona analiza sytuacji na granicy z Białorusią, a jej wyniki są wykorzystywane do zapewnienia skutecznej i optymalnej ochrony granicy państwowej.

Aktualnie, zgodnie z oceną zagrożenia nielegalną migracją na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej, SG utrzymuje wzmocniony stan osobowy w ochronie granicy państwowej poprzez delegowanie funkcjonariuszy z innych jednostek organizacyjnych SG. W najbliższej przyszłości jest planowane utrzymanie tych sił i środków. Dodatkowo, na bieżąco są realizowane przyjęcia nowych funkcjonariuszy do oddziałów SG – również tych ochraniających granicę z Białorusią.

Policja, z uwagi na zmniejszoną obecnie presję migracyjną, zakończyła delegowanie funkcjonariuszy z innych jednostek, realizując zadania wspierające ochronę granicy państwowej siłami miejscowymi. Za zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego przy granicy polsko-białoruskiej odpowiada Komendant Wojewódzki Policji w Białymstoku oraz Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie, którzy kierują w ten rejon niezbędne siły i środki. Ich liczba jest uzależniona od bieżącej sytuacji oraz możliwości wystąpienia potencjalnych zagrożeń.

Odpowiadając na pytanie dotyczące współpracy z Wojskiem Polskim na granicy polsko-białoruskiej informuję, że zgodnie z art. 11b ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej[1] w przypadku gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa państwa, zapewnienia nienaruszalności granicy państwowej, zagrożenia bezpieczeństwa publicznego lub zakłócenia porządku publicznego w zasięgu terytorialnym przejścia granicznego oraz w strefie nadgranicznej, jeżeli użycie sił SG okaże się niewystarczające lub uzasadnia to stopień zagrożenia, do pomocy SG mogą być użyte oddziały i pododdziały Sił Zbrojnych RP. Działania żołnierzy Sił Zbrojnych RP podejmowane w przedmiotowym zakresie są istotnym wsparciem w ochronie granicy. Dopóki względy bezpieczeństwa będą za tym przemawiały współpraca SG z Wojskiem Polskim na granicy polsko-białoruskiej będzie kontynuowana.

Według stanu na 8 stycznia 2024 r. do wsparcia działań SG w ochronie granicy państwowej na odcinku z Białorusią zostało skierowanych 3664 żołnierzy.

W 2023 r. SG rozpoczęła planowanie przedsięwzięcia inwestycyjnego polegającego na budowie zapory elektronicznej na odcinkach rzecznych granicy państwowej z Białorusią:

na odcinku około 172 km rzeki Bug;

na odcinku około 47 km rzek Świsłocz oraz Istoczanka.

Dalsze działania związane z zabezpieczeniami na granicy polsko-białoruskiej będą uzależnione od aktualnej sytuacji granicznej i występujących zagrożeń oraz zostaną poprzedzone szczegółową analizą potrzeb i dostępnych rozwiązań technicznych.

Należy wskazać, że obecnie Polska nie posiada kompleksowej strategii migracyjnej, co zdecydowanie utrudnia podejmowanie odpowiedzialnych działań, które muszą uwzględniać wiele różnych obszarów, w tym m.in. bezpieczeństwo państwa. W związku z powyższym Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) rozpoczęło prace nad opracowaniem takiej strategii dla Polski.

Krajowa Strategia migracyjna będzie opierała się na zapewnieniu bezpieczeństwa państwa przy zachowaniu praw przysługujących cudzoziemcom, respektowaniu ochrony praw człowieka wynikających z ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych oraz na wzmocnieniu zabezpieczeń systemu monitoringu perymetrycznego.

W celu umożliwienia wdrażania zapisów przygotowywanej Strategii migracyjnej zostanie opracowany budżet jej realizacji.

Dodatkowo MSWiA planuje zobowiązanie SG do powoływania w oddziałach umiejscowionych przy granicy z Białorusią grup poszukiwawczo-ratowniczych, których zadaniem będzie prowadzenie działań mających na celu zapobieganie kryzysom humanitarnym, do tej pory odnotowywanych przez działaczy organizacji pozarządowych czy też lokalnych mieszkańców.

W Polsce od 3 lat mamy do czynienia ze sztucznie kreowaną presją migracyjną. Problem instrumentalnego wykorzystywania i kreowania presji migracyjnej dostrzegają wszystkie Państwa Członkowskie, czego dowodem są m.in. ostatnie konkluzje Rady Europejskiej z 15 grudnia 2023 r. Niewątpliwie sytuacja na granicy polsko-białoruskiej wymaga wzmożonych środków monitorowania w kontekście powtarzającego się masowego napływu migrantów. Priorytetem w polityce państwa musi być skuteczne zapobieganie próbom tworzenia szlaku migracyjnego przez Polskę do innych krajów Europy Zachodniej. W związku z powyższym aktualnie są prowadzone prace nad nowelizacją rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych[2]. Wypracowane rozwiązania muszą umożliwiać skuteczne działanie w zakresie ochrony granicy, ale jednocześnie dawać możliwość indywidualnej oceny sytuacji każdego migranta, który znalazł się na terytorium RP.

Odnosząc się do pytania Pana Posła dotyczącego prób nielegalnego przekroczenia granicy polsko-białoruskiej poniżej przedstawiam szczegółowe dane.

Białoruś - próby nielegalnego przekroczenia granicy zielonej (osoby) | 2021 r. | 2022 r. | 2023 r.

styczeń | - | 1039 | 1466

luty | 1 | 501 | 1473

marzec | 4 | 1766 | 2 643

kwiecień | 62 | 1 112 | 2 493

maj | 9 | 964 | 3 113

czerwiec | 77 | 635 | 2 999

lipiec | 242 | 953 | 3 752

sierpień | 3 531 | 936 | 2 804

wrzesień | 7 667 | 1349 | 1 099

październik | 17 454 | 2 605 | 2 237

listopad | 8 900 | 2 281 | 1491

grudzień | 1 698 | 1558 | 486

Razem | 39 645 | 15 699 | 26 056

Jednocześnie pragnę poinformować, że MSWiA nie posiada informacji dotyczących liczby osób, które po przekroczeniu granicy wbrew przepisom pozostały na terytorium Polski.

Ponadto informuję, że w okresie od czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2023 r. na granicy z Białorusią odnotowano 39 zdarzeń wypadkowych funkcjonariuszy SG, które były spowodowane wykonywaniem czynności służbowych w ochronie granicy państwowej. Dodatkowo dwa zdarzenia z udziałem funkcjonariuszy SG są procedowane pod kątem uznania za wypadek w służbie. W trakcie prowadzonych działań obrażenia odniosło również 29 funkcjonariuszy Policji.

W odniesieniu do możliwości refundacji przez Unię Europejską lub innych organizacji międzynarodowych kosztów poniesionych przez Polskę przy ochronie granicy zewnętrznej informuję, że zmienia się podejście instytucji UE, w tym Komisji Europejskiej w zakresie finansowania kosztów ochrony granicy zewnętrznej. Należy spodziewać się, że będzie to możliwe w o wiele większym zakresie niż do tej pory.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w ramach Programu Krajowego Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego na lata 2014-2020[3] SG i wojewodowie zrealizowali szereg projektów inwestycyjnych, do których zaliczają się m.in.: budowa wież obserwacyjnych, rozbudowa systemów ochrony technicznej granicy zewnętrznej Unii Europejskiej (w tym także systemów IT), modernizacja budynków placówek SG oraz budowa blokad na wybranych przejściach granicznych. W ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego zakupiono również sprzęt dla SG oraz zrealizowano szkolenia dla funkcjonariuszy.

Ponadto, w drugiej połowie 2021 r., w związku z sytuacją na granicy Polski z Białorusią, MSWiA podjęło rozmowy z Komisją Europejską w sprawie pozyskania środków unijnych na wsparcie służb chroniących ten odcinek granicy pochodzących z Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej w ramach Funduszu Zintegrowanego Zarządzania Granicami (IZGW) na lata 2021-2027[4]. Komisja Europejska 14 lutego 2022 r. przekazała do MSWiA zaproszenie do składania wniosków w naborze w ramach działań szczególnych (Specific Action) IZGW. Kwota naboru wynosiła 185 mln euro i została do niego zaproszona również Litwa i Łotwa.

We współpracy z Komendą Główną Straży Granicznej podjęto prace nad wnioskiem o dofinansowanie 10 zadań, w tym w szczególności:

Budowy technicznej ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej na terenach podmokłych, przybrzeżnych i rzekach na odcinku granicy państwa polskiego z Białorusią – 225 km (wnioskowana kwota z IZGW: 63 mln euro);

Modernizacji systemu radiokomunikacji (wnioskowana kwota z IZGW: 3,5313 mln euro).

W odpowiedzi z 28 czerwca 2022 r. KE poinformowała o przyznaniu Polsce środków w wysokości 67 mln euro (w tym 6% na Pomoc Techniczną), które mogą być przeznaczone na budowę technicznej ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej na terenach podmokłych oraz modernizację systemu radiokomunikacji. Przyznane Polsce dodatkowe środki zostały włączone do Polskiego Programu IZWG, który został zatwierdzony przez Komisję Europejską 12 grudnia 2022 r., co pozwoliło na realizację działań.

Konsekwencją powyższego było ogłoszenie przez MSWiA w 2023 r. bezpośredniego naboru wniosków o dofinansowanie w ramach IZGW, co doprowadziło do zawarcia dwóch porozumień finansowych na realizację projektów dotyczących ochrony granicy polsko-białoruskiej, których beneficjentem jest Komendant Główny Straży Granicznej:

Projekt nr IZGW.01.01-IZ.00-0001/23 pt. „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy UE na terenach podmokłych, przybrzeżnych i rzekach na odcinku granicy RP z Białorusią“. Celem Projektu jest rozbudowa istniejącego elektronicznego zabezpieczenia granicy państwowej na granicy polsko-białoruskiej na rzekach Świsłocz, Istoczanka i Bug, w rejonie służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG oraz Nadbużańskiego Oddziału SG razem około 219 km. Realizacja Projektu przyczyni się do lepszej ochrony zewnętrznej granicy Unii Europejskiej poprzez zwiększenie poziomu zabezpieczenia elektronicznymi środkami nadzoru granicy wodnej z Białorusią. Łączny kwalifikowany koszt Projektu to 307 528 901,62 zł, z czego kwota dofinansowania ze środków IZGW to 276 776 011,45 zł;

Projekt nr IZGW.01.01-IZ.00-0002/23 pt. „Modernizacja systemu radiokomunikacji“. Celem Projektu jest wzmocnienie zabezpieczenia granicy na odcinku Polska-Białoruś (Podlaski Oddział SG i Nadbużański Oddział SG) oraz odcinków granicy będących w bezpośrednim sąsiedztwie (Warmińsko-Mazurski Oddział SG, Bieszczadzki Oddział SG) – w związku z ciągłym i nieprzerwanym naporem migrantów na granicę oraz próbami jej nielegalnego przekroczenia. Łączny kwalifikowany koszt Projektu to 17 245 521,86 zł, z czego kwota dofinansowania ze środków IZGW to 15 520 969,67 zł.

Dodatkowo, 12 stycznia 2024 r. zostało podpisane porozumienie finansowe na realizację Projektu nr IZGW.01.01-IZ.00-0003/23 pt. „Budowa technicznej ochrony zewnętrznej granicy UE na obszarach wodnych na odcinku granicy RP z Białorusią w POSG cz. II“. Wspomniany Projekt stanowi kontynuację Projektu nr IZGW.01.01-IZ.00-0001/23, a jego działania również dotyczą ochrony granicy polsko-białoruskiej. Łączny kwalifikowany koszt przedmiotowego Projektu to 57 700 000,00 zł, z czego kwota dofinansowania ze środków IZGW wynosi 43 275 000,00 zł. Beneficjentem Projektu jest Komendant Główny SG.

Ponadto, z Polskiego Programu IZGW jest także możliwa realizacja innych działań mających na celu ochronę granicy zewnętrznej Unii Europejskiej. Przykładowe działania i cele zostały zawarte w Programie dostępnym na stronie internetowej pod adresem: https://www.gov.pl/web/dfe-mswia/program-instrumentu-wsparcia-finansowego-na-rzecz-zarzadzania-granicami-i-polityki-wizowej-w-ramach-funduszu-zintegrowanego-zarzadzania-granicami-2021-2027.

Przechodząc z kolei do kwestii ośrodków, w których przebywają osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową informuję, że w strukturach SG funkcjonuje 6 strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców, których zdolność kwaterunkowa systemu detencji administracyjnej wynosi łącznie 791 miejsc. Są to Strzeżone Ośrodki dla Cudzoziemców:

w Kętrzynie – 147 miejsc;

w Białymstoku – 63 miejsca;

w Białej Podlaskiej – 130 miejsc;

w Przemyślu – 147 miejsc oraz 24 miejsca przeznaczone na areszt dla cudzoziemców;

w Krośnie Odrzańskim – 80 miejsc;

w Lesznowoli – 200 miejsc.

Według stanu na 4 stycznia 2024 r. w obiektach tych przebywało łącznie 543 cudzoziemców, natomiast liczba wolnych miejsc wynosiła 248.

Należy zaznaczyć, że cudzoziemcy są umieszczani w strzeżonych ośrodkach na mocy postanowienia sądu, celem zabezpieczenia ich pobytu na potrzeby prowadzonych postępowań administracyjnych w przedmiocie zobowiązania do powrotu (art. 398a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[5]) lub udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium Polski (art. 88a ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[6]).

Średni dzienny koszt utrzymania osoby przebywającej w strzeżonym ośrodku wynosi od 60 PLN do 145 PLN.

Roczne koszty utrzymania[7] ww. ośrodków w 2023 r. kształtowały się następująco:

w Kętrzynie – około 3,1 mln zł;

w Białymstoku – około 3 mln zł;

w Białej Podlaskiej – około 5,3 mln zł (w tym remont: około 1,1 mln zł);

w Przemyślu – około 2,4 mln zł;

w Krośnie Odrzańskim – około 0,8 mln zł;

w Lesznowoli – około 4,8 mln zł.

Łącznie roczny koszt utrzymania ośrodków wynosi około 19,4 mln zł

Ponadto, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (UdSC) prowadzi 9 ośrodków dla cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową oraz objętych ochroną czasową, korzystających z pomocy na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym 4 ośrodki będące w trwałym zarządzie UdSC[8] oraz 5 wyłonionych w drodze przetargu[9].

Liczba miejsc w ośrodkach prowadzonych przez UdSC wynosi łącznie 1479, w tym:

Ośrodki własne – łącznie 849 miejsc, w tym:

Biała Podlaska – 220;

Podkowa Leśna-Dębak: część recepcyjna – 107;

Podkowa Leśna-Dębak: część dla samotnych kobiet i matek z dziećmi – 138;

Linin – 204;

Czerwony Bór – 180.

Ośrodki wynajmowane – łącznie 630 miejsc, w tym:

Białystok – 120;

Łuków – 150;

Grupa – 120;

Horbów – 120;

Bezwola – 120.

Według stanu na 8 stycznia 2024 r. w ww. ośrodkach było zakwaterowanych łącznie 671 cudzoziemców, w tym:

Biała Podlaska – 35 osób;

Podkowa Leśna-Dębak: część recepcyjna – 72 osoby;

Podkowa Leśna-Dębak: część dla samotnych kobiet i matek z dziećmi – 48 osób;

Linin – 86 osób;

Czerwony Bór – 64 osoby;

Białystok – 90 osób;

Łuków – 77 osób;

Grupa – 54 osoby;

Horbów – 61 osób;

Bezwola – 84 osoby.

Na dzień 8 stycznia 2024 r. było łącznie 695 wolnych miejsc w ośrodkach, w tym:

Biała Podlaska – 185 wolnych miejsc;

Podkowa Leśna-Dębak: część recepcyjna – 22 wolne miejsca;

Podkowa Leśna-Dębak: część dla samotnych kobiet i matek z dziećmi – 60 wolnych miejsc;

Linin – 81 wolnych miejsc;

Czerwony Bór – 83 wolne miejsca;

Białystok – 30 wolnych miejsc;

Łuków – 73 wolne miejsca;

Grupa – 66 wolnych miejsc;

Horbów – 59 wolnych miejsc;

Bezwola – 36 wolnych miejsc.

Z informacji przekazanych przez Szefa UdSC wynika, że szacunkowe koszty utrzymania cudzoziemca w 2023 r. przedstawiają się następująco:

a) miesięczny koszt pobytu w ośrodku wyniósł 3 719,60 zł za osobę. Kwota ta obejmuje:

uśrednioną stawkę za zakwaterowanie zgodnie z obowiązującymi umowami (zawartymi w 2019 r.) – 82,47 zł x 30;

artykuły spożywcze do przygotowania posiłku – 11,00 zł x 30;

koszt przygotowania posiłku – 5,55 zł x 30;

kieszonkowe – 50,00 zł;

środki czystości – 20,00 zł;

opiekę medyczną – 679,00 zł;

b) miesięczny koszt świadczeń wypłacanych cudzoziemcom nie korzystającym z zakwaterowania w ośrodku wyniósł 1 162,58 zł za osobę. Powyższa kwota uwzględnia średnią wydatków ponoszonych na podstawie list wypłat świadczeń poza ośrodkiem – 483,58 zł oraz stawkę opieki medycznej 679,00 zł.

Według stanu na 31 grudnia 2023 r. pod opieką Departamentu Pomocy Społecznej UdSC znajdowało się łącznie 4379 osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej korzystających z zakwaterowania w ośrodku oraz otrzymujących świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów pobytu na terytorium RP:

656 osób w ośrodkach x 3 719,60 zł x 12 miesięcy = 29 280 691,20 zł;

3682 osoby poza ośrodkami x 1 162,58 zł x 12 miesięcy = 51 367 434,72 zł;

41 osób, korzystających z opieki medycznej w kwocie 679,00 zł x 12 miesięcy = 334 068,00 zł;

_____________________

80 982 193,92* zł / 4379 osób / 12 miesięcy = 1 541,11 zł (miesięcznie)

*Faktyczne wykonanie na koniec 2023 r. wyniosło 78 124 977,05 zł.

Jednocześnie informuję, że odpowiedź na pytanie dotyczące zwrotu przez Rosję i Białoruś kosztów, jakie poniosła Polska i inne kraje oraz Unia Europejska w zawiązku z prowadzeniem przez te kraje wojny hybrydowej pozostaje w kompetencji Ministra Spraw Zagranicznych.

Z poważaniem

z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Dz. U. z 2023 r. poz. 1080, z późn. zm.

[2] Dz. U. poz. 1536

[3] jednym z istotnych celów Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest wspieranie zintegrowanego zarządzania granicami

[4]celem Funduszu jest zapewnienie solidnego i skutecznego europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami zewnętrznymi, a tym samym przyczynienie się do zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa wewnętrznego w Unii Europejskiej, przy jednoczesnym zagwarantowaniu swobodnego przepływu osób i pełnym poszanowaniu odpowiedniego unijnego dorobku prawnego oraz zobowiązań międzynarodowych Unii Europejskiej i państw członkowskich wynikających z instrumentów międzynarodowych, których są stronami

[5] Dz. U. z 2023 r. poz. 519, z późn. zm.

[6] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504

[7] na które składają się m.in. koszty energii elektrycznej, gazu, wody, opału oraz koszty utrzymania cudzoziemców, obejmujące m.in. ich wyżywienie, leczenie, tłumaczenia, odzież itp.

[8] w Podkowie Leśnej - Dębaku, w Białej Podlaskiej, w Lininie, w Czerwonym Borze

[9] w Białymstoku, w Bezwoli, w Łukowie, w Horbowie, w Grupie koło Grudziądza