Interpelacja nr 19995

Szanowna Pani Minister,

zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi opiera się na zaufaniu między twórcą, a organizacją działającą na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury. Decyzja o tym, kto tę rolę pełni, przesądza o realnej pozycji twórcy na rynku.

W dniu 4 grudnia 2024 r. Stowarzyszenie Autorów i Wydawców „Copyright Polska“ – organizacja zrzeszająca wydawców książek i dysponująca zezwoleniem w zakresie praw wydawców – wystąpiło o rozszerzenie zezwolenia o zarządzanie prawami autorów utworów literackich. Minister kultury i dziedzictwa narodowego wniosek uwzględnił i rozszerzył zakres zezwolenia. Jednak sposób prowadzenia tego postępowania budzi poważne wątpliwości. Z dostępnych informacji nie wynika, aby organ przeprowadził postępowanie dowodowe weryfikujące ustawowy warunek dawania przez wnioskodawcę rękojmi należytego zarządzania powierzonymi prawami. Rozstrzygnięcie zdaje się opierać na twierdzeniach samego wnioskodawcy o sobie.

O toczącym się postępowaniu nie zawiadomiono organizacji zrzeszających twórców, których zezwolenie bezpośrednio dotyczy, ani nie ujawniono informacji o nim przed wydaniem decyzji. Gdy Unia Literacka w kwietniu 2026 r., a następnie Stowarzyszenie Pisarzy Polskich 28 maja 2026 r. zgłosiły chęć przystąpienia do postępowania i sprzeciw wobec rozszerzenia zezwolenia, ich pisma nie doczekały się żadnego rozstrzygnięcia procesowego – ani postanowienia o dopuszczeniu, ani o odmowie, od którego przysługiwałby środek zaskarżenia. W udostępnionych aktach sprawy brak jest śladu tych wniosków. Organizacje reprezentujące grupę, o której prawach rozstrzygano, zostały w ten sposób pozbawione możliwości zajęcia stanowiska i zakwestionowania decyzji. Wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji ministerstwo odrzuciło, odmawiając wszczęcia postępowania 20 lipca 2026 r., a następnie ponownie 18 sierpnia 2026 r.

Niepokojąca jest również ocena samego wnioskodawcy, którą resort drastycznie i bez wyjaśnienia zmienił w ciągu zaledwie kilku miesięcy. W lipcu 2024 r. ministerstwo popierało przed sądem administracyjnym ograniczenie zezwolenia „Copyright Polska“ w zakresie praw wydawców, wskazując na jego niewykonywanie przez ponad dwadzieścia lat. Kilka miesięcy później ta sama organizacja została uznana za przygotowaną do zarządzania prawami kolejnej, znacznie liczniejszej grupy uprawnionych. Ze sprawozdania „Copyright Polska“ z działalności za 2025 r. wynika, że w zakresie praw autorskich stowarzyszenie nie posiada zatwierdzonych tabel wynagrodzeń, nie zawarło umów licencyjnych ani umów o pobór wynagrodzeń, nie dokonało inkasa na terytorium Polski i nie przyjęło regulaminu repartycji. Rok po uzyskaniu uprawnienia nie istnieją zatem podstawowe narzędzia, bez których żadne wynagrodzenie nie może trafić do konkretnego autora.

Sednem sprawy jest konflikt interesów. Prawa autora i prawa wydawcy do tej samej książki są odrębne, a interesy obu stron rozbieżne – w kwestii wysokości wynagrodzenia, przejrzystości rozliczeń, dostępności tytułu w sprzedaży czy stosowania klauzuli bestsellerowej. W organach „Copyright Polska“ zasiadają wyłącznie przedstawiciele środowiska wydawniczego. Napięcie to ujawnił publiczny spór z sierpnia 2026 r., w którym prezes stowarzyszenia skrytykował powołanie przez pisarzy własnego wydawnictwa, a następnie, w oświadczeniu z 17 sierpnia 2026 r., zastrzegł, że wypowiadał się prywatnie. Natomiast obie organizacje pisarskie konsekwentnie oświadczają, że nie chcą być reprezentowane przez organizację wydawców.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Jakie dokumenty zgromadzone w aktach sprawy stanowiły podstawę ustalenia, że wnioskodawca daje rękojmię należytego zarządzania prawami autorów utworów literackich?

W jaki sposób organ ustalił krąg stron postępowania i na jakiej podstawie uznał, że organizacje zrzeszające autorów utworów literackich stronami nie są?

W jakiej formie procesowej rozpoznano zgłoszenia Unii Literackiej z kwietnia 2026 r. i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich z 28 maja 2026 r., jakie rozstrzygnięcia w tym zakresie wydano i pod jakimi datami? Jeżeli nie wydano żadnych – na jakiej podstawie prawnej pozostawiono te pisma bez rozpoznania?

Jak ministerstwo wyjaśnia rozbieżność między stanowiskiem zajętym w lipcu 2024 r. przed sądem administracyjnym, wskazującym na niewykonywanie zezwolenia przez „Copyright Polska“ przez ponad dwadzieścia lat, a oceną wyrażoną kilka miesięcy później w decyzji rozszerzającej zezwolenie tej samej organizacji? Jakie okoliczności faktyczne uległy w tym czasie zmianie?

Czy ministerstwo badało skład organów wnioskodawcy oraz strukturę jego członkostwa pod kątem ryzyka konfliktu interesów między autorami a wydawcami? Jeżeli tak, do jakich wniosków doszedł?

Jakie mechanizmy zapewniające autorom rzeczywisty wpływ na ustalanie tabel wynagrodzeń i zasad repartycji zostały przez organ zweryfikowane i w którym dokumencie są opisane?

Jakie czynności nadzorcze Pani Minister podjęła lub zamierza podjąć – i w jakim terminie – wobec braku tabel wynagrodzeń, umów i regulaminu repartycji? Czy w tym stanie rzeczy Pani Minister rozważy ponowne przeprowadzenie postępowania z udziałem organizacji reprezentujących autorów?

Z wyrazami szacunku
Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP