Interpelacja nr 19864

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji rolników chorujących na boreliozę z Lyme jako rolniczą chorobę zawodową, w szczególności w zakresie trudności w uzyskaniu świadczeń z KRUS, dokumentowania narażenia zawodowego oraz potrzeby wypracowania rozwiązań systemowych uwzględniających specyfikę tej choroby.

Borelioza z Lyme pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych dla osób wykonujących pracę w środowisku naturalnym. Rolnicy przez wiele lat pracują w warunkach stałego albo powtarzalnego narażenia na ukąszenia kleszczy — na polach, łąkach, pastwiskach, w sadach, lasach, przy zwierzętach oraz w otoczeniu gospodarstwa rolnego. W praktyce oznacza to, że ryzyko zachorowania nie ma charakteru incydentalnego, lecz jest związane z codziennym wykonywaniem pracy rolniczej.

W odpowiedzi udzielonej na interpelację nr 18559 minister zdrowia potwierdził, że borelioza z Lyme pozostaje jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób zawodowych związanych z narażeniem na czynniki biologiczne u osób wykonujących pracę w środowisku naturalnym, w szczególności u rolników, leśników i innych pracowników terenowych. Jednocześnie minister zdrowia wskazał, że postępowanie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest odrębne od postępowań prowadzonych przez instytucje ubezpieczenia społecznego w sprawie przyznawania świadczeń związanych ze stwierdzonym schorzeniem.

Takie stanowisko pokazuje, że problem boreliozy jako choroby zawodowej rolników nie może być rozpatrywany wyłącznie z perspektywy ochrony zdrowia. Równie ważna jest część ubezpieczeniowa, orzecznicza i świadczeniowa, za którą odpowiadają instytucje właściwe dla systemu ubezpieczenia społecznego rolników, w tym KRUS, nadzorowany przez Pana Ministra.

Do mojego biura docierają sygnały, że w praktyce część rolników, mimo stwierdzenia choroby zawodowej, napotyka istotne trudności w uzyskaniu jednorazowego odszkodowania albo innych świadczeń. Problem dotyczy zwłaszcza osób, u których borelioza została rozpoznana późno, które przez lata były leczone w kierunku innych schorzeń albo które nie są w stanie precyzyjnie wskazać momentu zakażenia. W przypadku boreliozy ustalenie konkretnej daty ukąszenia kleszcza może być obiektywnie trudne albo niemożliwe, szczególnie po wielu latach pracy w gospodarstwie rolnym i przy nieswoistym przebiegu choroby.

Powstaje więc pytanie, czy obecne procedury KRUS oraz obowiązujące zasady dowodowe i orzecznicze w wystarczającym stopniu uwzględniają specyfikę boreliozy jako choroby zawodowej rolników. Nie powinno dochodzić do sytuacji, w której państwo z jednej strony uznaje określoną chorobę za chorobę zawodową, a z drugiej strony osoba chora nie otrzymuje realnego wsparcia z powodu barier dowodowych, dokumentacyjnych lub proceduralnych, których po wielu latach nie jest w stanie samodzielnie pokonać.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy Pan Minister dostrzega potrzebę potraktowania boreliozy z Lyme jako jednego z kluczowych problemów zdrowotnych i ubezpieczeniowych rolników? Jak Pan Minister ocenia skalę tego problemu wśród osób ubezpieczonych w KRUS? Czy na podstawie danych posiadanych przez KRUS można ustalić, ilu rolników w ostatnich 10 latach ubiegało się o świadczenia w związku z boreliozą jako chorobą zawodową?

Czy KRUS prowadzi odrębne statystyki dotyczące boreliozy jako rolniczej choroby zawodowej, obejmujące liczbę wniosków, decyzji przyznających świadczenie, decyzji odmownych, przyczyn odmów, odwołań oraz spraw sądowych? Jeżeli takie dane nie są obecnie gromadzone, czy Pan Minister rozważy zobowiązanie KRUS do ich prowadzenia? Jak bez takich danych możliwa jest rzetelna ocena skali problemu i skuteczności obecnych procedur?

Czy Pan Minister zleci KRUS przygotowanie analizy spraw dotyczących boreliozy jako choroby zawodowej rolników z ostatnich 10 lat? Analiza taka powinna wskazywać, ile decyzji odmownych wynikało z braku stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, ile z problemów związanych z ustaleniem okresu ubezpieczenia, ile z trudności w ustaleniu momentu zakażenia, ile z braków dokumentacji medycznej oraz ile spraw zakończyło się odwołaniem do sądu.

Czy Pan Minister dostrzega problem praktyczny polegający na tym, że rolnik może mieć stwierdzoną chorobę zawodową, a mimo to nie uzyskać świadczenia z KRUS z powodu dodatkowych przesłanek dowodowych, orzeczniczych lub dokumentacyjnych? Czy zdaniem Pana Ministra obecny system w wystarczający sposób chroni osoby, które przez wiele lat pracowały w warunkach narażenia na choroby odkleszczowe, ale nie są w stanie wskazać dokładnej daty zakażenia?

Czy Pan Minister rozważy zmianę zasad postępowania w sprawach dotyczących boreliozy jako choroby zawodowej rolników w taki sposób, aby większe znaczenie miało udokumentowanie wieloletniego narażenia zawodowego, charakter pracy w gospodarstwie rolnym oraz prawomocna decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej, a nie niemożliwa często do wskazania dokładna data ukąszenia kleszcza lub zakażenia?

Czy Pan Minister rozważy wprowadzenie zasady domniemania zawodowego narażenia na boreliozę w przypadku rolników, którzy przez wiele lat pracowali w gospodarstwie rolnym, byli stale albo sezonowo narażeni na kontakt z kleszczami, a właściwy organ sanitarny stwierdził u nich chorobę zawodową? Jeżeli Pan Minister nie widzi możliwości wprowadzenia takiego rozwiązania, proszę wskazać, jakie inne mechanizmy mogłyby chronić rolników przed negatywnymi konsekwencjami trudności dowodowych.

Czy Pan Minister widzi potrzebę przygotowania jednolitych wytycznych dla jednostek KRUS dotyczących prowadzenia postępowań w sprawach boreliozy jako choroby zawodowej rolników? Czy takie wytyczne mogłyby obejmować sposób oceny wieloletniego narażenia zawodowego, dokumentowania pracy w gospodarstwie, analizy historii leczenia oraz uwzględniania przypadków późnego rozpoznania choroby?

Czy Pan Minister podejmie działania w celu przygotowania praktycznego poradnika dla rolników chorujących na boreliozę, który krok po kroku wyjaśni: jak zgłosić podejrzenie choroby zawodowej, jakie dokumenty gromadzić, jak opisać historię narażenia zawodowego, jak przygotować się do postępowania przed organami sanitarnymi i KRUS oraz jak postępować w przypadku decyzji odmownej?

Czy Pan Minister rozważy wprowadzenie pomocy doradczej albo prawnej dla rolników dochodzących świadczeń z tytułu boreliozy jako choroby zawodowej? Czy KRUS lub inna instytucja mogłaby zapewniać takim osobom wsparcie w kompletowaniu dokumentacji, przygotowaniu odwołania oraz wyjaśnieniu procedury, aby chory rolnik nie pozostawał sam w sporze z instytucją publiczną?

Czy Pan Minister podejmie współpracę z ministrem zdrowia, Głównym Inspektorem Sanitarnym, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz ministrem właściwym do spraw pracy i zabezpieczenia społecznego w celu opracowania wspólnego programu pomocy dla rolników chorujących na boreliozę? Czy Pan Minister rozważy powołanie zespołu albo grupy roboczej, która przedstawi propozycje zmian w zakresie diagnostyki, dokumentowania choroby zawodowej, orzecznictwa KRUS i zasad przyznawania świadczeń?

Czy Pan Minister planuje przeprowadzenie audytu albo kontroli praktyki KRUS w sprawach dotyczących boreliozy jako choroby zawodowej rolników? Czy taki audyt mógłby objąć w szczególności decyzje odmowne, sprawy odwoławcze, przyczyny nieprzyznania świadczeń oraz ocenę, czy procedury KRUS są jednolicie stosowane w poszczególnych oddziałach regionalnych?

Jakie konkretne działania legislacyjne, organizacyjne lub kontrolne Pan Minister zamierza podjąć w celu poprawy sytuacji rolników chorujących na boreliozę jako chorobę zawodową? Czy Pan Minister przewiduje harmonogram takich działań, a jeżeli nie — czy zamierza przynajmniej rozpocząć analizę problemu we współpracy z KRUS i właściwymi resortami?

Rolnicy należą do grupy zawodowej szczególnie narażonej na choroby odkleszczowe. Borelioza może być rozpoznana po wielu latach, a jej objawy bywają nieswoiste i mylone z innymi chorobami. Dlatego system świadczeń powinien uwzględniać realia tej choroby oraz specyfikę pracy w gospodarstwie rolnym.

Nie można ograniczać pomocy dla chorych rolników wyłącznie do ogólnych informacji o profilaktyce i obowiązujących procedurach. Potrzebne są rozwiązania, które pozwolą osobom z potwierdzoną chorobą zawodową skutecznie dochodzić swoich praw, zwłaszcza wtedy, gdy z powodu późnego rozpoznania, upływu czasu i charakteru boreliozy nie są w stanie precyzyjnie wskazać momentu zakażenia.

Z poważaniem
Tadeusz Woźniak
Poseł na Sejm RP