Interpelacja nr 19624

Szanowna Pani Minister,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. 2024 poz. 907 z późn. zm.) w związku z art. 191 Regulaminu Sejmu RP, składam interpelację do ministra kultury i dziedzictwa narodowego w sprawie rażących zaniedbań urzędniczych oraz kapitulacji polskiej dyplomacji historycznej, czego skutkiem jest usunięcie prawdy o sprawcach mordów z oficjalnego upamiętnienia ofiar zbrodni wołyńskiej w miejscowości Ostrówki.

Dnia 30 sierpnia 2026 r. odbył się w Ostrówkach na Wołyniu pogrzeb 55 Polaków,w tym aż 26 dzieci, zamordowanych dokładnie 30 sierpnia 1943 roku w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej. Po 83 latach od tej potwornej zbrodni szczątki naszych rodaków zostały ostatecznie wydobyte z dołów śmierci i złożone w poświęconej ziemi. Choć sam fakt pochówku, postawienia krzyży i tablic jest krokiem naprzód, to w tym akcie upamiętnienia doszło do skandalicznego i niedopuszczalnego ustępstwa o charakterze politycznym. Na oficjalnym obelisku sfinansowanym przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej całkowicie zatajono informację o tym, kto dokonał tej rzezi.

Na pomniku widnieje wyłącznie lakoniczny napis: „Pamięci mieszkańców Ostrówek i Woli Ostrowieckiej, którzy zginęli 30 sierpnia 1943 roku. Niech spoczywają w pokoju. Rząd Rzeczypospolitej Polskiej“.

Ani jedno słowo na obelisku nie informuje, że mieszkańcy tych wsi zostali bestialsko zamordowani przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. Nazwiska i przynależność sprawców są precyzyjnie znane historykom. Wiemy bezspornie, że masowej zbrodni na ponad 1050 Polakach dokonały pododdziały UPA pod dowództwem Iwana Kłymczaka „Łysego“ oraz sotnia Iwana Zareczniuka „Worona“, wspierane przez część mieszkańców okolicznych ukraińskich wsi.

Zamiast twardych faktów historycznych, na pomniku zastosowano bezpieczną dla strony ukraińskiej formułę, że ofiary „zginęły“. Taki dobór słów sprawia, że za kilkadziesiąt lat nikt odwiedzający to miejsce nie dowie się, czy Polacy padli ofiarą UPA, NKWD, niemieckich Einsatzgruppen, czy może zginęli w wyniku przypadkowych działań frontowych. Prawda o katach rozpłynęła się w gramatycznej mgle.

Według powszechnie dostępnych informacji treść tej inskrypcji jest rezultatem polsko-ukraińskich uzgodnień na szczeblu resortów kultury. Jeśli ceną za uzyskanie zgody na ekshumację i pochowanie kości stało się przemilczenie odpowiedzialności katów i cenzura historyczna, na którą strona polska przystała, to poważne uchybienie, które może stać się wkrótce precedensem.

Jako poseł na Sejm RP uważam, że polityka pamięci Rzeczypospolitej nie może opierać się na strachu, uległości i kompromisach kosztem prawdy historycznej.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi, szczegółowymi pytaniami:

Dlaczego na oficjalnym obelisku w Ostrówkach, sfinansowanym przez rząd RP, nie napisano jednoznacznie, że ofiary zostały zamordowane przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA)? Jakie były merytoryczne i prawne przesłanki podjęcia decyzji o ukryciu tożsamości sprawców zbrodni?

Którzy urzędnicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego bezpośrednio odpowiadają za negocjacje ze stroną ukraińską w sprawie treści inskrypcji w Ostrówkach i kto personalnie wydał ostateczną zgodę na zatwierdzenie tekstu pomijającego formację UPA?

Czy prawdą jest, że strona ukraińska uzależniła wydanie zgody na pochówek i ekshumację od usunięcia z tablic pamiątkowych informacji o odpowiedzialności UPA za ten mord? Jeśli tak, dlaczego resort kultury RP uległ temu szantażowi historycznemu?

Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje podjąć działania zmierzające do renegocjacji umowy ze stroną ukraińską w celu skorygowania treści obelisku w Ostrówkach, tak aby wprost wskazywał on katów z UPA, zgodnie z ustaleniami historycznymi IPN?

Jakie standardy i wytyczne stosuje obecnie MKiDN przy uzgadnianiu treści inskrypcji na grobach ofiar ludobójstwa na Kresach, aby zapobiec powstawaniu kolejnych, zrelatywizowanych i bezimiennych upamiętnień na terytorium Ukrainy?

Z wyrazami szacunku

Bartłomiej Pejo
Poseł na Sejm RP