Interpelacja nr 19593

W poprzedniej kadencji Sejmu RP wielokrotnie podejmowałam sprawę postępowań dotyczących nieruchomości przejętych po II wojnie światowej przez Skarb Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych na terenie powiatu gorlickiego i innych obszarów południowo-wschodniej Polski.

Sprawa ta budziła mój szczególny niepokój z uwagi na przypadki, w których następcy prawni osób wysiedlonych w ramach skcji „Wisła” lub osób przesiedlonych do ZSRR występowali o stwierdzenie nieważności orzeczeń organów administracji z lat pięćdziesiątych XX wieku, a w prowadzonych postępowaniach nie uwzględniano faktu otrzymania przez dawnych właścicieli lub ich następców prawnych mienia zamiennego. Wątpliwości budził również sposób prowadzenia części postępowań przez organy administracji, w tym przypadki nieprzyznawania Lasom Państwowym statusu strony, mimo że sporne nieruchomości pozostawały w ich zarządzie.

W związku z tym w poprzedniej kadencji kierowałam do ministra sprawiedliwości interpelacje dotyczące zarówno postępowań administracyjnych i cywilnych, jak i działań podejmowanych przez prokuraturę w celu ochrony interesu Skarbu Państwa.

Skala tego problemu była na tyle poważna, że znalazła również odzwierciedlenie w przestrzeni publicznej. W grudniu 2023 r. portal Wirtualna Polska opublikował artykuł zatytułowany „Piąty rozbiór Polski”, poświęcony m.in. roszczeniom dotyczącym nieruchomości leśnych na terenie powiatu gorlickiego. W materiale wskazywano, że tylko w okresie od początku kwietnia do końca maja 2020 r. Lasy Państwowe zostały w samych Gorlicach wezwane do wydania ponad 3100 hektarów nieruchomości o szacunkowej wartości około 190 mln zł. Przywołane dane i opis skali roszczeń potwierdzały, że problem, na który zwracałam uwagę w swoich wystąpieniach parlamentarnych, nie był problemem jednostkowym, lecz miał istotny wymiar majątkowy i społeczny.

W związku z moimi interwencjami oraz działaniami podejmowanymi przez inne organy państwa sprawa została objęta działaniami prokuratury na szeroką skalę. W Prokuraturze Krajowej powołano zespół prokuratorów do koordynowania działań z zakresu prawa administracyjnego i cywilnego, natomiast w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu powołano zespół do realizacji działań o charakterze pozakarnym. W ramach jego działalności zarejestrowano łącznie 902 sprawy, w tym 595 spraw w repertorium Pa i 307 spraw w repertorium Pc.

Jednocześnie prowadzone było przez Prokuraturę Okręgową w Sosnowcu śledztwo dotyczące podejrzenia przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych oraz pracowników Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego i Starostwa Powiatowego w Gorlicach w związku z postępowaniami dotyczącymi zwrotu nieruchomości. W odpowiedzi na moją interpelację nr 8167, udzielonej 13 marca 2025 r., wskazano, że śledztwo o sygn. PO I Ds.45.2021 nadal pozostawało w fazie in rem.

Z tej samej odpowiedzi wynikało, że zespół powołany w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu został rozwiązany 16 września 2024 r. z uwagi na osiągnięcie zakładanych celów, przy czym w grudniu 2024 r. pozostawały w toku 23 sprawy z repertorium Pa. Wskazano także, że prokurator generalny skierował do Sądu Najwyższego 7 skarg nadzwyczajnych w sprawach cywilnych, a część nadzwyczajnych środków zaskarżenia została przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięta na rzecz następców prawnych osób przesiedlonych.

Informacje te pokazują, że działania prokuratury nie miały charakteru wyłącznie teoretycznego, lecz obejmowały setki postępowań oraz konkretne czynności procesowe podejmowane w celu ochrony interesu Skarbu Państwa. Jednocześnie odpowiedź z marca 2025 r. nie pozwalała ocenić, jaki jest ostateczny rezultat tych działań ani jaki jest obecny stan spraw, które wówczas pozostawały w toku.

Dlatego, po upływie kolejnego okresu, zwracam się do Pana Ministra, jako ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, o przedstawienie aktualnych informacji dotyczących dalszego prowadzenia tych spraw.

W szczególności proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Jak zakończyło się śledztwo Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu o sygn. PO I Ds.45.2021 dotyczące przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych oraz pracowników Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, jego delegatury w Nowym Sączu i Starostwa Powiatowego w Gorlicach w związku z postępowaniami dotyczącymi zwrotu nieruchomości?

Czy w toku tego postępowania komukolwiek przedstawiono zarzuty, a jeżeli tak, to ilu osobom i z jakich czynów?

Czy śledztwo zostało umorzone, zakończone skierowaniem aktu oskarżenia, czy też w inny sposób? Jeżeli zostało umorzone, proszę o wskazanie podstawy prawnej oraz zasadniczych przyczyn takiej decyzji.

Jaki jest obecnie stan postępowań pozakarnych, które były prowadzone w ramach prac zespołu powołanego w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu, a który został rozwiązany 16 września 2024 r.? Ile z 902 zarejestrowanych spraw zakończyło się prawomocnie, ile pozostaje w toku i przed jakimi organami lub sądami obecnie się toczą?

Co stało się z 23 sprawami z repertorium Pa, które według informacji przekazanej w marcu 2025 r. pozostawały w toku w grudniu 2024 r.? Proszę o wskazanie, ile z nich zostało zakończonych oraz w jaki sposób.

W ilu spośród prowadzonych spraw prokuratorzy skutecznie doprowadzili do wzruszenia decyzji administracyjnych lub orzeczeń sądowych, które mogły naruszać interes Skarbu Państwa?

Ile w omawianej grupie spraw prokuratorzy skierowali do sądów administracyjnych lub powszechnych skarg, sprzeciwów, wniosków o wznowienie postępowania, skarg kasacyjnych oraz innych środków prawnych? Jaki był wynik tych postępowań?

W odpowiedzi z 13 marca 2025 r. wskazano, że pokurator generalny skierował do Sądu Najwyższego 7 skarg nadzwyczajnych w sprawach cywilnych dotyczących tej problematyki. Proszę o wskazanie, jaki jest obecnie wynik tych siedmiu postępowań oraz czy po marcu 2025 r. skierowano do Sądu Najwyższego kolejne skargi nadzwyczajne w tego rodzaju sprawach.

Czy po rozwiązaniu zespołu w Prokuraturze Okręgowej w Sosnowcu nadal funkcjonuje w Prokuraturze Krajowej lub innej jednostce prokuratury mechanizm koordynowania spraw dotyczących nieruchomości przejętych po II wojnie światowej, w tym tzw. lasów łemkowskich? Jeżeli tak, proszę o wskazanie jednostki odpowiedzialnej za tę koordynację oraz zakresu jej działania.

Jeżeli po rozwiązaniu wskazanych zespołów zrezygnowano z centralnej lub regionalnej koordynacji tych postępowań, proszę o wyjaśnienie, w jaki sposób obecnie zapewniana jest ochrona interesu Skarbu Państwa w sprawach, które nadal pozostają w toku lub mogą być wszczynane na podstawie roszczeń następców prawnych osób wysiedlonych.

Czy obecnie Prokuratura Krajowa lub właściwe jednostki prokuratury monitorują przed właściwymi organami administracyjnymi, czy rejestrowane są nowe postępowania o stwierdzenie nieważności bądź o uchylenie orzeczeń Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, a jeżeli tak, czy podejmowane są jakiekolwiek środki?

Czy w wyniku działań prokuratury lub innych właściwych organów udało się zapobiec przekazaniu części nieruchomości na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli, a jeżeli tak, to w ilu sprawach i jakiej powierzchni nieruchomości dotyczyły te działania?

Czy w sprawach, w których doszło już do prawomocnego ujawnienia w księgach wieczystych prawa własności następców prawnych dawnych właścicieli, prokuratura badała możliwość zastosowania nadzwyczajnych środków prawnych w celu ochrony interesu Skarbu Państwa? Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich spraw oraz rezultatów podjętych działań.

Czy Prokuratura Krajowa posiada obecnie aktualne dane dotyczące łącznej powierzchni nieruchomości Skarbu Państwa, w szczególności nieruchomości pozostających w zarządzie Lasów Państwowych, których dotyczą roszczenia następców prawnych osób wysiedlonych w ramach akcji „Wisła” lub przesiedlonych do ZSRR? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych danych, ze szczególnym uwzględnieniem powiatu gorlickiego.

Czy od marca 2025 r. Prokuratura Krajowa lub podległe jej jednostki podejmowały nowe działania w celu ochrony mienia Skarbu Państwa w tego rodzaju sprawach? Jeżeli tak, proszę o ich szczegółowe wskazanie.

Czy w ocenie prokuratora generalnego obecne rozwiązania prawne oraz praktyka organów administracji i sądów zapewniają wystarczającą ochronę mienia Skarbu Państwa w sprawach dotyczących stwierdzania nieważności powojennych decyzji o przejęciu nieruchomości, zwłaszcza w sytuacji gdy dawnym właścicielom lub ich następcom prawnym zostało wcześniej przyznane mienie zamienne?

Podejmując tę sprawę ponownie, chcę podkreślić, że podejmowane przeze mnie interwencje są tym bardziej zasadne, że we wszystkich analizowanych przeze mnie przypadkach osoby otrzymywały mienie zamienne lub odszkodowanie.

Jednocześnie nie kwestionuję potrzeby rzetelnego wyjaśniania krzywd i nieprawidłowości, do których mogło dochodzić w okresie powojennym. Państwo powinno jednak działać w sposób, który z jednej strony respektuje prawa osób, którym rzeczywiście wyrządzono krzywdę, a z drugiej strony chroni własność publiczną i nie dopuszcza do jej przejmowania w wyniku postępowań, w których nie wyjaśniono wszystkich okoliczności, w szczególności kwestii wcześniej przyznanego mienia zamiennego.

Dlatego po latach podejmowania przeze mnie tej sprawy oczekuję przede wszystkim informacji, jakie są dzisiaj rzeczywiste rezultaty działań prokuratury oraz czy sprawy, które były przedmiotem szczególnego zainteresowania organów państwa w latach 20202024, są nadal należycie monitorowane i prowadzone.

Zwracam się o przedstawienie aktualnego stanu tych postępowań oraz konkretnych rezultatów działań podjętych przez prokuraturę, ponieważ tylko takie informacje pozwolą ocenić, czy interes Skarbu Państwa jest obecnie w tych sprawach skutecznie chroniony.