Interpelacja nr 19558

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

w ramach niniejszej interpelacji pragnę poruszyć kwestię nieuprawnionego wykorzystywania taboru kolejowego sfinansowanego ze środków Krajowego Planu Odbudowy przez PKP Intercity SA w komercyjnych procesach przewozowych oraz naruszenia obowiązków informacyjnych, co ma związek z rażącym naruszeniem zasad trwałości projektów, zakazu podwójnego finansowania oraz wytycznych dotyczących widoczności i promocji unijnych funduszy w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF).

Zgodnie z krajowymi umowami o dofinansowanie oraz art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, wsparcie z KPO nie może zastępować krajowych wydatków budżetowych i musi generować dodatkową wartość publiczną. Tabor zakupiony z tych środków podlega ścisłemu przeznaczeniu do realizacji przewozów o charakterze użyteczności publicznej (PSC). Wykorzystywanie go w działalności komercyjnej (niedotowanej) stanowi naruszenie zasad równej konkurencji na rynku kolejowym i jest traktowane jako nieuprawniona pomoc publiczna.

Ponadto usuwanie unijnych logotypów z wagonów narusza bezpośrednio art. 34 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241, który nakłada na odbiorców środków unijnych bezwzględny obowiązek zapewnienia widoczności finansowania Unii poprzez stosowanie spójnych materiałów informacyjnych i promocyjnych.

W okresie od czerwca do sierpnia 2026 roku pasażerowie oraz miłośnicy kolei udokumentowali szereg przypadków łamania tych procedur.

Stan faktyczny (udokumentowane przypadki):

data: 28-29 czerwca 2026 roku;

fakt: w składzie pociągu komercyjnego zarejestrowano 3 zmodernizowane wagony typu Z1B pochodzące z puli KPO. Na burtach wagonów ujawniono ślady kleju po fizycznie usuniętych (odklejonych) unijnych logotypach informacyjnych.

okres: przełom czerwca i lipca 2026 roku;

fakt: nowo zmodernizowane ze środków KPO wagony pasażerskie zostały włączone do obsługi międzynarodowego segmentu połączenia przez przejście graniczne Hrebenne do stacji Rawa Ruska, wykraczając poza obszar krajowej umowy PSC.

okres: lipiec 2026 roku;

fakt: zmodernizowane wagony przedziałowe 2. klasy (serie 111A/141A) zakupione z funduszy KPO były regularnie włączane do składów pociągów premium (EIC) kursujących na trasach nadmorskich. Wagony te kursowały w tych składach bez wymaganych oznaczeń i logotypów KPO.

okres: lipiec i sierpień 2026 roku;

fakt: wagony specjalistyczne przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami oraz rodzin z dziećmi (seria COMBO, finansowana z KPO) zostały oddelegowane i były fizycznie zestawiane w pociągach komercyjnych zamiast w dotowanych relacjach międzywojewódzkich.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej lub Centrum Unijnych Projektów Transportowych podjęło czynności kontrolne wobec PKP Intercity SA w związku z podejrzeniem złamania art. 9 oraz art. 34 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241?

Jakie konkretnie korekty finansowe lub kary naliczono do tej pory beneficjentowi (PKP Intercity SA) za ujawnione przypadki celowego usuwania oznaczeń promocyjnych oraz bezprawnego użytkowania taboru KPO w pociągach komercyjnych?

Które organy i instytucje ze strony Unii Europejskiej (np. Komisja Europejska, Europejski Trybunał Obrachunkowy, Europejski Urząd ds. Przeciwdziałania Oszustwom, Prokuratura Europejska) prowadzą lub są uprawnione do prowadzenia kontroli w opisanym zakresie?

Jakie unijne sankcje systemowe (w tym wstrzymanie kolejnych transz środków z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności dla całego kraju lub całkowity zwrot przyznanej dotacji z odsetkami) grożą w przypadku potwierdzenia przez unijnych kontrolerów procederu łamania zasad konkurencyjności i niszczenia oznaczeń promocyjnych?

Jakie mechanizmy nadzorcze zostaną wdrożone we współpracy z Ministerstwem Infrastruktury oraz Urzędem Transportu Kolejowego, aby zapewnić pełną rozdzielność taboru PSC i komercyjnego do końca okresu trwałości projektów KPO?

Z wyrazami szacunku

Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP