Interpelacja nr 19425

Szanowna Pani Ministro,

pragnę przedstawić interpelację w sprawie zmiany § 5 ust. 2 i § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 8 czerwca 2026 r. - w sprawie pozwoleń i dokumentów niezbędnych do przywozu, wywozu, wewnątrzwspólnotowego nabycia lub wewnątrzwspólnotowej dostawy środków odurzających, substancji psychotropowych lub prekursorów kategorii 1 (Dz. U. 2026 poz. 827) – w zakresie terminu złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia dla pacjentów wyjeżdżających za granicę z lekami zawierającymi substancje kontrolowane.

Stan faktyczny i źródło problemu

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 czerwca 2026 r. - w sprawie pozwoleń i dokumentów niezbędnych do przywozu, wywozu, wewnątrzwspólnotowego nabycia lub wewnątrzwspólnotowej dostawy środków odurzających, substancji psychotropowych lub prekursorów kategorii 1 (Dz. U. 2026 poz. 827), obowiązujące od dnia 12 lipca 2026 r., wprowadza w § 5 ust. 2 oraz § 6 ust. 2 wymóg, aby wniosek o wydanie dokumentu umożliwiającego pacjentowi przewóz na własne potrzeby lecznicze środków odurzających lub substancji psychotropowych przez granicę Rzeczypospolitej Polskiej złożony był nie później niż 15 dni przed dniem przekroczenia granicy.

Omawiane zaświadczenie stanowi realizację zobowiązań wynikających z art. 75 Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 19 czerwca 1990 r. (Dz. U. 1997 nr 21 poz. 107) oraz Decyzji Komitetu Wykonawczego SCH/Com-ex(94)28 z dnia 22 grudnia 1994 r. w sprawie zaświadczenia przewidzianego w art. 75 do celów przewożenia środków odurzających i substancji psychotropowych – i ma na celu zapewnienie obywatelom Unii Europejskiej swobody przemieszczania się w strefie Schengen bez konieczności przerywania leczenia.

Istota problemu – realny wpływ na życie polskich pacjentów

Wymóg złożenia wniosku z co najmniej 15-dniowym wyprzedzeniem jest rozwiązaniem, które w praktyce może całkowicie pozbawiać ochrony tę grupę pacjentów, których potrzeba wyjazdu zagranicznego pojawia się w krótkim czasie – co jest zjawiskiem powszechnym i wynikającym z obiektywnych, życiowych okoliczności.

Można wskazać następujące typowe sytuacje, w których termin 15-dniowy staje się barierą niemożliwą do pokonania:

1) nagłe pogorszenie stanu zdrowia bliskiego za granicą i konieczność pilnego wyjazdu opiekuńczego – pacjent leczony przewlekle środkami kontrolowanymi (np. silnymi opioidami w terapii bólu, lekami przeciwpadaczkowymi, substancjami stosowanymi w terapii uzależnień) dowiaduje się o konieczności wyjazdu na 3–7 dni przed planowanym przekroczeniem granicy;

2) nagłe zdarzenia losowe – pogrzeby, wypadki, niespodziewane obowiązki zawodowe o charakterze pilnym – które skutkują koniecznością wyjazdu zagranicznego w krótkim czasie;

3) późne wystawienie recepty przez lekarza – lekarz wystawia receptę na kolejny miesiąc leczenia na kilka dni przed planowanym przez pacjenta wyjazdem, przez co dopiero wówczas możliwe jest złożenie kompletnego wniosku o zaświadczenie;

4) planowanie wyjazdu przez osoby starsze, niepełnosprawne lub o niskim poziomie świadomości prawnej – nieznające wymogu 15-dniowego, które organizują wyjazdy z krótszym wyprzedzeniem i dowiadują się o problemie dopiero na etapie składania wniosku.

W każdym z powyższych przypadków obowiązujący termin 15-dniowy skutkuje de facto uniemożliwieniem pacjentowi legalnego przekroczenia granicy z własnym lekiem, zmuszając go do wyboru między:

przerwaniem kuracji – co może stanowić poważne zagrożenie dla jego zdrowia i życia (dotyczy to w szczególności terapii opioidami w silnym bólu przewlekłym, terapii substytucyjnej uzależnień, leczenia epilepsji czy terapii onkologicznej),

nielegalnym przewozem substancji kontrolowanej – co naraża pacjenta na odpowiedzialność karną w kraju docelowym,

rezygnacją z wyjazdu – co ingeruje w jego konstytucyjne prawo do swobody przemieszczania się (art. 52 Konstytucji RP).

Wątpliwości co do zgodności z prawem wyższego rzędu

Niezależnie od wskazanych skutków praktycznych, kwestionowany termin rodzi poważne zastrzeżenia natury prawnej:

przekroczenie delegacji ustawowej. Artykuł 37 ust. 12 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. -o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 2023 poz. 1939 t.j.) upoważnia ministra zdrowia wyłącznie do określenia „szczegółowych warunków i trybu wydawania pozwoleń i dokumentów". Przepis ten nie zawiera delegacji do ustanowienia terminu prekluzyjnego (zawitego) dla pacjentów, którego uchybienie prowadziłoby do wygaśnięcia uprawnienia. Wprowadzenie takiego terminu na poziomie rozporządzenia może pozostawać w sprzeczności z zasadą wyłączności ustawy dla ingerencji w prawa i wolności obywatelskie (art. 31 ust. 3 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP);

kolizja z celami prawa Schengen. Zarówno art. 75 Konwencji Wykonawczej Schengen, jak i Decyzja SCH/Com-ex(94)28 mają na celu realne zagwarantowanie pacjentom możliwości przewozu leków zawierających substancje kontrolowane w celach leczniczych. Implementacja tych zobowiązań przez przepisy krajowe nie może prowadzić do skutku odwrotnego – czyli do sytuacji, w której termin techniczny o charakterze organizacyjnym staje się dla pacjentów barierą niemożliwą do pokonania. Taka wykładnia jest niezgodna z zasadą effet utile w prawie unijnym;

naruszenie zasady proporcjonalności. Cel przepisu – zapewnienie organowi wystarczającego czasu na weryfikację dokumentów i przygotowanie zaświadczenia – może być osiągnięty środkami mniej restrykcyjnymi, w szczególności poprzez wprowadzenie terminu instrukcyjnego, trybu pilnego lub uproszczonej procedury dla przypadków nagłych.

Proponowane kierunki zmiany

W ocenie składającego niniejszą interpelację niezbędną jest niezwłoczna zmiana § 5 ust. 2 i § 6 ust. 2 ww. rozporządzenia, polegająca na:

skróceniu terminu do złożenia wniosku – z 15 do co najmniej 7 dni, co odpowiada realnym potrzebom polskich pacjentów i jest terminem wystarczającym dla sprawnego organu do przeprowadzenia procedury weryfikacyjnej i wystawienia dokumentu;

wprowadzeniu trybu pilnego – umożliwiającego złożenie i rozpatrzenie wniosku w terminie krótszym niż 7 dni w przypadkach szczególnych (nagłych), udokumentowanych zaświadczeniem lekarskim lub innym dokumentem potwierdzającym pilność wyjazdu;

alternatywnie – nadaniu terminowi charakteru wyłącznie instrukcyjnego dla organu (nie zaś zawitego dla wnioskodawcy), co umożliwi rozpatrywanie wniosków złożonych później, gdy jest to faktycznie możliwe przed planowanym terminem wyjazdu, przy jednoczesnym zachowaniu przez pacjenta ciężaru uzasadnienia opóźnienia;

W związku z powyższym, kieruję do Pani Ministry także następujące pytania:

Czy minister zdrowia jest świadomy problemów praktycznych, jakie stwarza obowiązujący 15-dniowy termin złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia Schengen dla pacjentów, którzy z powodów losowych lub medycznych dowiadują się o konieczności wyjazdu zagranicznego z wyprzedzeniem krótszym niż 15 dni?

Ile wniosków o wydanie dokumentów, o których mowa w § 5 i § 6 rozporządzenia z dnia 8 czerwca 2026 r., zostało odrzuconych lub pozostawionych bez rozpoznania przez właściwe organy Inspekcji Farmaceutycznej z powodu niezachowania terminu 15-dniowego od czasu wejścia w życie rozporządzenia (tj. od dnia 12 lipca 2026 r.)?

Czy w toku prac legislacyjnych nad rozporządzeniem z dnia 8 czerwca 2026 r. była przeprowadzona ocena skutków regulacji dotycząca terminu 15-dniowego, w tym analiza jego wpływu na pacjentów wymagających nagłych wyjazdów zagranicznych?

Czy minister zdrowia planuje nowelizację § 5 ust. 2 i § 6 ust. 2 rozporządzenia z dnia 8 czerwca 2026 r. w celu skrócenia terminu złożenia wniosku lub wprowadzenia trybu pilnego? Jeśli tak, w jakim terminie planowane są stosowne zmiany legislacyjne?

Jakie działania minister zdrowia podejmuje lub planuje podjąć w celu zapewnienia realizacji zobowiązań wynikających z art. 75 Konwencji Wykonawczej Schengen i Decyzji Komitetu Wykonawczego SCH/Com-ex(94)28 w odniesieniu do polskich pacjentów potrzebujących zaświadczeń w nagłych przypadkach?

Z wyrazami szacunku

Dominik Jaśkowiec
Poseł na Sejm RP