Interpelacja nr 19324

Szanowny Panie Ministrze,

w dniu 9 lipca 2025 r. sekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Pan Arkadiusz Myrcha udzielił odpowiedzi (znak BK-VII.0520.215.2025) na moją interpelację nr 9955 w sprawie planów resortu dotyczących informatyzacji, cyfryzacji oraz wykorzystania sztucznej inteligencji w polskim wymiarze sprawiedliwości. Odpowiedź zawierała konkretne zobowiązania: listę sześciu projektów programu „Cyfrowy Sąd”, których realizacja miała rozpocząć się w 2025 r., wykaz zadań programu „Cyfrowe Rejestry” przewidzianych do zrealizowania lub rozpoczęcia w tym samym roku, trzy wskazane z nazwy przedsięwzięcia wraz z kwotami dofinansowania ze środków europejskich oraz opis prac nad narzędziami opartymi na sztucznej inteligencji. Od udzielenia tej odpowiedzi upłynęło trzynaście miesięcy. Niniejsza interpelacja służy rozliczeniu tych zobowiązań.

Skala problemu, który cyfryzacja ma rozwiązać, została zresztą trafnie opisana przez sam resort przy prezentacji programu: w 2024 r. do sądów wpłynęło ponad 14,6 mln spraw, a każda z jedenastu apelacji wytwarza rocznie od siedmiu do ośmiu kilometrów akt papierowych. Tym większe znaczenie ma pytanie, czy zapowiedziane rozwiązania rzeczywiście powstają.

Zgodnie z odpowiedzią, w 2025 r. miała rozpocząć się realizacja sześciu projektów: Digitalnego Asystenta Sędziego, Elektronicznego Postępowania Upominawczego 3.0, Cyfrowego Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, budowy Centralnego Systemu Repertoryjno-Biurowego, przebudowy Portalu Informacyjnego oraz cyfrowej wymiany danych z prokuraturą. Z materiałów opublikowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości wynikają przy tym terminy przypisane poszczególnym projektom: zakończenie cyfryzacji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w I kwartale 2026 r., zakończenie Digitalnego Asystenta Sędziego oraz Elektronicznego Postępowania Upominawczego 3.0 w połowie 2026 r., rozpoczęcie pilotaży cyfrowej wymiany danych z prokuraturą w połowie 2025 r., a w przypadku przebudowy Portalu Informacyjnego — pilotaż organizacyjny w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu od kwietnia 2025 r. oraz ogłoszenie dokładnego terminu zakończenia projektu w połowie 2025 r. Zakończenie budowy Centralnego Systemu Repertoryjno-Biurowego przewidziano na 2029 r. Wszystkie te terminy, z wyjątkiem ostatniego, już upłynęły, a informacji o ich dotrzymaniu brakuje.

Rozbieżności dotyczą również finansowania. W odpowiedzi na interpelację nr 9955 resort wskazał jako zapewnione dofinansowanie trzech przedsięwzięć: projektu „EPU 3.0” - 29 853 000 zł z programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy, projektu „eKRS-EKW” -15 150 000 zł z Krajowego Planu Odbudowy oraz wdrożenia eUsługi Krajowego Rejestru Karnego 2.0 wraz z obsługą zapytań systemu ECRIS - 10 000 000 zł, również z Krajowego Planu Odbudowy. Tymczasem w materiałach programowych resortu wskazano ponadto planowany projekt „Cyfrowy Sąd” w programie Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy o wartości ok. 193 mln zł, obejmujący narzędzia dla Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Centralny System Repertoryjno-Biurowy oraz zainicjowanie wymiany danych z prokuraturą, a także ok. 50 mln zł na szkolenia z zakresu kompetencji cyfrowych. Zasadne jest zatem pytanie o los tego największego składnika finansowania, o którym odpowiedź z lipca 2025 r. milczała.

Osobnego komentarza wymaga odpowiedź na pytanie o wyrównanie dostępu do infrastruktury informatycznej w sądach, w szczególności w mniejszych miejscowościach. Resort wskazał wyłącznie zakup usługi transmisji danych dla jednostek organizacyjnych, o szacowanym koszcie ok. 12 000 000 zł na lata 2026-2030. Jest to odpowiedź niewspółmierna do skali problemu: łącze transmisji danych nie zastępuje sal rozpraw wyposażonych w sprzęt do rejestracji przebiegu posiedzenia i do przesłuchań zdalnych ani nie wyrównuje różnic w wyposażeniu stanowisk pracy między apelacjami.

Bez odpowiedzi pozostało natomiast pytanie ósme mojej interpelacji - o konsultacje społeczne oraz współpracę z organizacjami pozarządowymi. Resort opisał w tym miejscu prace dwóch gremiów: Zespołu problemowego do spraw cyfryzacji postępowania cywilnego przy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego oraz Interdyscyplinarnego Zespołu do spraw Wdrożeń Nowoczesnych Technologii. Oba są ciałami wewnętrznymi albo eksperckimi. Również deklarowane konsultacje z sądami i samorządami zawodów prawniczych, choć potrzebne, nie są formą udziału obywateli w procesie, o którą pytałem.

Najpoważniejsze wątpliwości budzi część odpowiedzi poświęcona sztucznej inteligencji. Resort poinformował, że w kilku sądach działa pilotażowo Digitalny Asystent Sędziego, który - na podstawie zeskanowanych dokumentów, z wykorzystaniem przetwarzania języka naturalnego - generuje projekt uzasadnienia rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących kredytów frankowych. Wskazano też na prace nad narzędziami klasy Robotic Process Automation, które nie są jeszcze powszechnie używane, oraz nad narzędziem do kategoryzacji i ekstrakcji danych z akt spraw sądowych opartym na uczeniu maszynowym. Przede wszystkim jednak resort zapowiedział prace koncepcyjne nad „prawniczym” modelem językowym, który miałby opierać się na systemie rekomendowania rozstrzygnięć i generowania uzasadnień, powstawać z wykorzystaniem polskich modeli językowych, w tym PLLuM, oraz być dostrajany z udziałem sędziów i referendarzy, w tym metodą uczenia ze wzmocnieniem na podstawie informacji zwrotnej od człowieka. Wśród wskazanych zastosowań wymieniono między innymi ocenę jakości dowodów, automatyczne tworzenie interpretacji przepisów oraz analizę wyroków.

Zapewnienie, że rozwiązania te będą jedynie wspierać pracę orzeczników i że czynnik ludzki pozostanie nieodzowny, nie usuwa zasadniczych wątpliwości. System rekomendujący rozstrzygnięcie i oceniający jakość dowodów wkracza w obszar objęty zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, oraz w konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd. Jest to zarazem dokładnie ten obszar, który załącznik III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 kwalifikuje jako zastosowanie wysokiego ryzyka.

Zmieniło się przy tym otoczenie prawne. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, ogłoszona 27 lipca 2026 r. i obowiązująca od 11 sierpnia 2026 r., ustanawia Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji jako krajowy organ nadzoru rynku i nowelizuje między innymi Kodeks postępowania cywilnego. Równolegle rozporządzenie (UE) 2026/1744, obowiązujące od 27 lipca 2026 r., przesunęło termin stosowania obowiązków dla samodzielnych systemów wysokiego ryzyka z załącznika III - a więc również systemów wykorzystywanych w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości - z 2 sierpnia 2026 r. na 2 grudnia 2027 r. Nie zostały natomiast przesunięte obowiązki przejrzystości z art. 50 rozporządzenia 2024/1689, stosowane od 2 sierpnia 2026 r., ani obowiązek zapewnienia kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji z art. 4, stosowany od 2 lutego 2025 r. Wymiar sprawiedliwości otrzymał zatem szesnaście dodatkowych miesięcy i od ministra sprawiedliwości zależy, czy będzie to czas przygotowań, czy odroczenia problemu.

Podkreślam, że nie kwestionuję kierunku. Cyfryzacja sądów jest konieczna, a rozsądnie wdrożona sztuczna inteligencja może skrócić czas postępowań i odciążyć sekretariaty. Oczekuję jednak rozliczenia deklaracji sprzed roku konkretami: datami, kwotami i liczbami.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest status każdego z sześciu projektów programu „Cyfrowy Sąd” wskazanych w odpowiedzi z 9 lipca 2025 r. — Digitalnego Asystenta Sędziego, EPU 3.0, Cyfrowego Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Centralnego Systemu Repertoryjno-Biurowego, przebudowy Portalu Informacyjnego oraz cyfrowej wymiany danych z prokuraturą? Proszę o zestawienie zawierające dla każdego projektu faktyczną datę rozpoczęcia, aktualny etap, pierwotny i obowiązujący termin zakończenia oraz przyczynę ewentualnego opóźnienia.

2. Czy zakończono pilotaż całkowitej cyfryzacji Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, którego termin resort określił na I kwartał 2026 r.? Jeżeli tak, jakie są jego wymierne efekty, w tym wpływ na czas trwania postępowań i liczbę spraw załatwionych? Jeżeli nie, jaki jest nowy termin i co stanowiło przeszkodę?

3. Czy wdrożono Elektroniczne Postępowanie Upominawcze 3.0, którego zakończenie zapowiadano na połowę 2026 r.? Jaka część dofinansowania w wysokości 29 853 000 zł z programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy została dotychczas wydatkowana i rozliczona?

4. Które z czterech modułów Digitalnego Asystenta Sędziego wdrożono produkcyjnie, skoro zakończenie tego projektu przewidziano na połowę 2026 r. - w szczególności czy uruchomiono moduł algorytmu umożliwiającego tworzenie projektów rozstrzygnięć sądowych? W ilu sądach i w ilu sprawach narzędzie zastosowano, kto jest jego wykonawcą, jaki był koszt wytworzenia i utrzymania oraz czy oceniono jakość generowanych projektów uzasadnień?

5. Czy strony postępowania są informowane o tym, że projekt uzasadnienia w ich sprawie powstał z wykorzystaniem narzędzia opartego na sztucznej inteligencji? Jeżeli nie, czy resort rozważa wprowadzenie takiego obowiązku i jak ocenia jego relację do obowiązków przejrzystości wynikających z art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689?

6. Czy ogłoszono dokładny termin zakończenia przebudowy Portalu Informacyjnego, co resort zapowiadał na połowę 2025 r.? Jakie są wyniki pilotażu organizacyjnego prowadzonego od kwietnia 2025 r. w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu i czy uruchomiono już możliwość wnoszenia pism procesowych w formie elektronicznej za pośrednictwem Portalu? Czy rozpoczęto - zaplanowane na połowę 2025 r. - pilotaże cyfrowej wymiany danych z prokuraturą, a jeżeli tak, to w których jednostkach?

7. Na jakim etapie znajduje się projekt „Cyfrowy Sąd” w programie Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy, o wartości ok. 193 mln zł, wskazany w materiałach programowych resortu, a nieujęty w odpowiedzi z 9 lipca 2025 r. wśród przedsięwzięć z zapewnionym dofinansowaniem? Czy dofinansowanie zostało przyznane, w jakiej kwocie, kiedy zawarto umowę i jaka część środków została dotychczas wydatkowana?

8. Jaki jest stan realizacji projektów „eKRS-EKW” oraz wdrożenia eUsługi Krajowego Rejestru Karnego 2.0 i obsługi zapytań systemu ECRIS, dofinansowanych z Krajowego Planu Odbudowy kwotami odpowiednio 15 150 000 zł i 10 000 000 zł? Ile z tych środków wydatkowano, jakie terminy wynikają z kamieni milowych oraz czy istnieje ryzyko ich niedotrzymania?

9. Które zadania programu „Cyfrowe Rejestry” zapowiedziane do zrealizowania lub rozpoczęcia w 2025 r. zostały ukończone - w szczególności automatyczne zakładanie kont instytucjonalnych przez podmioty wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego, nowe repozytorium dokumentów finansowych, usprawnienie wyszukiwarki KRS, masowa rejestracja zawiadomień z ewidencji gruntów i budynków, elektroniczne wnioski notariuszy o wpis w księgach wieczystych oraz eUsługa KRK 2.0? Czy dotrzymano zapowiadanego na 2026 r. terminu udostępnienia nowych usług w aplikacji mObywatel dotyczących eKRS i elektronicznych ksiąg wieczystych?

10. Ilu użytkowników systemów sądowych objęto szkoleniami z zakresu kompetencji cyfrowych, skoro resort zapowiadał intensywne programy szkoleniowe dla 60 tys. osób i szacował ich koszt na ok. 50 mln zł? Ile środków dotychczas wydatkowano, czy powstał zapowiadany kompleksowy projekt szkoleniowy dla sądownictwa powszechnego oraz w jaki sposób realizowany jest obowiązek zapewnienia kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji, wynikający z art. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1689 i stosowany od 2 lutego 2025 r.?

11. Czy zakup usługi transmisji danych o szacowanym koszcie ok. 12 000 000 zł na lata 2026-2030 wyczerpuje działania resortu na rzecz wyrównania dostępu do infrastruktury informatycznej w sądach? Ile sal rozpraw w sądach rejonowych, okręgowych i apelacyjnych jest przystosowanych do rejestrowania przebiegu posiedzenia oraz do przesłuchań zdalnych, w podziale na apelacje, i jakie środki przeznaczono w latach 2025-2026 na zniwelowanie różnic między nimi?

12. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło konsultacje społeczne dotyczące cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości lub podjęło współpracę z organizacjami pozarządowymi? Pytanie to zawarłem w interpelacji nr 9955 i nie uzyskałem na nie odpowiedzi. Proszę również o wskazanie składu, liczby posiedzeń i dorobku Interdyscyplinarnego Zespołu do spraw Wdrożeń Nowoczesnych Technologii oraz Zespołu problemowego do spraw cyfryzacji postępowania cywilnego przy Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.

13. Jaki jest status prac nad „prawniczym” modelem językowym, opartym na systemie rekomendowania rozstrzygnięć i generowania uzasadnień? Proszę o wskazanie etapu prac, harmonogramu, szacowanego kosztu i podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie, a także tego, czy model powstaje na bazie polskiego modelu językowego PLLuM oraz na jakich danych - w szczególności czy na danych pochodzących z akt spraw sądowych - będzie trenowany i dostrajany.

14. Czy resort podtrzymuje zamiar wykorzystania takiego modelu do oceny jakości dowodów, wskazanej wśród możliwych zastosowań w odpowiedzi z 9 lipca 2025 r.? W jaki sposób resort godzi to zamierzenie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz z konstytucyjnym prawem do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd?

15. Na jakim etapie znajdują się prace nad narzędziami opartymi na Robotic Process Automation oraz nad narzędziem do kategoryzacji i ekstrakcji danych z akt spraw sądowych? Czy narzędzia te - oraz Digitalny Asystent Sędziego - przetwarzają rzeczywiste dane z akt postępowań, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie prawnej, w jakiej infrastrukturze i kto pełni rolę administratora tych danych?

16. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadziło inwentaryzację i klasyfikację systemów sztucznej inteligencji wykorzystywanych w wymiarze sprawiedliwości pod kątem załącznika III do rozporządzenia (UE) 2024/1689? Które z nich zakwalifikowano jako systemy wysokiego ryzyka, kto - sąd czy minister sprawiedliwości - będzie w ich przypadku podmiotem stosującym oraz jaki jest harmonogram przygotowań do dnia 2 grudnia 2027 r., w tym terminy sporządzenia ocen ryzyka i ocen skutków dla praw podstawowych?

17. Jaki jest zakres i skuteczność systemu transkrypcji posiedzeń wykorzystywanego w sądach, na którego funkcjonowanie i testy - zgodnie z informacjami przekazanymi Sejmowi w 2026 r. - przeznaczono ponad 8,7 mln zł? W ilu sądach i salach rozpraw jest stosowany, jaka jest mierzona dokładność transkrypcji oraz czy nagrania i ich transkrypcje przetwarzane są wyłącznie w infrastrukturze pozostającej pod kontrolą państwa?

18. Czy minister sprawiedliwości wydał wiążące wytyczne dotyczące korzystania przez sędziów i pracowników sądów z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, w tym z ogólnodostępnych modeli generatywnych? Jeżeli nie, kiedy zostaną wydane i czy resort odniósł się do rekomendacji opublikowanych w tym zakresie w 2026 r. przez środowisko sędziowskie?

19. Jaki jest status prac legislacyjnych nad zmianą art. 157 i art. 158 Kodeksu postępowania cywilnego - dopuszczającą automatyczne sporządzanie protokołu posiedzenia bez udziału protokolanta - oraz jakie stanowisko resort zajął w toku prac nad ustawą z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, w tym w kwestii właściwości sądu do rozpoznawania odwołań od rozstrzygnięć Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji?

20. Czy system e-EDES został wdrożony w sądach powszechnych poza jednostkami objętymi pilotażem - Sądem Okręgowym we Wrocławiu i Sądem Rejonowym dla Wrocławia-Śródmieścia? Jakie wytyczne informatyczne warunkowały to wdrożenie i czy zostały zaimplementowane? Ile wniosków o doręczenie dokumentów i o przeprowadzenie dowodu obsłużono w tym systemie w latach 2025-2026? Proszę również o zestawienie zadań w obszarze cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości zrealizowanych w ramach polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w 2025 r., o które pytałem w interpelacji nr 9955 i co do których resort zapowiedział przekazanie informacji po zakończeniu prezydencji.

21. Czy zakończono budowę Security Operations Center dla Ministerstwa Sprawiedliwości, zapowiadaną w odpowiedzi z 9 lipca 2025 r., oraz ile sądów powszechnych objęto usługą Security Operations Center uruchomioną w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu? Ile incydentów bezpieczeństwa odnotowano w systemach teleinformatycznych sądów i resortu w latach 2025-2026, w podziale na kategorie?

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na piśmie w terminie określonym w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej