Interpelacja nr 19318

Podczas dyżuru poselskiego zwrócili się do mnie mieszkańcy Nowicy, którzy wyrazili głęboki niepokój związany z planami utworzenia rezerwatu przyrody „Jodły Łemkowskie” w pobliżu ich miejsca zamieszkania. Przekazali mi swoje uwagi i obawy dotyczące możliwych konsekwencji tej decyzji. Wskazywali przede wszystkim na potrzebę uwzględnienia w procesie podejmowania decyzji nie tylko walorów przyrodniczych tego obszaru, ale również jego uwarunkowań społecznych i gospodarczych, w tym wpływu planowanego rezerwatu na możliwość korzystania z lasów przez mieszkańców oraz na funkcjonowanie lokalnej gospodarki.

Z przekazanych mi materiałów, w tym stanowisk i uchwał rad gmin sprzeciwiających się utworzeniu rezerwatu, wynika, że sprzeciw lokalnych społeczności nie jest sprzeciwem wobec samej ochrony przyrody. Mieszkańcy oczekują jednak, aby decyzje dotyczące ochrony cennych przyrodniczo terenów uwzględniały również ich codzienne życie, potrzeby lokalnych wspólnot oraz możliwość prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej. Obawy dotyczą także wpływu kolejnych ograniczeń na lokalną gospodarkę oraz przedsiębiorców związanych z sektorem leśnym i drzewnym.

Dlatego uważam, że planowane utworzenie rezerwatu „Jodły Łemkowskie” powinno zostać ocenione nie tylko w kontekście wartości przyrodniczych tego konkretnego obszaru, ale również z uwzględnieniem skutków społecznych i gospodarczych, jakie może ono przynieść mieszkańcom i lokalnej gospodarce.

Sytuacja ta ma również szerszy wymiar. Na terenie powiatu gorlickiego od wielu lat nakładane są kolejne formy ochrony przyrody. Istnieją już rezerwaty przyrody, między innymi „Jelenia Góra”, „Kornuty”, „Kozie Żebro”, „Góra Chełm” i „Markowiec”, a w bezpośrednim sąsiedztwie powiatu znajduje się rezerwat „Cisy w Wyskitnej”. Prowadzone są również działania zmierzające do utworzenia kolejnych rezerwatów, w tym „Źródlisk Wisłoki” oraz projektowanego rezerwatu „Wołowiec” na terenie gminy Sękowa. Obecnie planowane jest także utworzenie rezerwatu „Jodły Łemkowskie”.

Jednocześnie znaczna część powiatu gorlickiego objęta jest już innymi formami ochrony przyrody, w tym Magurskim Parkiem Narodowym, obszarami Natura 2000, Południowomałopolskim Obszarem Chronionego Krajobrazu oraz Obszarem Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego. Procedowany jest także projekt utworzenia Parku Krajobrazowego Beskidu Niskiego.

W tej sytuacji zasadne jest pytanie, czy przy podejmowaniu kolejnych decyzji analizowany jest łączny, skumulowany wpływ wszystkich istniejących i planowanych form ochrony przyrody na możliwość prowadzenia gospodarki leśnej oraz na sytuację społeczno-gospodarczą regionu. Ich oddziaływanie powinno być oceniane również z punktu widzenia mieszkańców, samorządów, Lasów Państwowych oraz przedsiębiorców funkcjonujących w sektorze leśno-drzewnym.

Problem ten jest tym bardziej istotny, że planowane utworzenie rezerwatu „Jodły Łemkowskie” nie jest działaniem odosobnionym. W Lasach Państwowych równolegle prowadzone są działania zmierzające do ograniczania lub wyłączania kolejnych powierzchni z gospodarki leśnej. Obejmują one między innymi wyznaczanie Obszarów Cennych Przyrodniczo (OCP), Lasów o Szczególnych Walorach Przyrodniczych (HCVF), ustanawianie moratoriów na pozyskanie drewna, tworzenie lasów społecznych oraz identyfikację starolasów.

Działania te są elementem wdrażanej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska Zintegrowanej Koncepcji Leśnej i w perspektywie najbliższych lat mają objąć znaczną część powierzchni Lasów Państwowych. Oznacza to kolejne ograniczenia, a w niektórych przypadkach całkowite wyłączenie możliwości prowadzenia gospodarki leśnej.

Lasy Państwowe od wielu lat funkcjonują jako podmiot samofinansujący się, realizując jednocześnie zadania gospodarcze, społeczne i przyrodnicze. Ze środków Funduszu Leśnego finansowane lub współfinansowane są między innymi badania naukowe, działania z zakresu ochrony przyrody, ochrona gatunkowa, inwestycje, infrastruktura turystyczna oraz przedsięwzięcia realizowane również na rzecz parków narodowych.

Sukcesywne ograniczanie powierzchni lasów objętych gospodarką leśną oznacza zmniejszenie możliwości pozyskiwania drewna, a tym samym może mieć wpływ na przychody Lasów Państwowych i ich zdolność do realizacji ustawowych zadań. W dłuższej perspektywie może to oznaczać również mniejsze środki na ochronę przyrody, edukację leśną, utrzymanie infrastruktury turystycznej oraz realizację zadań o charakterze społecznym.

Konsekwencje tych zmian mogą odczuwać także pracownicy Lasów Państwowych oraz przedsiębiorcy związani z gospodarką leśną i przetwórstwem drewna. Pogarszająca się kondycja finansowa Lasów Państwowych już dziś przekłada się na ograniczanie zatrudnienia i osłabienie sektora leśno-drzewnego. Skutki tych działań dotykają nie tylko podmiotów bezpośrednio zajmujących się gospodarką leśną, ale również przedsiębiorstw przetwarzających drewno oraz firm świadczących usługi na rzecz tego sektora.

Szczególne znaczenie ma sytuacja polskiego przemysłu drzewnego i meblarskiego, który należy do ważnych sektorów polskiej gospodarki i zajmuje znaczącą pozycję na rynku europejskim. Polska jest czołowym producentem i eksporterem wyrobów z drewna, w tym mebli, stolarki drewnianej oraz innych produktów opartych na tym surowcu.

Ograniczenie dostępności krajowego drewna może negatywnie wpływać na konkurencyjność polskich przedsiębiorstw, szczególnie małych i średnich firm działających w regionach silnie związanych z gospodarką leśną. W konsekwencji skutki ograniczania gospodarki leśnej mogą odczuć nie tylko Lasy Państwowe, ale cały łańcuch przedsiębiorstw związanych z pozyskaniem, przetwarzaniem i wykorzystaniem drewna.

W tym kontekście istotne jest również planowane nałożenie na Lasy Państwowe dodatkowego obciążenia finansowego w wysokości 200 mln zł rocznie. W sytuacji jednoczesnego ograniczania powierzchni, na której prowadzona może być gospodarka leśna, zasadne jest przeanalizowanie, jaki wpływ takie obciążenie będzie miało na możliwości finansowania ustawowych zadań Lasów Państwowych.

Należy bowiem odpowiedzieć na pytanie, czy ograniczenie możliwości uzyskiwania przychodów z gospodarki leśnej, przy jednoczesnym zwiększaniu obciążeń finansowych, nie wpłynie na stabilność modelu samofinansowania Lasów Państwowych i ich zdolność do wykonywania zadań związanych między innymi z ochroną przyrody, edukacją leśną, utrzymaniem infrastruktury oraz realizacją zadań społecznych.

W związku ze zwiększaniem zakresu ochrony przyrody i związanymi z tym wydatkami zasadne jest również zwrócenie uwagi na sposób gospodarowania środkami publicznymi przez jednostki odpowiedzialne za ochronę przyrody, w tym parki narodowe. W przestrzeni publicznej pojawiały się informacje o nieprawidłowościach stwierdzanych w działalności niektórych parków narodowych, a także o znaczących wydatkach na flotę pojazdów oraz infrastrukturę administracyjną. Dlatego istotne jest ustalenie, jakie mechanizmy nadzoru i kontroli stosuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska, aby zapewnić racjonalne i oszczędne wydatkowanie środków publicznych.

Wszystkie te kwestie pokazują, że planowanego utworzenia rezerwatu „Jodły Łemkowskie” nie należy rozpatrywać wyłącznie jako pojedynczej decyzji dotyczącej ochrony konkretnego obszaru. Powinno ono być oceniane również w kontekście całej polityki dotyczącej gospodarki leśnej, ustanawiania kolejnych form ochrony przyrody oraz skutków tych działań dla mieszkańców i gospodarki.

Ochrona przyrody jest wartością, o którą należy się troszczyć. Powinna być jednak prowadzona w sposób uwzględniający także potrzeby lokalnych społeczności, sytuację gospodarczą regionów oraz możliwość prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej. Nie można pomijać faktu, że las jest jednocześnie cennym elementem środowiska naturalnego, miejscem pracy, źródłem dochodów dla wielu przedsiębiorstw i ważnym elementem życia lokalnych wspólnot.

Konieczne jest jednak zachowanie właściwej równowagi pomiędzy ochroną przyrody, a potrzebami mieszkańców, samorządów i przedsiębiorców. Dotyczy to w szczególności obszarów, na których od wielu lat prowadzona jest gospodarka leśna i gdzie kolejne formy ochrony mogą w istotny sposób ograniczać możliwości gospodarczego wykorzystania lasów.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przeanalizowało stanowiska mieszkańców oraz samorządów sprzeciwiających się utworzeniu rezerwatu „Jodły Łemkowskie” w proponowanym kształcie? Jakie znaczenie przypisano tym stanowiskom w prowadzonej procedurze?

2. Czy przed podjęciem decyzji o utworzeniu rezerwatu przeprowadzono lub planuje się przeprowadzenie kompleksowej analizy jego skutków środowiskowych, społecznych i gospodarczych, w szczególności dla mieszkańców gminy Uście Gorlickie oraz lokalnych przedsiębiorców?

3. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skumulowanego wpływu istniejących i planowanych form ochrony przyrody na terenie powiatu gorlickiego, w tym rezerwatów, obszarów Natura 2000, Magurskiego Parku Narodowego, obszarów chronionego krajobrazu oraz projektowanego Parku Krajobrazowego Beskidu Niskiego? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?

4. Czy ministerstwo analizowało wpływ utworzenia kolejnych rezerwatów oraz innych form ochrony przyrody na możliwość prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej, a także na poziom zatrudnienia i funkcjonowanie przedsiębiorstw sektora leśno-drzewnego w powiecie gorlickim?

5. Jakie działania ministerstwo planuje podjąć w celu zapewnienia, aby zwiększanie zakresu ochrony przyrody nie prowadziło do nadmiernego ograniczenia możliwości prowadzenia zrównoważonej gospodarki leśnej i nie powodowało negatywnych skutków społeczno-gospodarczych dla lokalnych wspólnot?

6. Jaki obszar Lasów Państwowych ma zostać do 2030 roku objęty ograniczeniami lub wyłączeniami z gospodarki leśnej w związku z wdrażaniem Zintegrowanej Koncepcji Leśnej, w tym w ramach OCP, HCVF, moratoriów na pozyskanie drewna, lasów społecznych oraz identyfikacji starolasów?

7. Czy ministerstwo dokonało analizy wpływu tych działań na przychody i stabilność finansową Lasów Państwowych, a także na ich zdolność do finansowania zadań z zakresu ochrony przyrody, edukacji leśnej, utrzymania infrastruktury turystycznej i innych zadań o charakterze społecznym?

8. Jaki będzie wpływ planowanego dodatkowego obciążenia Lasów Państwowych w wysokości 200 mln zł rocznie na ich sytuację finansową i możliwość realizacji ustawowych zadań? Czy ministerstwo analizowało łącznie skutki finansowe tego obciążenia oraz równoczesnego ograniczania powierzchni, na której prowadzona jest gospodarka leśna?

9. Czy ministerstwo analizowało wpływ ograniczenia dostępności krajowego surowca drzewnego na funkcjonowanie polskiego sektora drzewnego i meblarskiego, w tym producentów stolarki drewnianej, mebli oraz innych wyrobów z drewna? Czy oceniano możliwe skutki takich ograniczeń dla konkurencyjności polskich przedsiębiorstw na rynku europejskim?

10. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie dodatkowych konsultacji społecznych dotyczących utworzenia rezerwatu „Jodły Łemkowskie”, w szczególności z mieszkańcami Nowicy i pozostałych miejscowości, których funkcjonowanie może zostać dotknięte planowaną formą ochrony?

11. Czy ministerstwo odstąpi od utworzenia rezerwatu „Jodły Łemkowskie” w przypadku potwierdzenia, że jego utworzenie w proponowanym kształcie będzie powodowało istotne negatywne skutki społeczne lub gospodarcze dla lokalnej społeczności?