Interpelacja nr 19247

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się do Pana w związku z narastającym problemem bezpieczeństwa wodnego gmin położonych na terenach górskich oraz wydarzeniami, do których doszło w ostatnich tygodniach w gminie Sułkowice. Sprawa ta wymaga wyjaśnienia nie tylko ze względu na sposób komunikowania się przedstawicieli Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z samorządami, ale przede wszystkim ze względu na zasadnicze pytanie o model gospodarowania wodami na terenach górskich, przygotowanie państwa na okresy suszy oraz dostęp mieszkańców do wody pitnej.

Ministerstwo Infrastruktury odpowiada za politykę państwa w zakresie gospodarki wodnej, a Departament Gospodarki Wodnej ministerstwa prowadzi nadzór nad Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie. Oznacza to, że problemy ujawnione w działalności regionalnych zarządów gospodarki wodnej nie mogą być traktowane wyłącznie jako lokalny spór między urzędnikami a samorządem.

31 lipca 2026 r. gmina Sułkowice oficjalnie poinformowała o krytycznej sytuacji hydrologicznej i działaniach zmierzających do zapewnienia ciągłości dostaw wody dla mieszkańców. W przedsięwzięcia były zaangażowane służby gminne, jednostki OSP oraz Państwowa Straż Pożarna.

W kolejnych dniach zbudowano tymczasową magistralę wodną o długości około 2,5 km, doprowadzającą wodę do stacji uzdatniania wody w Harbutowicach. Przy jej obsłudze całodobowo pracowali strażacy OSP i pracownicy zakładu gospodarki komunalnej. Wodę dowożono również z innych ujęć, wykorzystano mobilną stację uzdatniania, a część wody przekazywała gmina Myślenice. Informacje te potwierdzają zarówno gmina Sułkowice, jak i Komenda Powiatowa PSP w Myślenicach.

Na tym tle szczególnie poważne wątpliwości budzi publiczna wypowiedź przypisywana dyrektorowi RZGW w Krakowie Wojciechowi Kozakowi. W rozpowszechnionym materiale dotyczącym pobierania wody w Harbutowicach pada z jego ust stwierdzenie: „Ja to określiłem jako kradzież wody”. Aktualna oficjalna strona Wód Polskich potwierdza, że Wojciech Kozak jest dyrektorem RZGW w Krakowie.

Sprawa jest tym poważniejsza, że przepisy Prawa wodnego przewidują szczególne rozwiązania dotyczące korzystania z wody w sytuacjach zagrożenia.

Artykuł 31 i art. 473 Prawa wodnego wymagają jednoznacznego stanowiska ministra.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy Prawo wodne dopuszczone jest korzystanie z każdej wody w zakresie i czasie wynikającym z konieczności zwalczania m.in. klęsk żywiołowych, pożarów i innych miejscowych zagrożeń, a także dla zapobieżenia poważnemu i nagłemu niebezpieczeństwu grożącemu życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu znacznej wartości, którego w inny sposób nie można uniknąć.

Co więcej, art. 473 ust. 1 Prawa wodnego przewiduje odpowiedzialność karną osoby, która wbrew art. 31 ust. 1 uniemożliwia lub utrudnia korzystanie z wody służącej m.in. zwalczaniu miejscowego zagrożenia lub zapobieganiu poważnemu i nagłemu niebezpieczeństwu dla życia, zdrowia lub mienia znacznej wartości.

Dlatego ministerstwo powinno jednoznacznie wyjaśnić, jak zakwalifikowano sytuację w Sułkowicach, czy analizowano zastosowanie art. 31 ust. 1 Prawa wodnego oraz jakie dokładnie czynności zdaniem RZGW w Krakowie stanowiły naruszenie prawa.

W państwie prawa samorządowiec, strażak czy pracownik przedsiębiorstwa komunalnego musi wiedzieć przed podjęciem działań ratunkowych, co wolno mu zrobić, a nie dowiadywać się po fakcie, że jego działania zostają publicznie nazwane „kradzieżą”.

Problem ma znacznie szerszy wymiar niż sytuacja w Sułkowicach.

Prawo wodne wprost dopuszcza tworzenie spółek wodnych w celu wykonywania, utrzymywania i eksploatacji urządzeń służących m.in. zapewnieniu wody dla ludności, w tym jej uzdatnianiu i dostarczaniu, a także ochronie przed powodzią i gospodarowaniu urządzeniami wodnymi.

Wody Polskie prowadzą System Informacyjny Gospodarowania Wodami – SIGW, w którym gromadzone są m.in. informacje o spółkach wodnych. Należy przy tym precyzyjnie zaznaczyć, że ustawowy nadzór i kontrolę nad działalnością spółek wodnych sprawuje właściwy miejscowo starosta.

W 2026 r. środki budżetowe przeznaczone na dotacje dla spółek wodnych zwiększono do 80 mln zł. System ten jest jednak prowadzony przede wszystkim za pośrednictwem ministra rolnictwa i rozwoju wsi oraz wojewodów, a sam MRiRW wskazuje, że środki są niewystarczające w stosunku do potrzeb.

W przypadku górskich spółek wodnych zapewniających mieszkańcom wodę pitną powstaje zatem zasadnicze pytanie, czy obecny system – historycznie koncentrujący się w znacznym zakresie na utrzymaniu urządzeń melioracji wodnych – odpowiada rzeczywistym potrzebom niewielkich, lokalnych systemów zaopatrzenia w wodę.

Problem nie jest nowy. Najwyższa Izba Kontroli wskazywała, że obowiązujący model finansowania i nadzoru nad spółkami wodnymi nie sprzyjał skutecznej i racjonalnej realizacji ich zadań, a niedostateczne i rozproszone finansowanie uniemożliwiało prowadzenie długofalowych, kompleksowych działań. Według danych przywołanych przez NIK w SIGW figurowało 3141 spółek wodnych, z czego aż 701 w województwie małopolskim i 159 w województwie śląskim.

Góry wymagają retencji u źródła, a nie wyłącznie infrastruktury w dolnych częściach zlewni.

Drugim problemem jest stan i sposób finansowania małej infrastruktury retencyjnej i przeciwerozyjnej w górnych częściach zlewni.

Nie chodzi o przeciwstawianie dużych zbiorników małej retencji. Oba elementy są potrzebne. Duży zbiornik retencyjny nie zastępuje jednak systemu zatrzymywania wody w górnej części zlewni, spowalniania spływu, ochrony stoków i potoków przed erozją oraz lokalnego gromadzenia wody.

Co istotne, sama administracja państwowa stosuje już takie podejście. Lasy Państwowe realizują w latach 2024-2028 program „Mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach górskich – kontynuacja (MRG3)”, obejmujący 42 nadleśnictwa. Program przewiduje m.in. budowę, przebudowę i odbudowę małych zbiorników, progów, zastawek, przetamowań oraz zabezpieczeń przeciwerozyjnych. Na samym obszarze Nadleśnictwa Bielsko realizowane są działania dotyczące zbiorników małej retencji, małych urządzeń piętrzących i zabezpieczeń przeciwerozyjnych.

Skoro państwo dostrzega zasadność takich działań na gruntach Lasów Państwowych, zasadne jest pytanie o analogiczne, systemowe podejście do potoków i urządzeń pozostających w zakresie gospodarki wodnej prowadzonej przez Wody Polskie oraz do infrastruktury lokalnych spółek wodnych i samorządów.

Stan infrastruktury na Żywiecczyźnie

W styczniu 2026 r. RZGW w Krakowie podał, że Zarząd Zlewni w Żywcu obejmuje około 2536 km², na których znajduje się aż 7317 km cieków – przede wszystkim rzek i potoków górskich. Wody Polskie wskazały również, że w latach 2019-2025 na cieki w powiecie żywieckim przeznaczono około 22,7 mln zł, a na obiekty kaskady Soły w tym powiecie kolejne około 24,8 mln zł. Wśród wykonanych działań znalazły się m.in. remonty stopni na Koszarawie, zapór przeciwrumowiskowych na Leśniance oraz mniejsze roboty na potokach w szeregu gmin powiatu żywieckiego.

Dane te pokazują, że prace były prowadzone. Nie odpowiadają jednak na zasadnicze pytanie: jaki jest rzeczywisty stan całej istniejącej drobnej infrastruktury hydrotechnicznej i przeciwerozyjnej w górnych częściach zlewni, jaka jest skala potrzeb remontowych oraz czy istnieje wieloletni program jej odbudowy i modernizacji.

Przy ponad 7 tys. km cieków znajdujących się tylko w obszarze działania Zarządu Zlewni w Żywcu konieczne jest odejście od działania wyłącznie interwencyjnego – po powodzi, podmyciu brzegu, uszkodzeniu stopnia czy wystąpieniu suszy – na rzecz wieloletniego programu gospodarowania wodą w całej zlewni.

„Społeczna koncepcja zarządzania wodą” dla Żywiecczyzny

Nie może powstać sytuacja, w której mieszkańcy, lokalne spółki wodne i samorządy będą traktowani wyłącznie jako adresaci nakazów i zakazów, podczas gdy kierunki gospodarki wodnej regionu będą kształtowane bez ich realnego udziału.

Potrzebny jest system współpracy, a nie konflikt państwa z mieszkańcami.

W rzeczywistości mamy do czynienia z pytaniem o rolę państwa, w sytuacji gdy mieszkańcom górskich gmin zaczyna brakować wody.

Państwo powinno tworzyć jasne procedury działania na wypadek suszy, wspierać lokalne spółki wodne, pomagać samorządom w przygotowaniu legalnych ujęć awaryjnych, odbudowywać drobną infrastrukturę retencyjną i przeciwerozyjną oraz udzielać pomocy technicznej przy projektowaniu rozwiązań zatrzymujących wodę możliwie wysoko w zlewni.

Nie można oczekiwać od samorządów i strażaków odpowiedzialności za zapewnienie mieszkańcom wody, a jednocześnie pozostawiać ich bez prostych procedur, odpowiedniego finansowania i wsparcia technicznego.

Nie można również akceptować sytuacji, w której przedstawiciel administracji publicznej jeszcze przed pełnym i przejrzystym wyjaśnieniem prawnego charakteru działań używa wobec nich określenia „kradzież wody”.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o odpowiedź na następujące pytania:

Jak Minister Infrastruktury ocenia publiczną wypowiedź dyrektora RZGW w Krakowie Wojciecha Kozaka, który działania podjęte w związku z poborem wody w Harbutowicach określił jako „kradzież wody”? Czy takie sformułowanie jest zgodne ze standardami komunikacji obowiązującymi kierownictwo jednostek Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie?

Jakie dokładnie działania gminy Sułkowice, ZGK, OSP lub PSP RZGW w Krakowie uznał za niezgodne z prawem? Proszę o wskazanie każdej zakwestionowanej czynności, przepisu, który miał zostać naruszony, daty stwierdzenia naruszenia oraz podmiotu, który zdaniem RZGW dopuścił się tego naruszenia.

Czy przy dokonywaniu prawnej oceny sytuacji w Sułkowicach RZGW w Krakowie analizował możliwość zastosowania art. 31 ust. 1 Prawa wodnego, w szczególności przesłanki „innego miejscowego zagrożenia” lub nagłego niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia mieszkańców? Jeżeli uznano, że przepis ten nie miał zastosowania, proszę o szczegółowe uzasadnienie prawne.

Czy tymczasowa magistrala wodna zbudowana przez strażaków i służby komunalne została przez Wody Polskie uznana za urządzenie wodne wymagające zgody wodnoprawnej w rozumieniu art. 31 ust. 3 Prawa wodnego? Jeżeli tak, które konkretnie jej elementy i na jakiej podstawie?

Czy ministerstwo analizowało, w kontekście sytuacji w Sułkowicach, art. 473 Prawa wodnego penalizujący uniemożliwianie lub utrudnianie korzystania z wody w sytuacjach określonych w art. 31 ust. 1? Czy którekolwiek działanie administracji wodnej mogło faktycznie ograniczyć możliwość zapewnienia mieszkańcom wody w sytuacji kryzysowej?

Czy Minister zamierza przygotować jednolite, publicznie dostępne procedury postępowania dla gmin, przedsiębiorstw wodociągowych, OSP i PSP na wypadek nagłego niedoboru wody, określające m.in., kiedy możliwy jest awaryjny pobór wody, jakie zgody są konieczne, jakie działania można podjąć natychmiast i który organ powinien udzielić niezbędnej zgody w trybie pilnym?

Czy prawdą jest, że jednostki podległe RZGW w Krakowie kierowały zawiadomienia lub wnioski do Policji, prokuratury albo sądów rodzinnych w związku z wykonywaniem przez osoby małoletnie kamiennych przetamowań lub niewielkich budowli na potokach? Proszę o podanie liczby takich przypadków w latach 2020-2026, ich podstaw prawnych oraz sposobu zakończenia każdej sprawy.

Ile spółek wodnych zajmujących się zapewnieniem, uzdatnianiem lub dostarczaniem wody dla ludności funkcjonuje obecnie na obszarze właściwości RZGW w Krakowie, w szczególności na terenach górskich województw małopolskiego i śląskiego? Ilu mieszkańców obsługują te podmioty?

Czy Ministerstwo Infrastruktury planuje – we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwem Finansów – stworzenie odrębnego mechanizmu finansowania dla górskich spółek wodnych dostarczających wodę mieszkańcom, obejmującego nie tylko bieżące utrzymanie urządzeń, ale również modernizację ujęć, zbiorników, sieci, systemów uzdatniania i awaryjnego zaopatrzenia w wodę?

Czy Minister rozważa zmianę art. 443 Prawa wodnego lub stworzenie innego instrumentu finansowego umożliwiającego udzielanie spółkom wodnym środków państwowych na inwestycje, a nie jedynie na działalność bieżącą, zwłaszcza na terenach szczególnie narażonych na suszę i niedobór wody pitnej?

Jaki jest aktualny stan techniczny małych budowli hydrotechnicznych, progów, stopni, zapór przeciwrumowiskowych, kaszyc i innych urządzeń przeciwerozyjnych znajdujących się na ciekach pozostających w zarządzie Wód Polskich na obszarze Zarządu Zlewni w Żywcu? Proszę o podanie liczby obiektów, ich klasyfikacji według stanu technicznego oraz liczby obiektów wymagających remontu, odbudowy lub rozbiórki.

Jakie środki w latach 2026-2030 przewidziano na remont, odbudowę i budowę małej infrastruktury retencyjnej i przeciwerozyjnej w górnych częściach zlewni na terenie działania RZGW w Krakowie? Proszę o zestawienie według lat, gmin, cieków i planowanych zadań.

Czy Wody Polskie przygotują wieloletni program małej retencji i ochrony przeciwerozyjnej dla terenów górskich, analogiczny pod względem systemowego podejścia do programu MRG3 realizowanego przez Lasy Państwowe, obejmujący m.in. małe urządzenia piętrzące, spowalnianie odpływu, renaturyzację, odbudowę terenów podmokłych oraz zabezpieczenia przeciwerozyjne?

Czy ministerstwo przygotuje kompleksowy program bezpieczeństwa wodnego Żywiecczyzny i innych górskich obszarów objętych podobnym ryzykiem, łączący zaopatrzenie mieszkańców w wodę pitną, odbudowę małej retencji w górnych częściach zlewni, utrzymanie potoków i infrastruktury przeciwerozyjnej, ochronę przed suszą i powodzią oraz system awaryjnego zaopatrzenia ludności w wodę? Jeżeli tak – kiedy program zostanie przedstawiony i jakie środki zostaną na niego przeznaczone?

Czy Minister Infrastruktury jest gotowy zorganizować pilne spotkanie z przedstawicielami gmin górskich, spółek wodnych, lokalnych partnerstw wodnych, PSP, OSP, Wód Polskich oraz ekspertów hydrologii, którego celem będzie przygotowanie rozwiązań pozwalających lokalnym społecznościom legalnie i skutecznie reagować na niedobory wody, zamiast pozostawiania ich samych w sytuacji kryzysowej?

Proszę również o przedstawienie wraz z odpowiedzią:

– wykazu inwestycji i prac utrzymaniowych RZGW w Krakowie na terenie Zarządu Zlewni w Żywcu w latach 2019-2026 oraz planowanych na lata 2027-2030,
– wykazu istniejących budowli przeciwrumowiskowych, stopni, progów i innych małych urządzeń hydrotechnicznych wraz z oceną ich stanu technicznego,
– dokumentów lub informacji dotyczących stanowiska RZGW w Krakowie wobec działań podejmowanych w gminie Sułkowice,
– informacji o statusie, finansowaniu i wykorzystaniu modelu zlewni Soły zaprezentowanego Państwowej Radzie Gospodarki Wodnej w czerwcu 2025 r.

Bezpieczeństwo wodne nie może oznaczać jedynie zarządzania wodą znajdującą się już w dużych zbiornikach. Na terenach górskich musi oznaczać również zatrzymywanie jej możliwie wysoko w zlewni, utrzymywanie lokalnej infrastruktury, wspieranie mieszkańców i spółek wodnych oraz przygotowanie państwa na sytuację, w której wodę trzeba dostarczyć ludziom natychmiast.

Przestrzeganie Prawa wodnego jest obowiązkiem każdego. Obowiązkiem administracji państwowej jest jednak nie tylko egzekwowanie przepisów, ale również stworzenie takich procedur, infrastruktury i systemu finansowania, aby samorządy i mieszkańcy nie byli zmuszani do improwizowania dopiero wtedy, gdy w kranach zaczyna brakować wody.