Interpelacja nr 19010

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania dotyczące funkcjonowania przepisów regulujących tzw. rentę wdowią.

Do mojego biura poselskiego zgłasza się coraz więcej obywateli, którzy wskazują na poważny problem związany z warunkami nabycia prawa do renty wdowiej. Szczególnie dotkliwa wydaje się sytuacja osób, których małżonek zmarł na krótko przed osiągnięciem przez nich wieku określonego w ustawie. Chodzi o przypadki, w których wdowa lub wdowiec pozostawali we wspólności małżeńskiej do chwili śmierci współmałżonka, jednak owdowieli kilka miesięcy wcześniej, niż wynika to z przesłanki ustawowej wymagającej nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż na pięć lat przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

W praktyce oznacza to, że osoby znajdujące się w niemal identycznej sytuacji życiowej są traktowane diametralnie odmiennie wyłącznie z powodu daty śmierci współmałżonka. Wdowa, której mąż zmarł przykładowo cztery lata i jedenaście miesięcy przed osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego, może uzyskać prawo do świadczenia, podczas gdy osoba, której współmałżonek zmarł pięć lat i jeden miesiąc wcześniej, zostaje tego prawa definitywnie pozbawiona. Różnica sprowadza się zatem często do kilku tygodni lub miesięcy, a skutkuje całkowitym wyłączeniem możliwości skorzystania z nowego rozwiązania ustawowego.

Tak skonstruowana regulacja rodzi poważne wątpliwości z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), zasady sprawiedliwości społecznej wynikającej z art. 2 Konstytucji RP, a także prawa do zabezpieczenia społecznego określonego w art. 67 Konstytucji RP. Powstaje bowiem pytanie, czy ustawodawca, wprowadzając sztywną granicę czasową bez jakichkolwiek mechanizmów przejściowych lub wyjątków, nie doprowadził do arbitralnego zróżnicowania sytuacji osób znajdujących się w istocie w porównywalnym położeniu.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało zgodność przesłanki uzależniającej możliwość skorzystania z renty wdowiej od momentu nabycia prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego z art. 2, art. 32 oraz art. 67 Konstytucji RP?

Jakie konstytucyjne i merytoryczne przesłanki uzasadniały przyjęcie właśnie pięcioletniego okresu, a nie innego rozwiązania lub bardziej elastycznego mechanizmu?

Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi liczby osób, które zostały wyłączone z możliwości skorzystania z renty wdowiej wyłącznie z uwagi na niespełnienie tej przesłanki o kilka miesięcy lub lat?

Czy ministerstwo rozważa zmianę obowiązujących przepisów w celu objęcia ochroną również osób, które owdowiały niewiele wcześniej niż przewiduje obecny limit ustawowy?

Czy ministerstwo ma opinie prawne dotyczące zgodności analizowanego rozwiązania z zasadą proporcjonalności oraz zasadą równości wobec prawa? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie ich zasadniczych tez.

Czy w toku prac legislacyjnych analizowano alternatywne modele przyznawania renty wdowiej, które pozwalałyby uniknąć tak wyraźnego efektu „granicy“, prowadzącego do całkowicie odmiennego traktowania osób różniących się jedynie datą śmierci współmałżonka?

Czy ministerstwo planuje dokonanie ewaluacji funkcjonowania przepisów o rencie wdowiej po pierwszym okresie ich obowiązywania, w szczególności pod kątem przypadków granicznych zgłaszanych przez obywateli?

Zwracam się z prośbą o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych zagadnień, ponieważ problem dotyczy znacznej grupy osób, które czują się pokrzywdzone przez obowiązujące rozwiązania, mimo że ich sytuacja życiowa jest praktycznie tożsama z sytuacją osób uprawnionych do nowego świadczenia.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Szczucki