Interpelacja nr 18458

Szanowna Pani Ministro,

do mojego biura zwrócili się mieszkańcy Aleksandrowa Kujawskiego i okolic, wskazując na powtarzające się, długotrwałe uciążliwości odorowe związane z funkcjonowaniem Zakładu Recyklingu Biologicznego Best Polymers Group SA przy ul. Parkowej 47 w Aleksandrowie Kujawskim. Sprawa ma wymiar lokalny, ale ujawnia zarazem problem ogólnopaństwowy: brak jednolitego, skutecznego i weryfikowalnego standardu kontroli odorów z kompostowni, instalacji biologicznego przetwarzania odpadów, biogazowni, ferm i innych źródeł uciążliwości zapachowej.

Na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska poświęconej uciążliwości zapachowej wskazano, że określenie jednoznacznych kryteriów tej uciążliwości jest trudne, jednak odory mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie człowieka, w tym powodować problemy oddechowe, bóle głowy, nudności oraz podrażnienie oczu i gardła. Ministerstwo wskazuje również, że w 2025 r. pozyskano materiał „Analiza rozwiązań prawnych i określenie poziomów emisji zapachowej dla wybranych gałęzi przemysłu i przedsięwzięć, mogących powodować uciążliwości zapachowe“, który ma posłużyć do przygotowania kompleksowego rozwiązania prawnego regulującego zjawisko uciążliwości zapachowej.

W sprawie Aleksandrowa Kujawskiego nie chodzi wyłącznie o subiektywne odczucia mieszkańców. Z materiałów przekazanych do mojego biura wynika, że w toku kontroli prowadzonej od 12 czerwca do 10 września 2025 r. WIOŚ potwierdził, iż w dniach 12 czerwca, 27 czerwca i 11 lipca 2025 r. zapach odpadów z kompostowni wykraczał poza teren zakładu. W dniu 16 lipca 2025 r. stwierdzono również zanieczyszczenie powierzchni gleby odpadami tworzyw sztucznych poza terenem zakładu, za co na przedstawiciela zakładu nałożono grzywnę w drodze mandatu karnego. Jednocześnie część późniejszych i popołudniowych rozpoznań terenowych nie potwierdzała zapachu poza terenem zakładu, co wskazuje na konieczność metodyki kontroli uwzględniającej czas pracy instalacji, czynności technologiczne, kierunek wiatru i godziny zgłoszeń mieszkańców.

Mieszkańcy prowadzą także własną dokumentację zgłoszeń. Raport „Mapa Odoru“ dla kompostowni Best Polymers przy ul. Parkowej 47 w Aleksandrowie Kujawskim za okres 19 marca – 11 kwietnia 2026 r. obejmuje 464 zgłoszenia, 22 dni z incydentami, średnią intensywność 4,2/5 oraz 358 zgłoszeń ocenionych jako silne albo bardzo silne. Zgłoszenia te zawierają opisy zapachu zgnilizny, padliny, kiszonki, chemii, kompostu i bariery antyodorowej, a także informacje o niemożności wietrzenia mieszkań, bólach głowy, mdłościach, kaszlu, dusznościach, problemach osób z astmą oraz obawach o dzieci.

W materiałach sprawy pojawia się również problem metodyki kontroli samej instalacji. W piśmie WIOŚ z 10 kwietnia 2026 r. wskazano, że organ w ramach kontroli nie wykorzystywał kamer termowizyjnych ani innych urządzeń pomiarowych do weryfikacji szczelności i sprawności technicznej membran. Z kolei marszałek województwa kujawsko-pomorskiego w piśmie z 9 kwietnia 2026 r. wskazał, że nie weryfikował sprawności technicznej instalacji napowietrzania GORE Cover w kontekście skuteczności redukcji odorów. Taka praktyka rodzi pytanie, czy obecne narzędzia i wytyczne dla organów kontrolnych pozwalają realnie ocenić skuteczność technologii deklarowanych jako antyodorowe.

Sprawa ma także wymiar chemiczny i zdrowotny. Zakład stosuje barierę antyodorową z preparatem STABIO Flex. Karta charakterystyki opisuje preparat jako płynny neutralizator zapachów i środek maskujący, a jednocześnie zawiera zalecenia dotyczące unikania kontaktu ze skórą i oczami oraz niewdychania mgły, par ani aerozoli. W sprawach takich jak ta kontrola odorów nie może być zatem oderwana od oceny substancji chemicznych, bioaerozoli i pyłów, które mogą występować w otoczeniu instalacji biologicznego przetwarzania odpadów.

Znaczenie orzecznictwa i praktyki organów

Brak powszechnie obowiązujących krajowych norm jakości zapachowej powietrza nie oznacza, że odory pozostają poza systemem prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 marca 2019 r., sygn. II OSK 1097/17, wskazał, że przeciwdziałanie odorom musi być brane pod uwagę w indywidualnej ocenie przedsięwzięcia, a ocena nie może ograniczać się wyłącznie do stężeń pojedynczych związków chemicznych, lecz powinna obejmować ogólny wpływ inwestycji na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi przy długotrwałym narażeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 9 września 2020 r., sygn. IV SA/Wa 2720/19, potwierdził, że nadmierny wpływ emisji odorowych może mieć znaczenie przy ocenie dopuszczalności przedsięwzięcia.

W sprawie instalacji MBP Radiowo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 19 kwietnia 2017 r., sygn. IV SA/Wa 312/17, zaakcentował prewencyjny charakter art. 364 Prawa ochrony środowiska, szerokie rozumienie zdrowia oraz potrzebę badania skutków skumulowanych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2018 r., sygn. II OSK 2524/17, utrzymał korzystną dla mieszkańców wykładnię tego przepisu. Następnie decyzja mazowieckiego wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska z 7 czerwca 2018 r., nr publicznie nieokreślony, dotycząca instalacji MBP Radiowo, pokazuje, że nawet przy braku ustawowych norm zapachowych jest możliwe podjęcie realnych działań, jeżeli organ zbierze i oceni materiał dowodowy, w tym skargi mieszkańców, oceny terenowe i informacje medyczne.

Również orzecznictwo sądów powszechnych potwierdza, że zapach może realnie naruszać korzystanie z nieruchomości i życie rodzinne. Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca 2016 r., sygn. I CSK 533/15, wskazał, że zapachy mogą stanowić immisje pośrednie. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 28 lipca 2015 r., sygn. I ACa 448/14, uznał, że pozwolenia administracyjne nie wyłączają same przez się odpowiedzialności za nadmierne odory docierające do domu mieszkańców. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej w wyroku z 14 marca 2019 r., sygn. II Ca 116/17, podkreślił natomiast, że immisje zapachowe nie muszą być ciągłe, aby mogły przekraczać przeciętną miarę, o ile są odpowiednio udowodnione.

Z drugiej strony najnowsza praktyka pokazuje, że dla skuteczności działań potrzebny jest obiektywny, konkretny materiał dowodowy. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 9 października 2024 r., sygn. II SA/Gl 570/24, zwrócono uwagę, że sama obawa odorowa i protest społeczny bez obiektywnej argumentacji nie wystarczą. Ten kierunek potwierdza potrzebę państwowych standardów dowodzenia odorów, tak aby mieszkańcy i organa nie byli skazani na przypadkowe, chwilowe oględziny.

Na poziomie praktyki organów warto odnotować decyzję wójta gminy Strawczyn z 4 lipca 2023 r., znak RRIP.6220.1.2022, w której wymagano analizy odorowej, odniesienia do progów wyczuwalności, izolinii w europejskich jednostkach zapachowych i długotrwałego narażenia. Także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 16 lipca 2024 r., sygn. II SA/Łd 296/24, dotyczący zakładu produkcji kompostu, pokazuje, że spory o kompostownie wymagają pogłębionej, technicznej i zdrowotnej analizy, a nie jedynie formalnego sprawdzenia posiadanych decyzji.

Na poziomie unijnym znaczenie mają również konkluzje BAT. Dla przetwarzania odpadów decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2018/1147 ustanowiła konkluzje dotyczące najlepszych dostępnych technik w odniesieniu do przetwarzania odpadów. W tego typu sprawach zasadne jest więc pytanie, czy pozwolenia zintegrowane i kontrole instalacji biologicznego przetwarzania odpadów rzeczywiście obejmują plan zarządzania zapachami, monitoring zapachu oraz ocenę skuteczności zastosowanych środków technicznych.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi obecnie prace nad ustawową regulacją uciążliwości zapachowe albo nad innym instrumentem prawnym dotyczącym odorów? Jeżeli tak, proszę wskazać etap prac, planowany harmonogram, zakres regulacji oraz przewidywany termin przedstawienia projektu.
2. Czy przygotowywane rozwiązanie prawne będzie obejmować również istniejące instalacje, a nie tylko nowe przedsięwzięcia, w tym kompostownie, instalacje biologicznego przetwarzania odpadów, biogazownie, fermy i zakłady gospodarki odpadami?
3. Czy ministerstwo podziela stanowisko, że brak powszechnie obowiązujących krajowych norm jakości zapachowej powietrza nie wyłącza możliwości stosowania art. 362–364 Prawa ochrony środowiska, przepisów ustawy OOŚ, pozwoleń zintegrowanych oraz wymagań BAT do przeciwdziałania uciążliwości odorowej?
4. Czy ministerstwo zamierza przygotować ogólnopolskie wytyczne dla GIOŚ i WIOŚ dotyczące kontroli odorów z kompostowni, instalacji biologicznego przetwarzania odpadów, biogazowni, ferm i innych źródeł zapachu?
5. Czy ministerstwo uważa za prawidłową praktykę, w której kontrola odorowa ogranicza się do chwilowych oględzin organoleptycznych w terenie, bez zaplanowania kontroli na podstawie zgłoszeń mieszkańców, danych meteorologicznych, harmonogramu pracy instalacji i czynności szczególnie odorogennych?
6. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie albo rekomendowanie minimalnego standardu kontroli odorowej, obejmującego co najmniej analizę historii zgłoszeń, dane meteorologiczne, rozpoznanie technologii zakładu, identyfikację czynności odorogennych, ocenę pory dnia i sezonu oraz weryfikację wpływu na obiekty wrażliwe?
7. Czy ministerstwo zamierza zlecić GIOŚ opracowanie procedury, zgodnie z którą wielokrotne zgłoszenia przez formularz „Zgłoś interwencję“ byłyby analizowane zbiorczo, a nie wyłącznie przekazywane kolejnym organom zgodnie z właściwością?
8. Czy ministerstwo rozważa wdrożenie centralnego rejestru interwencji odorowych, który umożliwiałby identyfikowanie instalacji najczęściej zgłaszanych przez mieszkańców oraz ocenę skuteczności działań podejmowanych przez WIOŚ, organa wydające pozwolenia zintegrowane i organa samorządowe?
9. Czy ministerstwo uznaje, że w sprawach odorowych celowe jest wykorzystywanie dzienników zapachowych i aplikacji mieszkańców, takich jak „Mapa Odoru“, jako materiału pomocniczego do planowania kontroli, wyboru godzin kontroli i weryfikacji kierunku rozprzestrzeniania się zapachu?
10. Czy ministerstwo zamierza doprecyzować, w jakich sytuacjach WIOŚ powinien przeprowadzać albo zlecać pomiary amoniaku, siarkowodoru, lotnych związków organicznych, pyłów, bioaerozoli oraz innych substancji związanych z procesami kompostowania i biologicznego przetwarzania odpadów?
11. Czy ministerstwo przewiduje wykorzystanie olfaktometrii dynamicznej zgodnej z EN 13725, modelowania rozprzestrzeniania zapachu, analiz progów wyczuwalności i graficznych izolinii oddziaływania jako standardowych albo rekomendowanych narzędzi w sprawach kompostowni i biologicznego przetwarzania odpadów?
12. Czy ministerstwo analizowało, czy konkluzje BAT dla przetwarzania odpadów, w szczególności BAT 10, BAT 12 i BAT 13 dotyczące monitoringu zapachu, planu zarządzania zapachami i ograniczania emisji odorów, są prawidłowo przenoszone do pozwoleń zintegrowanych w Polsce?
13. Czy ministerstwo zamierza polecić GIOŚ przeprowadzenie analizy, czy pozwolenia zintegrowane dla instalacji biologicznego przetwarzania odpadów zawierają wystarczające warunki dotyczące ograniczania odorów, monitoringu zapachu, prowadzenia czynności odorogennych i reakcji na skargi mieszkańców?
14. Czy ministerstwo uważa, że pozwolenie zintegrowane dla instalacji mogącej powodować uciążliwość zapachową powinno zawierać szczegółowe warunki dotyczące pracy instalacji przy wietrze w stronę zabudowy mieszkaniowej, godzin rozładunku, przesiewania, otwierania boksów, pracy biofiltrów, membran i barier antyodorowych?
15. Czy ministerstwo planuje wytyczne dotyczące weryfikacji skuteczności membran, systemów napowietrzania, zadaszeń, biofiltrów, barier antyodorowych i innych elementów technologii mających ograniczać zapach, w tym z wykorzystaniem urządzeń pomiarowych i dokumentacji technicznej?
16. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę uregulowania stosowania preparatów antyodorowych rozpylanych w środowisku otwartym, zwłaszcza w pobliżu zabudowy mieszkaniowej, placówek oświatowych i innych obiektów wrażliwych?
17. Czy ministerstwo zamierza we współpracy z ministrem właściwym do spraw zdrowia i Państwową Inspekcją Sanitarną opracować procedury oceny ryzyka zdrowotnego przy długotrwałej ekspozycji mieszkańców na mieszaninę odorów, bioaerozoli, pyłów i preparatów antyodorowych?
18. Czy ministerstwo uważa, że w sprawach takich jak Aleksandrów Kujawski WIOŚ powinien prowadzić kontrole skoordynowane z sanepidem, tak aby równolegle ocenić wpływ instalacji na środowisko i potencjalne ryzyko zdrowotne?
19. Czy ministerstwo wystąpi do GIOŚ o ocenę, czy dotychczasowe czynności WIOŚ w sprawie Zakładu Recyklingu Biologicznego Best Polymers Group SA w Aleksandrowie Kujawskim były wystarczające pod względem metodyki kontroli odorów, w szczególności doboru dat i godzin kontroli, kierunku wiatru, pracy zakładu i użycia narzędzi pomiarowych?
20. Czy ministerstwo wystąpi do GIOŚ o rozważenie przeprowadzenia albo koordynacji kontroli specjalistycznej w sprawie Aleksandrowa Kujawskiego, obejmującej kontrolę w czasie rzeczywistej pracy zakładu, przy czynnościach najbardziej odorogennych i przy warunkach meteorologicznych zgodnych ze zgłoszeniami mieszkańców?
21. Czy ministerstwo wystąpi do GIOŚ o wyjaśnienie, dlaczego w sprawie Aleksandrowa Kujawskiego – mimo urzędowego potwierdzenia występowania zapachu poza terenem zakładu w 2025 r. oraz licznych zgłoszeń mieszkańców – odpowiedzi organów w dalszym ciągu często sprowadzają się do stwierdzenia, że w momencie kontroli nie stwierdzono uciążliwości?
22. Czy ministerstwo uważa, że w razie urzędowego potwierdzenia wychodzenia zapachu poza teren zakładu organ właściwy do pozwolenia zintegrowanego powinien każdorazowo analizować zmianę warunków pozwolenia, obowiązek przeglądu ekologicznego, dodatkowy monitoring albo zastosowanie środków z art. 362–364 Prawa ochrony środowiska?
23. Czy ministerstwo planuje analizę, ile w ostatnich pięciu latach było interwencji dotyczących odorów z instalacji odpadowych, kompostowni, biogazowni i ferm, ile z nich zakończyło się stwierdzeniem nieprawidłowości, a ile jedynie informacją o braku zapachu w momencie kontroli?
24. Czy ministerstwo przewiduje szkolenia dla inspektorów WIOŚ dotyczące prowadzenia kontroli odorowych, w tym poboru próbek, współpracy z akredytowanymi laboratoriami, oceny dokumentacji BAT, pracy z danymi meteorologicznymi i dokumentowania wyników w sposób możliwy do weryfikacji?
25. Jakie konkretne działania Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza podjąć w 2026 r., aby sprawy mieszkańców narażonych na powtarzalne odory nie były rozstrzygane wyłącznie przez stwierdzenie braku powszechnych norm zapachowych albo braku zapachu w chwili kontroli?

Proszę o udzielenie odpowiedzi z uwzględnieniem zarówno wymiaru systemowego, jak i potrzeby weryfikacji konkretnej sprawy zgłaszanej przez mieszkańców Aleksandrowa Kujawskiego. Sprawa ta dobrze pokazuje, że brak jednolitej ustawy odorowej, brak wspólnej metodyki kontroli i rozproszenie kompetencji między organami mogą prowadzić do sytuacji, w której nawet liczny i uporządkowany materiał mieszkańców nie przekłada się na skuteczne działania naprawcze.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek