Interpelacja nr 18457

Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer, 28.07.2026

Odpowiedź na interpelację nr 18457

w sprawie planowanych zmian dotyczących organizacji egzaminów klasyfikacyjnych uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą (edukacja domowa)

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 28-07-2026

Szanowni Państwo Posłowie,

w związku z interpelacją z 15 lipca 2026 r. w sprawie planowanych zmian dotyczących organizacji egzaminów klasyfikacyjnych uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą (edukacja domowa), uprzejmie informuję, co następuje.

Projekt zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2572, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem“, został opracowany na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 44zb ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą o systemie oświaty“.

Zgodnie z ww. upoważnieniem minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i sposób oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w szkołach publicznych, w tym m.in.:

„6) warunki, tryb i formę przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, a w przypadku ucznia, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe – także rodzaje zajęć edukacyjnych, z których nie przeprowadza się egzaminu klasyfikacyjnego, skład komisji powołanej do przeprowadzenia egzaminu klasyfikacyjnego, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia prawidłowości przeprowadzenia tego egzaminu oraz odpowiedniego udokumentowania jego przebiegu;

7) tryb i formę przeprowadzania egzaminu poprawkowego, skład komisji powołanej do przeprowadzenia egzaminu poprawkowego, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia prawidłowości przeprowadzenia tego egzaminu oraz odpowiedniego udokumentowania jego przebiegu;

8) tryb i formę przeprowadzania sprawdzianu wiadomości i umiejętności ucznia, o którym mowa w art. 44n ust. 4 pkt 1 lub art. 44ya ust. 3, oraz ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania, o której mowa w art. 44n ust. 4 pkt 2, skład komisji, o których mowa w art. 44n ust. 4 lub art. 44ya ust. 3, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia prawidłowości przeprowadzania tego sprawdzianu lub prawidłowości ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania oraz odpowiedniego udokumentowania pracy komisji“.

Skierowany 11 maja br. do konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień międzyresortowych projekt rozporządzenia nie dotyczy zatem sposobu realizacji obowiązku szkolnego. Zasady przyjmowania do szkół, w tym spełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą, regulują art. 36 i 37 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2026 r. poz. 820 i 904), zwanej dalej „ustawą – Prawo oświatowe“.

Projekt rozporządzenia dotyczy natomiast warunków, trybu i formy przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego oraz trybu i formy przeprowadzania egzaminu poprawkowego a także sprawdzianu wiadomości i umiejętności ucznia, o których mowa w art. 44n ust. 4 pkt 1 i art. 44ya ust. 3 ustawy o systemie oświaty – a zatem kwestii, które zgodnie z brzmieniem ww. upoważnienia ustawowego zawartego w art. 44zb pkt 6-8 ustawy o systemie oświaty, mają zostać uregulowane w akcie wykonawczym.

Projekt nowelizacji rozporządzenia opracowano zgodnie z treścią ww. upoważnienia ustawowego, mając na względzie między innymi wytyczne do wydania aktu, zgodnie z którymi konieczne jest zapewnienie prawidłowości przeprowadzenia ww. egzaminów/sprawdzianu oraz odpowiedniego udokumentowania jego przebiegu.

Nowelizacja rozporządzenia wynika między innymi z potrzeby uzupełnienia i doprecyzowania aktualnie obowiązujących przepisów w zakresie przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych i poprawkowych oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności, w taki sposób, aby niemożliwe było dalsze ich interpretowanie w sposób zasadniczo odbiegający od intencji ustawodawcy, którą jest zagwarantowanie równej dla wszystkich uczniów weryfikacji ich rzeczywistej wiedzy i samodzielności podczas egzaminów/sprawdzianu. Brak w przepisach jednoznacznego wskazania miejsca przeprowadzania ww. egzaminów/sprawdzianu, narzędzi wykorzystywanych w trakcie przeprowadzania ww. egzaminów/sprawdzianu oraz czasu ich trwania doprowadził w praktyce do nieprawidłowości związanych z przeprowadzaniem ww. egzaminów/sprawdzianów w części szkół, w tym szkół niepublicznych, które należy wyeliminować.

Podkreślić też należy, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych online. Jednocześnie część szkół niepublicznych przyjmuje na podstawie zlecanych opinii prawnych, że nie istnieje w prawie oświatowym norma zakazująca egzaminów on-line i w związku z tym przeprowadza te egzaminy niezgodnie z przepisami, wbrew stanowisku Ministerstwa Edukacji Narodowej i kuratorów oświaty.

Dodać należy przy tym, że egzaminy klasyfikacyjne nie dotyczą wyłącznie uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą – obejmują one cztery grupy uczniów tj.:

uczniów, którzy, zgodnie z art. 44k ustawy o systemie oświaty, zostali nieklasyfikowani z powodu braku podstaw do ustalenia dla nich śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej z powodu nieobecności na danych zajęciach edukacyjnych przekraczających połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie, za który przeprowadzana jest klasyfikacja;

uczniów realizujących indywidualny tok nauki, zgodnie z art. 115 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe;

uczniów przechodzących ze szkoły publicznej, publicznej szkoły artystycznej, szkoły niepublicznej lub niepublicznej szkoły artystycznej o uprawnieniach publicznej szkoły artystycznej, jednego typu do szkoły publicznej innego typu albo tego samego typu, zgodnie z art. 164 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe;

uczniów realizujących obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą, zgodnie z art. 37 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe.

Z tego właśnie powodu w OSR dołączonym do projektu rozporządzenia nie wykazano liczby uczniów realizujących tzw. edukację domową, ponieważ projektowane przepisy dotyczą szerszej grupy uczniów (wszystkich ww. sytuacji). Natomiast informuję, że z danych SIO na rok szkolny 2025/2026 wynika, iż ogółem liczba uczniów realizującym obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą wynosi 64 932 uczniów.

W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej w przedmiotowym zakresie nie ma zastosowania zasada co nie jest zakazane, to jest dozwolone. Zasada ta wywodzi się z prawa gospodarczego i została wyrażona w art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480, z późn. zm.). Zgodnie natomiast z art. 170 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe prowadzenie szkoły lub placówki nie jest działalnością gospodarczą, zatem rozwiązania adresowane do przedsiębiorców nie dotyczą działalności szkół i placówek oświatowych oraz prowadzących je osób prawnych lub fizycznych. Organizacja kształcenia w szkole niepublicznej oraz relacje szkoły z jej uczniami nie stanowią dziedziny prawa cywilnego, ale dziedzinę prawa administracyjnego uregulowaną w odpowiednich ustawach i aktach wykonawczych do tych ustaw[1].

Szkołą niepubliczną niebędącą szkołą artystyczną jest szkoła, która stosuje zasady klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, o których mowa w rozdziałach 3a i 3b ustawy o systemie oświaty[2]. Są to te same zasady przeprowadzania egzaminów, które obowiązują w szkole publicznej. Ustawodawca nie przewidział we wskazanych przepisach możliwości przeprowadzania egzaminów on-line, gdyby bowiem takie rozwiązanie miało być dozwolone, wówczas ustanowiłby stosowną podstawę.

Potwierdzeniem powyższego stanowiska są przepisy art. 30b i art. 30c ustawy – Prawo oświatowe, zawierające upoważnienie dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do wyłączenia, w drodze rozporządzenia, stosowania niektórych przepisów oświatowych w odniesieniu do wszystkich lub niektórych jednostek systemu oświaty, w których zajęcia zostały przez ministra ograniczone lub zawieszone, w szczególności w zakresie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów, a także do wprowadzenia przez ministra w tym zakresie odrębnych unormowań. Minister edukacji narodowej w czasie pandemii COVID-19 skorzystał z tej możliwości i upoważnił czasowo dyrektorów szkół do przeprowadzania egzaminów on-line[3]. Możliwość ta, w związku ze zmianą sytuacji epidemiologicznej, została uchylona.

Akty prawa administracyjnego, jeżeli dopuszczają inną niż konwencjonalna formę dokonania czynności, wyraźnie to regulują. Na gruncie prawa oświatowego można wskazać np. art. 117 ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe, który określając formy kształcenia ustawicznego, wskazuje, że tylko formy pozaszkolne mogą być prowadzone z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość (a zatem kształcenie w formie dziennej, stacjonarnej i zaocznej nie może być prowadzone z wykorzystaniem tych metod i technik).

Organizowanie dla uczniów zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość zostało także dopuszczone w art. 125a ust. 2-4 ustawy – Prawo oświatowe, jako sposób prowadzenia zajęć stosowany w przypadku zawieszenia zajęć w szkole w okolicznościach określonych w ww. art. 125 a ust. 1. W tym przypadku ustawodawca nie ograniczył się tylko do pozytywnego wskazania możliwości takiego sposobu prowadzenia zajęć, ale jednocześnie uregulował techniczne uwarunkowania realizacji zajęć (art. 125a ust. 3). Do tego w art. 125a ust. 7 cyt. ustawy nałożono obowiązek oddzielnego uregulowania w statucie szkoły szczegółowej organizacji zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, o których mowa w ust. 2, w tym technologie informacyjno-komunikacyjne wykorzystywane przez nauczycieli do realizacji tych zajęć, sposób przekazywania uczniom materiałów niezbędnych do realizacji tych zajęć, warunki bezpiecznego uczestnictwa uczniów w tych zajęciach w odniesieniu do ustalonych w danym przedszkolu, danej innej formie wychowania przedszkolnego, szkole lub placówce technologii informacyjno-komunikacyjnych, mając na uwadze łączenie przemienne kształcenia z użyciem monitorów ekranowych i bez ich użycia. Statut szkoły ma określać także sposób potwierdzania uczestnictwa uczniów w zajęciach realizowanych z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, uwzględniając konieczność poszanowania sfery prywatności ucznia oraz warunki techniczne i oprogramowanie sprzętu służącego do nauki.

Kształcenie na odległość zostało także dopuszczone w art. 127 ust. 16a ustawy – Prawo oświatowe w odniesieniu do ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania, a także w art. 128 ust. 7 i 8 tej ustawy w odniesieniu do ucznia przebywającego w podmiocie leczniczym.

Powyższe potwierdza, że systemowo ustawodawca traktuje prowadzenie przez szkoły zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość jako wyjątek od konwencjonalnego sposobu prowadzenia zajęć i we wszystkich przypadkach, w których zajęcia mogą lub muszą być prowadzone z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, wyraźnie to wskazuje, a do tego obwarowuje to szczegółowymi przepisami regulującymi warunki stosowania tych metod i technik oraz niezbędne zabezpieczenia warunkujące prawidłowość prowadzenia zajęć w tej formie.

Brak jednoznacznego określenia w przepisach formy przeprowadzenia egzaminu klasyfikacyjnego nie oznacza zatem pozostawienia tej kwestii dowolnemu uznaniu szkół ani nieświadomego zaniechania ustawodawczego. Skoro wyjątki od formy stacjonarnej (przywołane powyżej) są wyraźnie wskazywane przez ustawodawcę, to oznacza to, że wszędzie tam, gdzie ustawodawca takiego wyjątku nie przewidział, egzamin powinien być przeprowadzany w formie tradycyjnej (stacjonarnej). Gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość zdawania egzaminów klasyfikacyjnych on-line, to wprost przewidziałby taki wyjątek od ogólnej zasady – tak jak w powyżej przywoływanych przykładach.

Warto również zauważyć, że w świetle art. 37 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe egzamin klasyfikacyjny dla ucznia realizującego edukację domową przeprowadza się zgodnie z art. 44l lub art. 44wa ustawy o systemie oświaty i przepisami wydanymi na podstawie art. 44zb tej ustawy, co oznacza, że ustawodawca nakazał stosowanie w tej materii jednakowych przepisów zarówno szkołom publicznym, jak i niepublicznym.

W świetle powyższego szkoły, które przeprowadzają egzaminy klasyfikacyjne w formie online – czynią to niezgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Kuratorzy oświaty wydawali w takich przypadkach stosowne zalecenia pokontrolne nakazujące przeprowadzanie rocznych egzaminów klasyfikacyjnych w formie stacjonarnej, na terenie szkoły.

W przypadku szkół prowadzonych przez sp. z o.o. Szkoła w Chmurze były to poniższe kontrole:

w roku szkolnym 2022/2023 Mazowiecki Kurator Oświaty przeprowadził w Szkole Podstawowej „Szkoła w Chmurze“ w Warszawie, kontrolę zgodności z przepisami prawa, organizowania i przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych oraz innych egzaminów wynikających z przepisów prawa. Po zrealizowanej kontroli wydał zalecenie obligatoryjnego przeprowadzania rocznych egzaminów klasyfikacyjnych w formie stacjonarnej, na terenie szkoły;

w roku szkolnym 2023/2024 Śląski Kurator Oświaty przeprowadził kontrolę w Liceum Ogólnokształcącym „Liceum w Chmurze“ w Katowicach w zakresie przestrzegania zasad klasyfikowania uczniów. Po zrealizowanej kontroli wydał zalecenie stworzenia uczniom we współpracy z osobą prowadzącą szkołę warunków przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych w siedzibie szkoły;

w roku szkolnym 2024/2025:

Opolski Kurator Oświaty przeprowadził kontrole w dwóch szkołach: w Szkole Podstawowej „Szkoła w Chmurze” w Nysie i w Liceum Ogólnokształcącym „Liceum w Chmurze” w Nysie, w których uczniowie realizowali odpowiednio obowiązek szkolny i nauki poza szkołą,

Śląski Kurator Oświaty przeprowadził kontrolę w Szkole Podstawowej „Szkoła w Chmurze“ w Katowicach, w której uczniowie realizowali obowiązek szkolny poza szkołą,

Warmińsko-Mazurski Kurator Oświaty przeprowadził kontrole w dwóch szkołach: w Szkole Podstawowej „Szkoła w Chmurze“ w Olsztynie i w Liceum Ogólnokształcącym „Liceum w Chmurze“ w Olsztynie, w których uczniowie realizowali obowiązek nauki poza szkołą,

Dolnośląski Kurator Oświaty przeprowadził kontrole: w Szkole Podstawowej „Szkoła w Chmurze“ we Wrocławiu i w Liceum Ogólnokształcącym „Liceum w Chmurze“ we Wrocławiu, w których uczniowie realizowali odpowiednio obowiązek szkolny i nauki poza szkołą,

Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty przeprowadził kontrolę w Niepublicznej Szkole Podstawowej im. Kazimierza Kuratowskiego w Toruniu (nazwa została następnie zmieniona na Szkoła Podstawowa „Szkoła w Chmurze“), w której uczniowie realizowali odpowiednio obowiązek szkolny i nauki poza szkołą,

Zachodniopomorski Kurator Oświaty przeprowadził kontrole w Niepublicznej Szkole Podstawowej im. Krystyny Łyczywek w Szczecinie i w Niepublicznym Liceum Ogólnokształcącym im. Krystyny Łyczywek w Szczecinie (obie szkoły prowadzone przez sp. z o.o. Szkoła w Chmurze), w których uczniowie realizowali odpowiednio obowiązek szkolny i nauki poza szkołą,

W wyniku wszystkich ww. kontroli wydano zalecenia przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych stacjonarnie.

Również Najwyższa Izba Kontroli w przekazanym do Ministra Edukacji przy piśmie z 3 czerwca 2026 r. znak: KSS.411.3.1.2026 wystąpieniu pokontrolnym po kontroli pn. „Edukacja domowa“ – realizacja obowiązku szkolnego i obowiązku nauki poza szkołą z dnia 19 grudnia 2025 r., zmienionym uchwałą Nr 27/26 Kolegium Najwyższej Izby Kontroli z 20 maja 2026 r. w sprawie zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego, zawarła m.in. wniosek dotyczący „podjęcia zdecydowanych działań w zakresie legislacji lub nadzoru nad nadzorem pedagogicznym sprawowanym przez kuratorów oświaty w celu wyeliminowania nieprawidłowości polegającej na przeprowadzaniu egzaminów online dla uczniów w edukacji domowej“.

Jak wskazuje Najwyższa Izba Kontroli w swoim wystąpieniu pokontrolnym kuratorzy oświaty w latach szkolnych 2021/2022 – 2024/2025 przeprowadzili łącznie ok. 25 tys. kontroli doraźnych, w tym 239 dotyczyło edukacji domowej co stanowiło 1% wszystkich kontroli doraźnych. Po kontrolach doraźnych przeprowadzonych z własnej inicjatywy w ww. okresie, które wykazały przeprowadzanie egzaminów klasyfikacyjnych online, kuratorzy oświaty wydali łącznie 19 szkołom zalecenie realizowania egzaminów klasyfikacyjnych stacjonarnie. Sześć szkół zrealizowało ww. zalecenia. Pozostałe w dniu zakończenia kontroli NIK nadal prowadziły korespondencję z kuratorem lub oczekiwały na ponowną kontrolę sprawdzającą realizację zaleceń. Kuratorzy występowali również do właściwych organów o wykreślenie szkół z ewidencji szkół i placówek oświatowych.

Zaproponowane w nowelizacji rozporządzenia przepisy nie wprowadzają zatem faktycznej zmiany w sposobie przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, stanowią natomiast konieczne – z uwagi na nieprawidłowe praktyki stosowane przez niektóre szkoły niepubliczne, ale również wnioskowane przez Najwyższą Izbę Kontroli – doprecyzowanie obecnych regulacji, mające przeciwdziałać wspomnianym też wyżej błędnym interpretacjom przepisów prawa.

Mając na uwadze powyższe Ministerstwo Edukacji Narodowej nie znajduje uzasadnienia dla przeprowadzania szacowania kosztów i obciążeń w związku z przypadkami, w których egzaminy te były przeprowadzane niezgodnie z obowiązującym stanem prawnym.

W projekcie rozporządzenia skierowanym do konsultacji publicznych zaproponowano dodanie przepisów (§ 1 pkt 7 projektu), które określą jednolitą procedurę przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności, obejmujących:

określenie miejsca przeprowadzania ww. egzaminów i sprawdzianu – wyłącznie stacjonarnie w szkole, do której uczeń został zapisany;

zakaz korzystania w trakcie egzaminów i sprawdzianu z urządzeń telekomunikacyjnych, z wyjątkiem urządzenia telekomunikacyjnego wyposażonego w aplikację mobilną służącą do monitorowania stanu zdrowia ucznia;

obowiązek przeprowadzania egzaminów i sprawdzianu w bezpośredniej obecności członków komisji, w warunkach zapewniających samodzielną pracę ucznia;

określenie czasu trwania egzaminów i sprawdzianu z jednego przedmiotu oraz terminu przekazania uczniowi wyniku egzaminu lub sprawdzianu;

w przypadku egzaminu klasyfikacyjnego zaproponowano ponadto doprecyzowanie przepisu określającego maksymalną liczbę zajęć edukacyjnych, z których uczeń może zdawać egzamin klasyfikacyjny w jednym dniu – do trzech przedmiotów.

W związku z uwagami nadesłanymi w toku trwających od 11 maja do 10 czerwca br. konsultacji publicznych w projekcie rozporządzenia wprowadzono poniższe zmiany (w stosunku do wersji będącej przedmiotem konsultacji publicznych):

zrezygnowano w § 17a ust. 2 ze ścisłego określenia czasu przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności – zamiast tego określony zostanie czas minimalnego trwania egzaminu/sprawdzianu: 30 minut w klasach I–III szkoły podstawowej, 45 minut w klasach IV–VIII szkoły podstawowej, 60 minut w szkole ponadpodstawowej; doprecyzowano również, że ten czas minimalny dotyczy części pisemnej i ustnej łącznie;

zmieniono przepis § 17a ust. 4, mówiący o tym, że uczeń powinien uzyskać informację o wyniku przeprowadzonego egzaminu/sprawdzianu w dniu jego przeprowadzenia (czas ten zostanie wydłużony);

w § 17a dodano ust. 8, w którym dopuszczono, w szczególnych przypadkach wynikających ze stanu zdrowia lub niepełnosprawności ucznia, możliwość przeprowadzenia egzaminów lub sprawdzianu w innym miejscu niż szkoła, na wniosek ucznia, a w przypadku ucznia niepełnoletniego, jego rodziców i za zgodą dyrektora szkoły, z tym że przy zachowaniu pozostałych warunków przeprowadzania tego egzaminu lub sprawdzianu (tj. bez możliwości przeprowadzania go w formie zdalnej);

przeredagowano brzmienie przepisu 17a ust. 6, określającego postępowanie z urządzeniem telekomunikacyjnym, na którym została zainstalowana aplikacja mobilna monitorująca stan zdrowia ucznia – usunięto obowiązek przekazania urządzenia telekomunikacyjnego przewodniczącemu komisji przed wejściem na salę oraz wskazano, że to urządzenie telekomunikacyjne jest umieszczane, na czas trwania egzaminu lub sprawdzianu, na stole, przy którym pracuje uczeń.

Raport z wynikami konsultacji publicznych i opiniowania wraz z opisem wprowadzonych zmian oraz odniesieniem się do poszczególnych zgłoszonych uwag znajduje się na stronie Rządowego Centrum Legislacji w serwisie RPL[4].

Egzaminy klasyfikacyjne były i będą przeprowadzane wyłącznie stacjonarnie, ponieważ warunki i tryb ich przeprowadzania muszą być jednakowe dla wszystkich uczniów i muszą zapewniać rzetelność, obiektywizm, transparentność oraz równe traktowanie wszystkich zdających. Zgodnie z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada ta znajduje zastosowanie również w organizacji procesu oceniania i egzaminowania uczniów.

W formule online nie jest możliwe zapewnienie wszystkim zdającym jednakowych warunków egzaminacyjnych. Konieczność, a jednocześnie trudności dotyczące jednoznacznego weryfikowania, czy dana osoba zdaje egzamin samodzielnie, różnice dotyczące jakości sprzętu komputerowego, dostępu do stabilnego Internetu, warunków lokalowych czy poziomu zakłóceń w miejscu przebywania ucznia mogą wpływać na przebieg egzaminu oraz sytuację poszczególnych zdających.

Szkoły nie posiadają obecnie skutecznych narzędzi pozwalających wyeliminować korzystanie z pomocy osób trzecich, dodatkowych urządzeń, niedozwolonych materiałów czy narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Realizacja egzaminów w formie zdalnej nie zapewnia dyrektorowi szkoły, a także organom nadzoru pedagogicznego, możliwości sprawowania rzetelnej kontroli nad prawidłowością egzaminów pozwalającej na wykluczenie wątpliwości co do rzetelności i wiarygodności takich egzaminów. W przypadku skarg pojawiają się trudności związane z oceną, czy egzamin przebiegał zgodnie z procedurą, czy zdający pracował samodzielnie, a także jaki wpływ na wynik miały ewentualne problemy techniczne, w tym przerwanie połączenia internetowego lub awarie sprzętu. Tego rodzaju sytuacje mogą prowadzić do podważania wyników egzaminów oraz zwiększać liczbę sporów pomiędzy szkołą a uczniami lub rodzicami ucznia.

Jednocześnie należy zauważyć, że istniejące uregulowania prawne zapewniają mechanizmy dostosowania egzaminów klasyfikacyjnych do specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów. Zgodnie z art. 44c ust. 2 ustawy o systemie oświaty oraz § 2 obowiązującego rozporządzenia nauczyciel jest obowiązany dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia:

posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – na podstawie tego orzeczenia oraz ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym;

posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania – na podstawie tego orzeczenia;

posiadającego opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się lub inną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, wskazującą na potrzebę takiego dostosowania – na podstawie tej opinii;

nieposiadającego orzeczenia lub opinii wymienionych w pkt 1-3, który jest objęty pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole – na podstawie rozpoznania indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia dokonanego przez nauczycieli i specjalistów.

Powyższe dostosowania wymagań edukacyjnych przysługują uczniowi na tych samych zasadach również podczas egzaminu klasyfikacyjnego, który jest jednym z elementów oceniania wewnątrzszkolnego. Dyrektor szkoły powołując komisję przeprowadzającą egzamin klasyfikacyjny, powinien zadbać również o stosowne dostosowania wymagań edukacyjnych podczas tego egzaminu, wynikające z zaleceń zawartych w posiadanym przez ucznia orzeczeniu lub opinii. Dotyczy to także zaleceń dotyczących możliwości korzystania z urządzeń elektronicznych, np. możliwości pisania pracy na komputerze czy możliwości porozumiewania się za pomocą urządzeń AAC. Te dostosowania wynikają zatem z już istniejących i obowiązujących przepisów oświatowych i nie ma potrzeby ich powielania. Analogicznie stosuje się je przy przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego. Natomiast należy w tym miejscu podkreślić, że dopuszczenie możliwości użycia przez ucznia urządzeń elektronicznych (np. komputer przy pracy pisemnej, urządzenie AAC do komunikacji alternatywnej i wspomagającej) musi zapewniać samodzielność pracy ucznia na egzaminach i podczas sprawdzianów.

Projektowane rozporządzenie uwzględnia również potrzeby uczniów z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami poprzez dopuszczenie możliwości korzystania z urządzenia telekomunikacyjnego wyposażonego w aplikację służącą do monitorowania stanu zdrowia ucznia. Jest to rozwiązanie, które z jednej strony pozwala zachować standard samodzielności egzaminacyjnej, a z drugiej nie pomija realnych potrzeb zdrowotnych uczniów, którzy korzystają z urządzeń monitorujących np. poziom glukozy lub inne parametry medyczne.

Informuję ponadto, że realizacja obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w formie tzw. edukacji domowej jest możliwa w każdej szkole. Uczeń może więc uczyć się w tej formie w szkole znajdującej się najbliżej miejsca zamieszkania. Decyzję o wyborze sposobu realizacji procesu kształcenia swojego dziecka podejmują jego rodzice (pełnoletni uczeń dokonuje takiego wyboru samodzielnie). Oznacza to, że rodzice podejmując decyzję o wyborze tzw. edukacji domowej dla swojego dziecka muszą mieć świadomość konieczności przybycia do szkoły na egzaminy klasyfikacyjne.

Natomiast w szczególnych przypadkach podyktowanych sytuacją zdrowotną ucznia, który z różnych przyczyn jest niezdolny do uczęszczania do szkoły, rodzice powinni rozważyć możliwość indywidualnego nauczania, w którym uczeń jest klasyfikowany na podstawie ocen bieżących, a nie na podstawie egzaminów klasyfikacyjnych. Warunki i organizację tego sposobu prowadzenia procesu kształcenia określają przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. z 2023 r. poz. 2468, z późn. zm.).

Podkreślić ponownie należy, że ustawa o systemie oświaty upoważnia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia warunków, trybu i formy przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych oraz trybu i formy przeprowadzania egzaminów poprawkowych oraz sprawdzianu wiadomości i umiejętności, nakazując jednocześnie zapewnienie prawidłowości ich przeprowadzenia. Jeśli zaś chodzi o planowany do osiągnięcia efekt wprowadzenia omawianych zmian to kluczowym skutkiem w kontekście konstytucyjnym będzie zapewnienie zarówno na gruncie przepisów prawa, jak i w praktyce, w pełni równego traktowania wszystkich uczniów zdających egzaminy lub przystępujących do sprawdzianów (z uwzględnieniem przypadków uzasadnionych stanem zdrowia ucznia, które opisano wyżej) oraz wyeliminowanie nierówności między egzaminem stacjonarnym a egzaminem on-line wynikających z odmiennych warunków środowiskowych, technologicznych i organizacyjnych.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Zob. chociażby uchwała Sądu Najwyższego z 21 lipca 1992 r., III CZP 84/92; zob. również m.in. W. Trybka, Gwarancje konstytucyjnego prawa do nauki w szkole niepublicznej [w:] R. Balicki, M. Jabłoński (red.), Dookoła Wojtek. Księga pamiątkowa poświęcona Doktorowi Arturowi Wojciechowi Preisnerowi, Wrocław 2018, s. 335.

[2] Art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe.

[3] W okresie ograniczenia funkcjonowania jednostki systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 dyrektor jednostki systemu oświaty odpowiada za organizację realizacji zadań tej jednostki, w tym zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość lub innego sposobu realizacji tych zajęć, w szczególności ustala warunki i sposób przeprowadzania egzaminu klasyfikacyjnego, egzaminu poprawkowego, egzaminu semestralnego i sprawdzianu wiadomości i umiejętności oraz warunki i sposób ustalania rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania w przypadku wniesienia zastrzeżenia do trybu ustalenia tej oceny, o których mowa w rozdziale 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327), a także warunki i sposób zaliczania zajęć realizowanych w formach pozaszkolnych – § 1 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 493, z późn. zm.).

[4] Pod adresem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12410056.