Interpelacja nr 18366
Interpelacja w sprawie procedur zarządzania kryzysowego, ostrzegania ludności oraz koordynacji działań służb na wypadek potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej
Interpelacjaz odpowiedziąwpłynęło 07.07.2026
Treść
Szanowny Panie Ministrze,
składam interpelację w sprawie procedur zarządzania kryzysowego, ostrzegania ludności oraz przygotowania administracji publicznej na wypadek potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie zwałowiska/odwału Heřmanice w Ostrawie, w Republice Czeskiej.
Sprawa ta wymaga zainteresowania ministra spraw wewnętrznych i administracji, ponieważ ewentualne skutki środowiskowe związane z odwałem Heřmanice mogą wymagać nie tylko działań resortu klimatu, administracji wodnej i dyplomacji, ale również sprawnego systemu zarządzania kryzysowego, współpracy wojewodów, służb, inspekcji, samorządów oraz mechanizmów ostrzegania mieszkańców.
Odwał Heřmanice położony jest na terenie Ostrawy, w Republice Czeskiej, w regionie bezpośrednio istotnym z punktu widzenia relacji transgranicznych pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czeską. Obszar ten pozostaje powiązany z dorzeczem Odry, a ewentualne negatywne oddziaływanie środowiskowe może mieć znaczenie nie tylko lokalne, lecz również transgraniczne.
Z materiałów źródłowych wynika, że odwał Heřmanice jest dużym obiektem pogórniczym, w którego obrębie od wielu lat występują procesy termiczne, w tym samozagrzewanie oraz pożar endogeniczny. Analiza ryzyka odwału Heřmanice z 2010 r. opisywała ryzyka związane z rozwojem aktywności termicznej, emisją gazów, oddziaływaniem na powietrze, wody, grunty oraz zdrowie ludzi. Dokument ten wskazywał również na potrzebę działań ograniczających rozprzestrzenianie się procesów termicznych.
Szczególne znaczenie ma fakt, że w obrębie odwału znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych, określane w dokumentach jako SChO. Z opinii i ekspertyz wynika, że składowisko to było eksploatowane w latach 1991–1998, a zdeponowano na nim około 3000 m3 odpadów chemicznych. Odpady te zostały następnie przykryte materiałem rekultywacyjnym i zabezpieczone folią izolacyjną. W dokumentach eksperckich składowisko to określane jest jako zamknięty „chemiczny sarkofag” znajdujący się w ciele odwału.
Dla bezpieczeństwa publicznego i zarządzania kryzysowego zasadnicze znaczenie ma relacja pomiędzy aktywnością termiczną odwału a zamkniętym składowiskiem odpadów chemicznych. Jeżeli procesy termiczne mogą oddziaływać na SChO albo na elementy jego zabezpieczenia, powstaje ryzyko naruszenia stabilności odpadów chemicznych, uszkodzenia izolacji, emisji substancji niebezpiecznych, skażenia wód podziemnych lub powierzchniowych, a także wystąpienia zdarzenia wymagającego koordynacji służb i administracji publicznej.
W celu ochrony składowiska chemicznego przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej zaprojektowano i wykonano OVS „A”, czyli oddzielającą ścianę powietrzną. Z materiałów źródłowych wynika jednak, że skuteczność tego zabezpieczenia budzi poważne wątpliwości. Raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r. wskazywał na potrzebę szczególnej ostrożności w rejonie składowiska chemicznego oraz konieczność zapobieżenia przeniesieniu pożaru endogenicznego w kierunku obszaru wysoce niebezpiecznych odpadów.
Ekspertyza VŠB–TU Ostrava z 2024 r. dotyczyła funkcjonalności OVS „A” wobec możliwego oddziaływania pożaru endogenicznego odwału Heřmanice na zamknięte składowisko odpadów chemicznych. Sam fakt sporządzenia takiej opinii wskazuje, że problem skuteczności OVS „A” nie ma charakteru abstrakcyjnego, lecz był przedmiotem specjalistycznej analizy technicznej.
Najbardziej niepokojące wnioski wynikają z opinii z 17 marca 2026 r. dotyczącej stanu ochrony SChO z wykorzystaniem OVS „A”. Z dokumentu tego wynika, że OVS „A” nie daje gwarancji pełnej ochrony zamkniętego składowiska odpadów chemicznych przed aktywną termiką. Wskazano m.in. na problem pozostawienia pod OVS warstw materiału mogących przenosić aktywność termiczną, wątpliwości dotyczące materiału użytego do wypełnienia OVS oraz temperatury przekraczające poziom istotny z punktu widzenia bezpieczeństwa zdeponowanych odpadów chemicznych.
Raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r. potwierdza prowadzenie aktualnych pomiarów temperatur oraz badań atmosfery otworowej w rejonie OVS. W kontekście wcześniejszych ekspertyz, które wskazują na znaczenie temperatury około 50°C dla stabilności części zdeponowanych odpadów chemicznych, dane te powinny być analizowane nie tylko z perspektywy środowiskowej, ale również z punktu widzenia potencjalnej potrzeby uruchomienia procedur reagowania kryzysowego.
Z punktu widzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji kluczowe jest pytanie, czy administracja państwowa jest przygotowana na scenariusz zdarzenia środowiskowego o charakterze transgranicznym, w którym potencjalne źródło zagrożenia znajduje się po stronie czeskiej, natomiast skutki mogą dotyczyć Odry, terenów nadodrzańskich, samorządów, mieszkańców, użytkowników wód oraz służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo publiczne.
Sprawa ma istotne znaczenie dla bezpieczeństwa publicznego, ochrony ludności i zarządzania kryzysowego.
Po pierwsze, dotyczy potencjalnego zagrożenia transgranicznego, którego źródło znajduje się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tego rodzaju sytuacje wymagają jasnych procedur komunikacji, ostrzegania, współpracy międzynarodowej oraz koordynacji organów administracji rządowej i samorządowej.
Po drugie, ewentualne naruszenie integralności składowiska odpadów chemicznych albo przedostanie się substancji niebezpiecznych do środowiska mogłoby wymagać szybkiej reakcji wielu podmiotów: administracji rządowej, wojewodów, służb zarządzania kryzysowego, inspekcji, Państwowej Straży Pożarnej, administracji wodnej, sanepidu, samorządów oraz organów odpowiedzialnych za informowanie ludności.
Po trzecie, sprawa może dotyczyć dorzecza Odry, a więc rzeki o znaczeniu strategicznym dla Polski. Po doświadczeniach katastrofy ekologicznej na Odrze szczególnie istotne jest, aby państwo polskie posiadało nie tylko system monitoringu, ale również praktyczne procedury reagowania, informowania i ostrzegania.
Po czwarte, w razie zdarzenia środowiskowego czas reakcji miałby kluczowe znaczenie. Administracja państwowa powinna z góry wiedzieć, kto odpowiada za przyjęcie informacji od strony czeskiej, kto dokonuje oceny zagrożenia, kto uruchamia procedury kryzysowe, kto informuje wojewodów, samorządy i mieszkańców oraz w jakim trybie wydawane są komunikaty ostrzegawcze.
Po piąte, potencjalne zagrożenie może dotyczyć nie tylko samej jakości wód, ale również zdrowia ludzi, bezpieczeństwa rekreacji nad wodą, użytkowników rzeki, ujęć wody, rolnictwa, rybactwa, infrastruktury komunalnej i lokalnych społeczności. W związku z tym nie wystarczy analiza ekspercka prowadzona w wąskim zakresie środowiskowym. Konieczne jest także przygotowanie administracyjne i kryzysowe.
Po szóste, jeżeli obecne procedury nie obejmują specyficznych zdarzeń, takich jak pożar endogeniczny odwału pogórniczego, naruszenie składowiska odpadów chemicznych lub transgraniczne skażenie wód powstałe w wyniku procesów termicznych, należy rozważyć ich uzupełnienie.
Nie przesądzając, że doszło już do zagrożenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, należy podkreślić, że w zarządzaniu kryzysowym kluczowe jest działanie wyprzedzające. System państwa powinien być przygotowany przed wystąpieniem szkody, a nie dopiero po jej materializacji.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji posiada wiedzę o sytuacji na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie, w szczególności o występujących tam procesach termicznych oraz obecności zamkniętego składowiska odpadów chemicznych SChO?
Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji analizowało potencjalne skutki tej sprawy z punktu widzenia zarządzania kryzysowego, ochrony ludności i bezpieczeństwa publicznego?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy odwał Heřmanice został ujęty w jakichkolwiek analizach ryzyka, planach zarządzania kryzysowego lub dokumentach dotyczących potencjalnych zagrożeń transgranicznych?
Czy wojewodowie województw położonych w dorzeczu Odry, w szczególności wojewoda śląski, opolski, dolnośląski, lubuski i zachodniopomorski, byli informowani o potencjalnym zagrożeniu związanym z odwałem Heřmanice?
Czy wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego posiadają procedurę reagowania na informację o potencjalnym transgranicznym skażeniu Odry pochodzącym z terytorium Republiki Czeskiej?
Czy istnieje procedura określająca, który organ państwa przyjmuje informację od strony czeskiej o potencjalnym zdarzeniu środowiskowym mogącym oddziaływać na Polskę?
Czy istnieje procedura określająca, który organ dokonuje pierwszej oceny takiej informacji i decyduje o uruchomieniu działań kryzysowych?
Czy istnieje procedura natychmiastowego przekazywania informacji o potencjalnym transgranicznym zagrożeniu środowiskowym do wojewodów, samorządów, służb i inspekcji?
Czy system zarządzania kryzysowego uwzględnia scenariusz transgranicznego skażenia wód Odry w wyniku zdarzenia po stronie czeskiej?
Czy scenariusz ten obejmuje zdarzenia związane z:
a) obiektami pogórniczymi,
b) pożarami endogenicznymi,
c) składowiskami odpadów chemicznych,
d) emisją substancji niebezpiecznych,
e) skażeniem wód podziemnych i powierzchniowych?
Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji posiada informacje, czy Rządowe Centrum Bezpieczeństwa analizowało sprawę odwału Heřmanice jako potencjalnego źródła zagrożenia transgranicznego?
Czy w przypadku wystąpienia ryzyka skażenia Odry z rejonu Heřmanic możliwe byłoby wykorzystanie Alertu RCB do ostrzeżenia mieszkańców terenów nadodrzańskich?
Jakie kryteria musiałyby zostać spełnione, aby w takiej sprawie został uruchomiony Alert RCB?
Czy ministerstwo posiada procedurę informowania mieszkańców o zakazie lub ograniczeniu korzystania z wód Odry, w tym zakazie kąpieli, połowu ryb, poboru wody, rekreacji lub kontaktu z wodą?
Który organ byłby odpowiedzialny za wydanie takich komunikatów: wojewoda, RCB, GIOŚ, Wody Polskie, sanepid, samorząd czy inny podmiot?
Czy Państwowa Straż Pożarna posiada procedury reagowania na transgraniczne zdarzenia środowiskowe związane z emisją substancji niebezpiecznych do wód lub powietrza?
Czy jednostki Państwowej Straży Pożarnej w województwach nadodrzańskich dysponują wyposażeniem i procedurami pozwalającymi na udział w działaniach związanych ze skażeniem wód lub substancjami niebezpiecznymi?
Czy w razie zdarzenia środowiskowego po stronie czeskiej, które mogłoby oddziaływać na Polskę, istnieje procedura współpracy pomiędzy PSP a odpowiednimi służbami Republiki Czeskiej?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy po katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 r. dokonano przeglądu procedur zarządzania kryzysowego dotyczących skażeń transgranicznych?
Czy po katastrofie ekologicznej na Odrze zaktualizowano plany zarządzania kryzysowego w województwach nadodrzańskich?
Czy aktualizacja ta obejmowała potencjalne źródła zagrożeń znajdujące się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności na terytorium Republiki Czeskiej?
Czy w ramach przeglądu procedur po 2022 r. analizowano odwał Heřmanice jako potencjalne źródło zagrożenia dla Odry?
Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji widzi potrzebę przeprowadzenia ćwiczeń zarządzania kryzysowego dotyczących transgranicznego skażenia Odry?
Czy takie ćwiczenia mogłyby objąć wojewodów, RCB, PSP, GIOŚ, Wody Polskie, sanepid, samorządy oraz stronę czeską?
Czy ministerstwo rozważa wystąpienie do wojewodów nadodrzańskich o sprawdzenie, czy ich plany zarządzania kryzysowego obejmują scenariusz transgranicznego skażenia Odry?
Czy ministerstwo rozważa zlecenie przygotowania jednolitej procedury informowania ludności w razie transgranicznego zagrożenia środowiskowego dotyczącego Odry?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy samorządy położone nad Odrą mają wytyczne dotyczące postępowania w przypadku nagłego pogorszenia jakości wód lub informacji o skażeniu transgranicznym?
Czy ministerstwo widzi potrzebę przygotowania listy samorządów, podmiotów komunalnych, przedsiębiorstw wodociągowych, użytkowników wód i innych instytucji, które powinny być natychmiast informowane w razie potencjalnego zagrożenia dla Odry?
Czy w ocenie ministerstwa istnieje potrzeba stworzenia stałego kanału wymiany informacji pomiędzy administracją rządową, wojewodami i samorządami w sprawach potencjalnych zagrożeń środowiskowych dla Odry?
Czy ministerstwo przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej informację o tym, czy obecny system zarządzania kryzysowego jest przygotowany na scenariusz transgranicznego zagrożenia środowiskowego pochodzącego z rejonu odwału Heřmanice?
Mając na uwadze wagę sprawy, zwracam się o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnej.
Z materiałów źródłowych wynika, że sytuacja na terenie odwału Heřmanice może wymagać analizy nie tylko z punktu widzenia ochrony środowiska, gospodarki wodnej i relacji międzynarodowych, lecz również z punktu widzenia zarządzania kryzysowego. Wieloletnia aktywność termiczna dużego obiektu pogórniczego, obecność zamkniętego składowiska odpadów chemicznych oraz wątpliwości dotyczące skuteczności OVS „A” uzasadniają pytanie, czy polskie państwo jest przygotowane na ewentualne zdarzenie transgraniczne.
W przypadku zagrożeń środowiskowych czas reakcji ma zasadnicze znaczenie. Odpowiednie procedury powinny istnieć przed wystąpieniem szkody, a nie dopiero po jej materializacji. Dotyczy to zwłaszcza Odry, której bezpieczeństwo środowiskowe ma podstawowe znaczenie dla mieszkańców wielu województw.
Zasadne jest pilne ustalenie, czy wojewodowie, służby, inspekcje, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Państwowa Straż Pożarna, samorządy oraz inne właściwe podmioty dysponują procedurami reagowania na potencjalne transgraniczne skażenie Odry. W mojej ocenie sprawa wymaga potraktowania zgodnie z zasadą przezorności oraz z uwzględnieniem doświadczeń wynikających z katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r.
Z poważaniem
Roman Fritz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedzi
Podsekretarz stanu Wiesław Leśniakiewicz, 01.09.2026
Odpowiedź na interpelację nr 18366
w sprawie procedur zarządzania kryzysowego, ostrzegania ludności oraz koordynacji działań służb na wypadek potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 01-09-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 18366 Pana Posła Romana Fritza w sprawie procedur zarządzania kryzysowego, ostrzegania ludności oraz koordynacji działań służb na wypadek potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej, z uwzględnieniem stanowiska: Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej (PSP), Komendy Głównej Policji, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa oraz właściwych urzędów wojewódzkich, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym[1] Rada Ministrów sprawuje zarządzanie kryzysowe na terytorium Polski. Jednocześnie, zgodnie z art. 12 ust. 1 tej ustawy, ministrowie kierujący działami administracji rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych realizują zadania z zakresu zarządzania kryzysowego zgodnie ze swoją właściwością.
Na poziomie terytorialnym organem właściwym w sprawach zarządzania kryzysowego jest odpowiednio: wojewoda – na terenie województwa, starosta – na obszarze powiatu oraz wójt (burmistrz albo prezydent miasta) – na terenie gminy.
W związku z powyższym system zarządzania kryzysowego opiera się na podziale właściwości pomiędzy poszczególne organy administracji publicznej, stosownie do charakteru zagrożenia, zakresu ich ustawowych zadań oraz obszaru, na którym zagrożenie występuje lub może wywołać skutki. Powyższy podział znajduje również odzwierciedlenie w Krajowym Planie Zarządzania Kryzysowego (KPZK). W obowiązującej wersji tego dokumentu wyodrębniono zagrożenie pod nazwą „zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych”. Zostało ono wprowadzone m.in. w związku z doświadczeniami katastrofy ekologicznej na Odrze w 2022 r. Jako podmiot wiodący przy tym zagrożeniu wskazano ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej. W tym kontekście należy podkreślić, że KPZK określa zadania uczestników systemu zarządzania kryzysowego w poszczególnych fazach: zapobieganiu, przygotowaniu, reagowaniu i odbudowie.
Oznacza to, że w przypadku potencjalnego zagrożenia dotyczącego zanieczyszczenia wód zasadnicze znaczenie mają działania podmiotów właściwych w sprawach gospodarki wodnej oraz ochrony środowiska naturalnego, natomiast pozostałe organy realizują swoje zadania stosownie do przypisanych im kompetencji (podmioty współpracujące).
Informuję, że odrębnie uregulowano zasady dotyczące powiadamiania, ostrzegania i alarmowania ludności. Zgodnie z art. 71 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[2] funkcjonuje system powiadamiania, ostrzegania i alarmowania o zagrożeniach. Organy ochrony ludności mogą za jego pomocą ogłaszać, odwoływać i przekazywać alarmy oraz komunikaty ostrzegawcze. Szczegółowe zasady w tym zakresie określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 maja 2025 r. w sprawie alarmów i komunikatów ostrzegawczych[3].
W konsekwencji ewentualne działania związane z sytuacją na terenie odwału Heřmanice powinny być rozpatrywane z uwzględnieniem charakteru rozpoznanego zagrożenia oraz właściwości rzeczowej i terytorialnej poszczególnych organów, a nie jako zadanie pozostające w całości we właściwości Ministra SWiA.
Zagadnienia dotyczące monitorowania stanu środowiska, kontroli przestrzegania wymagań ochrony środowiska oraz gospodarowania odpadami pozostają poza zakresem kompetencji Ministra SWiA.
Zgodnie z informacjami pozyskanymi z właściwych w tej sprawie urzędów wojewódzkich, właściwe wojewódzkie centra zarządzania kryzysowego (WCZK) nie posiadają informacji o potencjalnym zagrożeniu związanym z odwałem Heřmanice.
Jednocześnie należy wskazać, że WCZK właściwe dla województw położonych w dorzeczu Odry uczestniczą w systemie wymiany informacji funkcjonującym w ramach Międzynarodowej Komisji Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem. Zasady tej współpracy określają w szczególności Międzynarodowy Plan Ostrzegawczo-Alarmowy dla Odry (MPOA) oraz Plan Awaryjny dla Odry.
W ramach tego systemu Międzynarodowe Główne Centrale Ostrzegawcze (MGCO), którymi w polskim systemie są WCZK, przekazują informacje m.in. w przypadku:
wystąpienia zanieczyszczenia wód powierzchniowych;
awarii lub zdarzenia, które może spowodować zanieczyszczenie wód powierzchniowych;
zdarzeń, które nie spełniają powyższych kryteriów, ale mogą wywołać istotne zainteresowanie społeczne lub medialne;
zdarzeń o podłożu naturalnym.
Wskazane mechanizmy służą wymianie informacji o zdarzeniach mogących powodować transgraniczne zanieczyszczenie Odry i jej dorzecza, w tym o zdarzeniach pochodzących z terytorium Republiki Czeskiej.
Niezależnie od mechanizmów międzynarodowych, w przypadku uzyskania informacji o zagrożeniu, WCZK podejmują działania odpowiednie do charakteru i skali zdarzenia, zgodnie z właściwymi wojewódzkimi planami zarządzania kryzysowego oraz przyjętymi procedurami działania całodobowych służb dyżurnych WCZK.
Ponadto, stosownie do informacji pozyskanych z właściwych urzędów wojewódzkich, zasady postępowania i wymiany informacji w przypadku zdarzeń mogących spowodować zanieczyszczenie wód Odry określa MPOA.
W ramach tego systemu poszczególne MGCO/WCZK przekazują meldunki o zagrożeniach i zanieczyszczeniach do właściwych podmiotów położonych w górę i w dół biegu rzeki. Otrzymane informacje są następnie przekazywane przez właściwe WCZK/MGCO, m.in. do wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, regionalnych zarządów gospodarki wodnej, jednostek PSP oraz właściwych powiatowych lub miejskich centrów zarządzania kryzysowego, a w zależności od rodzaju i skali zagrożenia – również do innych właściwych służb, inspekcji i organów. Niezależnie od procedur wynikających z MPOA, w przypadku wystąpienia zagrożenia związanego ze skażeniem wód śródlądowych, stosuje się również rozwiązania określone w wojewódzkich planach zarządzania kryzysowego. Dotyczy to także zdarzeń innych niż transgraniczne oraz występujących poza dorzeczem Odry. Należy przy tym zaznaczyć, że MSWiA nie uczestniczy bezpośrednio w realizacji MPOA, w związku z czym MSWiA nie dysponuje informacją o szczegółowych rozwiązaniach i scenariuszach ujętych w tym dokumencie.
Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB) nie otrzymało wcześniej od właściwych urzędów wojewódzkich ani organów i podmiotów odpowiedzialnych za ochronę środowiska, bezpieczeństwo sanitarne lub gospodarkę wodną informacji o potencjalnym zagrożeniu transgranicznym związanym z odwałem Heřmanice.
Jednocześnie należy wskazać, że w przypadku wystąpienia zagrożenia związanego ze skażeniem Odry, które mogłoby stwarzać bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludności na znaczącym obszarze, możliwe jest wykorzystanie Alertu RCB. Mechanizm ten był wykorzystywany również w przypadku zagrożeń dotyczących Odry, m.in. w związku z występowaniem Prymnesium parvum (tzw. „złotej algi”).
Zgodnie z art. 21a ust. 1 ustawy o zarządzaniu kryzysowym ministrowie kierujący działami administracji rządowej, kierownicy urzędów centralnych oraz wojewodowie niezwłocznie informują Dyrektora RCB o zagrożeniu, które może skutkować wystąpieniem sytuacji kryzysowej na określonym obszarze, oraz o konieczności powiadomienia ludności o tym zagrożeniu. W związku z powyższym Alert RCB może zostać uruchomiony na podstawie informacji lub wniosku przekazanego do RCB przez właściwy organ lub podmiot. Podmiot wnioskujący wskazuje obszar, którego dotyczy zagrożenie, oraz przedstawia propozycję treści komunikatu. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, po otrzymaniu i analizie wniosku, podejmuje decyzję o rozpoczęciu kampanii ostrzegawczo-informacyjnej Alert RCB.
Ponadto informuję, że zgodnie z założeniami KPZK zadania związane z komunikacją społeczną realizują właściwi ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych – każdy w zakresie swojej właściwości.
Jednocześnie pragnę poinformować, zgodnie z informacjami przekazanymi przez PSP, że działania tej formacji w przypadku zagrożeń chemicznych i ekologicznych są prowadzone na podstawie obowiązujących zasad i procedur ratowniczych. Obejmują one m.in. wstępną ocenę zagrożenia na miejscu zdarzenia, ograniczanie skutków uwolnienia substancji niebezpiecznych oraz pobór próbek z wykorzystaniem potencjału Specjalistycznych Grup Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego. W przypadku zdarzeń związanych ze skażeniem wód, PSP może również wspierać działania właściwych organów i służb, m.in. przez udostępnianie łodzi, rozstawianie zapór i pomp oraz pobór próbek w miejscach trudno dostępnych. Działania te są prowadzone we współpracy z właściwymi instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę środowiska i monitorowanie zagrożeń. Na terenie województw położonych w dorzeczu Odry funkcjonuje 13 Specjalistycznych Grup Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego, które dysponują specjalistycznym wyposażeniem oraz procedurami umożliwiającymi udział w działaniach związanych ze skażeniem wód lub występowaniem substancji niebezpiecznych. W przypadku zdarzenia na terytorium Republiki Czeskiej, którego skutki mogłyby oddziaływać na terytorium Polski, funkcjonują również mechanizmy współpracy transgranicznej. Ich podstawę stanowi m.in. Umowa między Rzecząpospolitą Polską oraz Republiką Czeską o współpracy i wzajemnej pomocy w przypadku katastrof, klęsk żywiołowych i innych nadzwyczajnych wydarzeń, podpisana 8 czerwca 2000 r. w Warszawie[4]. Umowa ta określa zasady wymiany informacji, wnioskowania o pomoc oraz współdziałania właściwych organów obu państw. Zasady te zostały uszczegółowione w dokumentach wykonawczych dotyczących współpracy służb ratowniczych, a na poziomie regionalnym także w porozumieniach zawieranych pomiędzy właściwymi organami i służbami po obu stronach granicy. Obejmują one m.in. wymianę informacji o zagrożeniach, wyznaczenie punktów kontaktowych, dysponowanie sił i środków oraz organizację wspólnych działań ratowniczych. Tym samym PSP dysponuje zarówno siłami i środkami do reagowania na zdarzenia chemiczne i ekologiczne, jak również mechanizmami umożliwiającymi współpracę ze stroną czeską w przypadku zdarzeń o charakterze transgranicznym.
Z informacji pozyskanych z właściwych urzędów wojewódzkich wynika, że po zdarzeniach na Odrze w 2022 r. zaktualizowano wojewódzkie plany zarządzania kryzysowego. Aktualizacje objęły m.in. opracowanie procedur reagowania na zanieczyszczenie wód powierzchniowych oraz wystąpienie zjawiska śnięcia ryb. Celem tych procedur jest zapewnienie sprawnego i skoordynowanego działania właściwych organów, służb i inspekcji w przypadku zdarzeń, które mogą negatywnie wpływać na jakość wód powierzchniowych lub ekosystem Odry. Przyjęte rozwiązania dotyczą również zagrożeń, których źródło znajduje się poza terytorium RP, jeżeli ich skutki mogą oddziaływać na obszar danego województwa, w tym zagrożeń pochodzących z terytorium Republiki Czeskiej. Jednocześnie, zgodnie z informacjami przekazanymi przez właściwe urzędy wojewódzkie, w ramach tych prac odwał Heřmanice nie był analizowany jako odrębne, potencjalne źródło zagrożenia dla Odry.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, realizując zadania pozostające we właściwości ministra właściwego do spraw administracji publicznej, obsługuje proces zatwierdzania wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego i ich aktualizacji, po zasięgnięciu opinii Dyrektora RCB. W celu zapewnienia jednolitego podejścia do opracowywania tych dokumentów, zostały wydane wytyczne wojewodom do wojewódzkich planów zarządzania kryzysowego. Jednocześnie to wojewoda, jako organ właściwy w sprawach zarządzania kryzysowego na terenie województwa, odpowiada za ocenę występujących zagrożeń oraz przygotowanie planu odpowiedniego do uwarunkowań danego województwa. Plan jest również uzgadniany z podmiotami, których zadania zostały w nim ujęte. W związku z tym uwzględnienie konkretnego scenariusza zagrożenia, w tym transgranicznego zanieczyszczenia Odry, powinno wynikać przede wszystkim z oceny zagrożeń dokonanej na poziomie województwa. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zastępuje wojewody w tej ocenie ani nie przesądza o konieczności ujęcia w planie konkretnego źródła lub scenariusza zagrożenia.
Warto także wspomnieć o funkcjonowaniu Międzyresortowego Zespołu ds. Odry, który skupia przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, służb, inspekcji, straży, środowisko badawcze oraz organizacje pozarządowe. Prace ww. Zespołu są prowadzone przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, a jego regularne spotkania pozwalają skutecznie monitorować i szybko reagować na wszelkiego rodzaju zagrożenia dla rzeki Odry.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2026 r. poz. 574, z późn. zm.
[2] Dz. U. poz. 1907, z późn. zm.
[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 645.
[4] Dz. U. 2004 Nr 36, poz. 325.
Miasta w tym piśmie: Warszawa
Pismo na sejm.gov.pl (otwiera się w nowej karcie)
Szczegóły pisma
- Wysłano
- 29.07.2026
- Wysłano do adresata
- minister spraw wewnętrznych i administracji: 29.07.2026
- Prolongaty
- Prolongacja terminu odpowiedzi: 18.08.2026
Skąd są te dane?
Źródło: System Informacyjny Sejmu, stan danych: 06.10.2026 12:35
Zdjęcie: fot. Kancelaria Sejmu