Interpelacja nr 18249

Szanowna Pani Minister Klimatu i Środowiska,
Szanowny Panie Ministrze Energii,
Szanowny Panie Ministrze Aktywów Państwowych,
Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury,
Szanowny Panie Ministrze Spraw Wewnętrznych i Administracji,
Szanowna Pani Minister Zdrowia,

zwracam się z interpelacją w sprawie katastrofy ekologicznej na rzece Bóbr i w Jeziorze Pilchowickim, do której doszło w końcowej fazie opróżniania zbiornika przed remontem zapory w Pilchowicach. Z załączonych materiałów prasowych i relacji Polskiego Związku Wędkarskiego wynika, że w zbiorniku oraz w rzece poniżej zapory doszło do masowego śnięcia ryb, a mieszkańcy i wędkarze wskazują na skalę szkód, która może oznaczać długotrwałą degradację lokalnego ekosystemu rzecznego.

Według dostępnych informacji zapora, urządzenia hydrotechniczne i elektrownia wodna Pilchowice są związane z grupą Tauron, a opróżnianie Jeziora Pilchowickiego było prowadzone w związku z remontem zapory. W materiałach wskazywano m.in. na bardzo duże stężenie zawiesiny, ruszenie namułów dennych, deficyty tlenowe, wysoką temperaturę, gromadzenie się ryb w resztkach wody oraz możliwe uwalnianie z osadów substancji nagromadzonych przez dziesięciolecia działalności przemysłowej i komunalnej w zlewni Bobru.

Wędkarze i mieszkańcy twierdzą, że wielokrotnie ostrzegali przed takim rozwojem sytuacji i proponowali pomoc przy odłowach. Tauron, według relacji medialnych, podnosi natomiast, że występowanie martwych ryb było przewidywanym skutkiem złożonego procesu, działania były konsultowane z przyrodnikami i prowadzone na podstawie wymaganych opinii oraz pozwoleń. Taki opis sprawy wymaga wyjaśnienia, czy obowiązujące procedury rzeczywiście służą zapobieganiu szkodom środowiskowym, czy tylko formalizują odpowiedzialność za straty uznawane z góry za nieuniknione.

Kluczowe jest przy tym rozróżnienie między samym posiadaniem decyzji, opinii i pozwoleń a tym, czy ich warunki dopuszczały prowadzenie końcowej fazy opróżniania zbiornika, zrzutu wody oraz działań odłowowych w okresie wiosenno-letnim, przy zapowiadanych albo już występujących upałach. Jeżeli doszło do kumulacji ryzyk - wysokiej temperatury, małej objętości pozostającej wody, spadku zawartości tlenu, zagęszczenia ryb oraz wzruszenia namułów dennych mogących uwalniać zanieczyszczenia - zasadnicze znaczenie ma ustalenie, kto i na jakiej podstawie zdecydował o kontynuowaniu prac oraz czy istniały obowiązkowe progi ich ograniczenia albo wstrzymania.

Nowe komunikaty samorządowe wskazują, że skutki zdarzenia wykroczyły poza sam ekosystem rzeczny. Burmistrz miasta i gminy Wleń zalecił niewchodzenie do Bobru, unikanie kontaktu z wodą, niewykorzystywanie wody z rzeki do celów bytowych, wstrzymanie działalności turystycznej na rzece oraz obserwację jakości wody w prywatnych studniach położonych w bezpośrednim sąsiedztwie koryta. Powiat lwówecki informował natomiast o działaniach Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Wód Polskich, Tauronu oraz zespołów zarządzania kryzysowego. Pokazuje to, że sprawa nie dotyczy wyłącznie strat w ichtiofaunie, lecz także bezpieczeństwa mieszkańców, zdrowia publicznego, turystyki, prywatnych studni i jakości wody poniżej zapory.

Sprawa ma wymiar szerszy niż lokalny. Doświadczenia katastrofy na Odrze oraz wnioski formułowane w analizach Komisji Europejskiej, JRC i EEA, a także w dokumentach krajowych po tej katastrofie, wskazywały na znaczenie stałego monitoringu parametrów wód, szybkiego obiegu informacji, ograniczania presji zrzutów na rzeki oraz realnego stosowania zasady zapobiegania szkodom u źródła. Przypadek Bobru pokazuje, że podobnej oceny wymagają nie tylko zrzuty ścieków lub wód zasolonych, lecz także zrzuty i odpływy związane z opróżnianiem zbiorników, pracami hydrotechnicznymi i uwalnianiem osadów dennych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź, w zakresie właściwości każdego z adresatów, na następujące pytania:

1. Jakie informacje posiadają ministerstwa, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, właściwy wojewódzki inspektorat ochrony środowiska, Wody Polskie, RDOŚ we Wrocławiu oraz organy nadzorujące spółki z udziałem Skarbu Państwa o skali śnięcia ryb i innych organizmów wodnych w Jeziorze Pilchowickim oraz w Bobrze poniżej zapory? Proszę o podanie danych według gatunków, szacowanej masy/ilości odłowionych martwych organizmów, długości odcinka rzeki objętego skutkami oraz stanu rozpoznania szkód w ekosystemie.

2. Kiedy poszczególne organy państwa otrzymały pierwsze oficjalne i nieoficjalne zgłoszenia dotyczące zagrożenia lub śnięcia ryb w Pilchowicach i na Bobrze, jakie czynności podjęto po każdym zgłoszeniu i kto odpowiadał za koordynację działań? Proszę odtworzyć szczegółową chronologię od ostatniego weekendu poprzedzającego masowe śnięcie ryb, w tym wskazać, czy organy, inwestor lub wykonawca dysponowali informacją, że w sobotę rano nie obserwowano jeszcze masowego śnięcia, kiedy odnotowano gwałtowne pogorszenie parametrów wody lub stanu ryb po nadejściu upałów oraz jakie decyzje podjęto po każdym takim sygnale.

3. Czy GIOŚ, WIOŚ lub inne służby pobrały próbki wody, osadów dennych i martwych organizmów? Proszę wskazać również dokładne punkty i terminy poboru próbek od dnia 30 czerwca 2026 r., w tym czy badania objęły kilkunastokilometrowy odcinek Bobru poniżej zapory, osady denne, martwe organizmy, ujęcie wody głębinowej we Wleniu oraz prywatne studnie mieszkańców. Proszę podać, kiedy i gdzie wyniki badań zostaną publicznie udostępnione, czy obejmują one analizę metali ciężkich, siarczanów, substancji biogennych i zanieczyszczeń organicznych w osadach dennych oraz kto odpowiada za sformułowanie zaleceń dotyczących kontaktu z wodą, korzystania ze studni i prowadzenia działalności turystycznej na Bobrze.

4. Jakie decyzje, pozwolenia wodnoprawne, uzgodnienia, opinie przyrodnicze i warunki środowiskowe dotyczyły opróżniania Jeziora Pilchowickiego oraz remontu zapory? Proszę o wskazanie organów, dat wydania, sygnatur oraz warunków odnoszących się do tempa obniżania poziomu wody, ochrony ichtiofauny, minimalizacji zawiesiny, monitoringu tlenu, temperatury, przepływu, osadów dennych i procedur awaryjnych. Proszę w szczególności wskazać, czy decyzje, pozwolenia, uzgodnienia i opinie dopuszczały prowadzenie końcowej fazy opróżniania zbiornika, zrzutu wody i prac towarzyszących w okresie wiosenno-letnim, przy wysokich temperaturach lub prognozowanej fali upałów, oraz czy przewidywały sezonowe ograniczenia, zakaz prowadzenia prac w warunkach deficytu tlenowego, obowiązek aktualizacji oceny ryzyka na podstawie bieżących prognoz meteorologicznych i pomiarów wody, a także konkretne progi temperatury, tlenu rozpuszczonego, mętności/zawiesiny i przepływu obligujące inwestora lub wykonawcę do spowolnienia, ograniczenia albo wstrzymania prac.

5. Czy w ramach przygotowania inwestycji wykonano analizę ryzyka dotyczącą uwolnienia namułów i zanieczyszczonych osadów dennych do Bobru, w tym analizę składu chemicznego osadów i skutków ich wzruszenia dla ryb, bezkręgowców, płazów, ptaków, ssaków oraz jakości wody poniżej zapory?

6. Z dostępnych informacji wynika, że opróżnianie zbiornika rozpoczęto wcześniej, a następnie zostało ono przerwane lub ograniczone ze względu na okresy ochronne i tarło wybranych gatunków, po czym końcowy etap spuszczania wody przypadł na czerwiec, a więc okres wysokiego ryzyka temperaturowego, deficytu tlenowego i pogorszenia warunków życia ryb. Proszę wskazać, kiedy dokładnie rozpoczęto opróżnianie zbiornika, kiedy i z jakich przyczyn je przerwano, jakie gatunki i okresy ochronne wskazywano jako podstawę tej decyzji oraz kto podjął decyzję o zmianie harmonogramu. Proszę także wyjaśnić, dlaczego harmonogram prac nie został przygotowany z odpowiednim wyprzedzeniem w oparciu o znany z góry kalendarz tarła, okresy ochronne ryb i minogów oraz sezonowe ryzyka hydrologiczne i temperaturowe. Czy inwestor, wykonawca, RDOŚ, Wody Polskie, właściwy urząd marszałkowski lub zespół przyrodników analizowali alternatywny harmonogram, w którym zasadnicze odłowy i opróżnianie zbiornika odbywałyby się w okresie niższego ryzyka, w szczególności jesienią, zimą albo wczesną wiosną? Jeśli tak, proszę przedstawić tę analizę, a jeśli nie - wyjaśnić, dlaczego jej nie wykonano mimo wieloletniej wiedzy o planowanym remoncie zapory. Proszę wskazać, czy przed wznowieniem lub kontynuowaniem opróżniania zbiornika w czerwcu sporządzono aktualną ocenę ryzyka obejmującą prognozy temperatury powietrza i wody, przewidywany spadek natlenienia, skalę zamulenia dna, ryzyko wzruszenia osadów dennych, możliwość wystąpienia przyduchy oraz realną możliwość skutecznego odłowienia ryb przed wejściem prac w fazę krytyczną. Proszę również podać, czy w decyzjach, uzgodnieniach, opiniach lub harmonogramie wskazano warunki, przy których prace powinny zostać spowolnione, wstrzymane albo przełożone.

7. Czy organy państwa analizowały sygnały wędkarzy i mieszkańców o ryzyku masowego śnięcia ryb oraz ich deklaracje pomocy przy odłowach? Jeżeli tak, jaki był skutek tej analizy; jeżeli nie, dlaczego zignorowano lokalną wiedzę i doświadczenie osób od lat obserwujących zbiornik?

8. Czy prawdą jest, że RDOŚ we Wrocławiu nie prowadził oficjalnych działań z powodu braku oficjalnego zgłoszenia albo ograniczenia kompetencji do gatunków chronionych? Czy rząd uznaje taki stan za lukę kompetencyjną w systemie reagowania na katastrofy ekologiczne, w których szkoda dotyczy całego ekosystemu rzecznego, a nie tylko formalnie stwierdzonych gatunków chronionych?

9. Czy inwestor, wykonawca i podwykonawcy realizujący prace działali zgodnie z warunkami decyzji i pozwoleń? Czy wszczęto kontrole, postępowania administracyjne, postępowania w sprawie szkody w środowisku, postępowania karne albo analizy odpowiedzialności cywilnej w związku z katastrofą na Bobrze?

10. Jakie działania nadzorcze wobec Tauron Polska Energia, Tauron Ekoenergia lub innych podmiotów z grupy Tauron zamierzają podjąć minister właściwy do spraw aktywów państwowych oraz minister właściwy do spraw energii, w szczególności w zakresie standardów środowiskowych spółek Skarbu Państwa prowadzących inwestycje hydrotechniczne?

11. Czy rząd planuje wprowadzenie obowiązkowego planu ochrony ichtiofauny i ekosystemu rzecznego dla każdego opróżniania zbiornika zaporowego, większego remontu zapory, pracy na upustach dennych lub działania mogącego wzruszyć osady denne i skierować je do rzeki? Plan taki powinien obejmować co najmniej harmonogram odłowów, niezależny nadzór ichtiologiczny, sprzęt do transportu ryb w natlenionej wodzie, progi wstrzymania prac oraz udział lokalnych użytkowników wód.

12. Czy rząd planuje obowiązek ciągłego monitoringu online przy inwestycjach i zrzutach wysokiego ryzyka, obejmującego co najmniej tlen rozpuszczony, temperaturę, pH, przewodność, mętność/zawiesinę i przepływ, z publicznym udostępnianiem danych oraz progami automatycznego alarmu dla GIOŚ, WIOŚ, Wód Polskich, RDOŚ, samorządów i użytkowników wód?

13. Czy po katastrofie na Odrze wdrożono wszystkie rekomendacje dotyczące wczesnego ostrzegania, kontroli zrzutów, współpracy instytucji i zapobiegania kumulacji presji na rzeki? Które z tych rekomendacji zostały wdrożone, które pozostają niewdrożone i jakie terminy przyjęto dla ich pełnej realizacji?

14. Czy ministerstwa planują przegląd pozwoleń wodnoprawnych i decyzji dotyczących zrzutów, upustów, opróżniania zbiorników oraz prac hydrotechnicznych na rzekach szczególnie wrażliwych na niskie przepływy, upały, zasolenie, dużą ilość biogenów lub wzruszenie osadów dennych?

15. Czy zostanie przygotowany plan naprawczy dla Bobru i Jeziora Pilchowickiego, obejmujący monitoring biologiczny i chemiczny, odtworzenie populacji ryb, ocenę wpływu na bezkręgowce, płazy, ptaki i ssaki, działania renaturyzacyjne oraz finansowanie przez podmioty odpowiedzialne za szkodę a także monitoring jakości wody i osadów poniżej zapory, informowanie mieszkańców o bezpieczeństwie korzystania z wody i studni, ocenę wpływu zdarzenia na turystykę wodną oraz zasady pokrycia kosztów badań, działań naprawczych, utylizacji martwych ryb, natleniania wody i ewentualnych rekompensat?

16. Jakie działania podjęto w celu ochrony mieszkańców, turystów, użytkowników rzeki, właścicieli prywatnych studni oraz podmiotów prowadzących działalność turystyczną na Bobrze po komunikatach gminy Wleń i powiatu lwóweckiego? Czy rząd przewiduje jednolity standard ostrzegania ludności przy zdarzeniach obejmujących pogorszenie jakości wody w rzece, w tym obowiązek szybkiego informowania gmin, powiatów, właścicieli ujęć wody, organizatorów spływów, użytkowników wód i mieszkańców korzystających ze studni prywatnych?

17. Czy rząd zamierza wprowadzić zasadę, że prace hydrotechniczne, opróżnianie zbiorników, praca na upustach dennych lub inne działania mogące wzruszyć osady denne i pogorszyć warunki tlenowe nie mogą być prowadzone w okresie wiosenno-letnim ani w okresach wysokich temperatur, niskich przepływów i spadku zawartości tlenu bez uprzedniej niezależnej oceny ryzyka, bieżącej analizy prognoz meteorologicznych, ciągłego monitoringu temperatury, tlenu i zawiesiny oraz gotowego planu awaryjnego przewidującego obowiązkowe spowolnienie albo wstrzymanie prac?

18. Jakie konkretne działania zostały już podjęte i jakie zostaną podjęte w najbliższych dniach w celu zapobieżenia dalszemu rozprzestrzenianiu się skutków katastrofy ekologicznej w dół Bobru, w szczególności przedostawaniu się wody zanieczyszczonej namułami, zawiesiną i potencjalnie skażonymi osadami dennymi do dalszych odcinków Bobru, a następnie do Odry? Proszę o odpowiedź w podziale na działania: Tauronu, wykonawcy prac, Wód Polskich, WIOŚ/GIOŚ, RDOŚ, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, wojewody, powiatu i gmin. Proszę wskazać, kto odpowiada za koordynację tych działań, kto podejmuje decyzje operacyjne, kto finansuje działania zabezpieczające oraz jaki jest harmonogram prac na kolejne dni i tygodnie.

Proszę w szczególności wskazać:

a) w których punktach Bobru prowadzony jest obecnie monitoring jakości wody i osadów dennych oraz czy monitoring ten obejmuje odcinek od zapory w Pilchowicach przez Wleń i Lwówek Śląski aż do ujścia Bobru do Odry;

b) jakie parametry są badane, w tym temperatura, tlen rozpuszczony, zawiesina, mętność, przewodność, pH, substancje biogenne, siarczany, metale ciężkie, zanieczyszczenia organiczne oraz skład chemiczny osadów dennych;

c) z jaką częstotliwością pobierane są próbki i gdzie publikowane są albo będą wyniki badań;

d) czy wykonano model lub prognozę przemieszczania się fali zanieczyszczeń, namułów i przyduchy w dół Bobru, a jeśli tak - jakie odcinki rzeki i jakie terminy uznano za najbardziej zagrożone;

e) jakie progi alarmowe przyjęto dla tlenu rozpuszczonego, zawiesiny, mętności i zanieczyszczeń chemicznych oraz jakie działania automatycznie uruchamia przekroczenie tych progów;

f) czy przygotowano techniczne środki ograniczające spływ namułu i poprawiające warunki tlenowe, w tym natlenianie wody, ograniczenie lub zmianę reżimu zrzutu, zabezpieczenia przed dalszym wynoszeniem osadów ze zbiornika, odławianie i utylizację martwych ryb oraz usuwanie zatorów biologicznych;

g) jakie ostrzeżenia przekazano mieszkańcom, właścicielom studni, organizatorom spływów, przedsiębiorcom turystycznym, wędkarzom i samorządom położonym w dół rzeki;

h) jakie działania zostaną podjęte, jeżeli badania potwierdzą ryzyko przedostania się zanieczyszczonych osadów lub wody o złych parametrach do Odry.

Proszę również wskazać, czy rząd uznaje obecny system monitorowania i reagowania za wystarczający w sytuacji, gdy katastrofa ekologiczna może przemieszczać się korytem rzeki między gminami, powiatami i województwami, oraz czy planowane jest wprowadzenie obowiązkowego międzyinstytucjonalnego planu reagowania dla takich zdarzeń, obejmującego monitoring, ostrzeganie ludności, działania techniczne, finansowanie oraz publiczne raportowanie wyników.

Dla ułatwienia udzielenia odpowiedzi wskazuję, że powyższe pytania kieruję w szczególności do następujących adresatów:

1) minister klimatu i środowiska - pytania 1–9 oraz 11–18, w zakresie ochrony środowiska, działania GIOŚ/WIOŚ i RDOŚ, szkód w środowisku, monitoringu, planu naprawczego, ochrony ekosystemu Bobru i Odry oraz systemowych zmian służących zapobieganiu katastrofom ekologicznym,

2) minister infrastruktury - pytania 1–9 oraz 11–18, w zakresie gospodarki wodnej, Wód Polskich, pozwoleń wodnoprawnych, opróżniania zbiorników, prac hydrotechnicznych, upustów, zrzutów, przepływu biologicznego, ograniczania spływu namułów oraz zarządzania ryzykiem dla rzek,

3) minister energii - pytania 4–7, 9–12 oraz 14–18, w zakresie funkcjonowania elektrowni wodnych i infrastruktury energetycznej, standardów dla inwestycji i eksploatacji urządzeń hydrotechnicznych wykorzystywanych przez przedsiębiorstwa energetyczne, planów awaryjnych, obowiązków inwestora oraz działań Tauronu związanych z ograniczaniem skutków katastrofy,

4) minister aktywów państwowych - pytania 1, 4, 6–10 oraz 15–18, w zakresie nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa, w tym Tauron Polska Energia i Tauron Ekoenergia, standardów środowiskowych grup kapitałowych Skarbu Państwa, odpowiedzialności spółek za usunięcie skutków szkody, finansowania działań naprawczych oraz działań zapobiegających dalszemu rozprzestrzenianiu się skutków katastrofy,

5) minister zdrowia - pytania 3, 16 i 18, w zakresie działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej, badań ujęcia wody głębinowej we Wleniu i prywatnych studni, oceny ryzyka dla zdrowia ludzi, zaleceń dotyczących kontaktu z wodą oraz standardów informowania mieszkańców o zagrożeniach sanitarnych,

6) minister spraw wewnętrznych i administracji - pytania 2, 16 i 18, w zakresie koordynacji działań wojewody, powiatowych i wojewódzkich zespołów zarządzania kryzysowego, ostrzegania ludności, obiegu informacji między służbami i samorządami oraz reagowania na katastrofy ekologiczne przemieszczające się korytem rzeki przez kilka gmin i powiatów.

Pytania 13, 14, 17 i 18 mają charakter przekrojowy; proszę o odpowiedź każdego z adresatów w zakresie jego kompetencji.

Z wyrazami szacunku

Marta Stożek