Interpelacja nr 16159

Podatek akcyzowy stanowi jeden z kluczowych podatków pośrednich w polskim systemie fiskalnym.

Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że dochody budżetu państwa z tytułu akcyzy w 2025 roku wyniosły około 92,5 mld zł, co oznacza wzrost o około 2,2 mld zł względem roku poprzedniego. Podatek ten obejmuje m.in. paliwa, alkohol oraz wyroby tytoniowe, a jego poziom wpływa nie tylko na dochody budżetowe, lecz również na ceny produktów oraz zachowania konsumentów.

W kontekście funkcjonowania systemu akcyzowego pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące jego struktury oraz wpływu na rynek, w szczególności w zakresie zakresu przedmiotowego opodatkowania oraz zróżnicowania stawek.

Zwraca się uwagę, że szeroki katalog produktów objętych akcyzą może rodzić pytania o zasadność utrzymywania obecnego zakresu opodatkowania. Jednocześnie zróżnicowanie stawek akcyzy dla poszczególnych kategorii produktów prowadzi do nierównomiernych obciążeń fiskalnych.

Istotnym zagadnieniem jest także wpływ wysokości akcyzy na zachowania konsumentów. W przypadku wysokich stawek istnieje ryzyko zwiększonego zainteresowania produktami pochodzącymi z szarej strefy, natomiast poziom akceptowalny społecznie może sprzyjać legalnej konsumpcji i stabilnym wpływom budżetowym.

W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

Czy Ministerstwo Finansów dokonywało oceny efektywności fiskalnej poszczególnych grup wyrobów akcyzowych (np. paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe) z uwzględnieniem wpływu opodatkowania na poziom konsumpcji, legalną sprzedaż oraz dochody budżetowe? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.

Czy w ministerstwie prowadzone są analizy dotyczące możliwości ograniczenia katalogu wyrobów objętych akcyzą poprzez eliminację tych kategorii, dla których wpływy budżetowe są relatywnie niskie w stosunku do kosztów nadzoru i poboru podatku? Jeśli tak, jakie wnioski wynikają z tych analiz?

Czy analizowano możliwość uproszczenia systemu poprzez ograniczenie liczby stawek akcyzy lub wprowadzenie bardziej jednolitego mechanizmu ich ustalania? Jeśli tak, jakie były wyniki tych analiz oraz przyczyny ewentualnego odstąpienia od takich rozwiązań?

Jakie są aktualne szacunki Ministerstwa Finansów dotyczące skali szarej strefy w obszarze wyrobów objętych akcyzą, z podziałem na główne kategorie produktów (w szczególności paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe)?

Czy Ministerstwo Finansów przeprowadzało analizy elastyczności cenowej popytu dla wyrobów akcyzowych oraz ich wpływu na dochody budżetowe w przypadku zmian stawek podatku? Jeśli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?

W jaki sposób ministerstwo określa poziom stawek akcyzy jako „akceptowalny“ z punktu widzenia ograniczania szarej strefy oraz maksymalizacji dochodów budżetowych? Czy istnieją formalne kryteria lub modele optymalizacyjne w tym zakresie?

Jakie konkretne działania legislacyjne lub administracyjne są obecnie rozważane lub planowane w celu zwiększenia efektywności systemu akcyzowego, w szczególności w zakresie ograniczenia szarej strefy oraz poprawy relacji pomiędzy poziomem opodatkowania a legalną konsumpcją?