Interpelacja nr 15773

Szanowny Panie Ministrze,

zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, będącą najwyższym aktem prawnym w państwie, ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na zasadach suwerenności, legalizmu oraz poszanowania praw i wolności obywatelskich. Na podstawie przepisów ustawy o Narodowym Banku Polskim prawnym środkiem płatniczym w Polsce są banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski, czyli złoty polski (PLN). Narodowy Bank Polski posiada wyłączne prawo emisji znaków pieniężnych oraz odpowiada za stabilność krajowej waluty. W obrocie funkcjonuje również pieniądz bezgotówkowy (tzw. pieniądz bankowy) realizowany za pomocą kart płatniczych, przelewów czy systemów takich jak BLIK, jednak to znaki pieniężne emitowane przez NBP posiadają status prawnego środka płatniczego. W wielu dużych miastach – w tym w Warszawie – wprowadzono parkometry, które nie umożliwiają dokonywania opłat gotówką. Opłaty za postój mogą być uiszczane wyłącznie kartą płatniczą, aplikacją mobilną lub systemem BLIK.

Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, którym kieruje dr hab. Marcin Wiącek, prof. UW, wpływają skargi obywateli wskazujące, że brak możliwości uiszczenia opłaty gotówką prowadzi do wykluczenia społecznego osób nieposiadających konta bankowego, karty płatniczej, smartfona lub dostępu do aplikacji mobilnych. Wątpliwości budzi również praktyka nakładania opłat dodatkowych (tzw. kar) wobec osób, które nie uiściły opłaty parkingowej, gdyż nie miały technicznej możliwości dokonania płatności w formie bezgotówkowej. Problem ten dotyczy także innych usług publicznych, w tym sprzedaży biletów w pojazdach komunikacji miejskiej, gdzie coraz częściej dostępne są wyłącznie płatności bezgotówkowe.

Sprawa ma istotne znaczenie konstytucyjne i społeczne. Dotyczy bowiem:

prawa obywateli do posługiwania się prawnym środkiem płatniczym,

zasady równego dostępu do usług publicznych,

przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób starszych oraz obywateli niekorzystających z bankowości elektronicznej,

przejrzystości finansowej systemu poboru opłat parkingowych.

Wprowadzenie wyłącznie bezgotówkowych form płatności w sferze usług publicznych rodzi pytania o zgodność takich rozwiązań z obowiązującym porządkiem prawnym oraz o rzeczywisty charakter relacji pomiędzy samorządami a podmiotami prywatnymi obsługującymi systemy płatności.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy brak możliwości uiszczenia opłaty parkingowej gotówką w parkometrach jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności z Konstytucją RP oraz ustawą o Narodowym Banku Polskim?

Czy administracja publiczna może odmówić przyjęcia zapłaty w formie banknotów i monet emitowanych przez NBP w przypadku opłat publicznych?

Czy rząd planuje wprowadzenie przepisów gwarantujących możliwość dokonywania opłat publicznych w formie gotówkowej?

Czy nakładanie opłat dodatkowych wobec osób, które nie posiadają karty płatniczej, konta bankowego ani smartfona jest zgodne z zasadą proporcjonalności oraz zasadą równego traktowania obywateli?

Czy rząd analizował wpływ bezgotówkowych form płatności w usługach publicznych na zjawisko wykluczenia społecznego?

Czy planowane są rozwiązania systemowe zapewniające obywatelom realny wybór formy płatności przy korzystaniu z usług publicznych, w tym w strefach płatnego parkowania oraz komunikacji miejskiej?

Jakie działania nadzorcze podejmuje administracja rządowa wobec jednostek samorządu terytorialnego w zakresie organizacji stref płatnego parkowania?