Interpelacja nr 14056

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się do Pana Ministra z interpelacją dotyczącą informacji o uchyleniu programu „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024-2030. Program ten jeszcze niedawno stanowił jeden z kluczowych elementów rządowych działań w obszarze mieszkalnictwa społecznego i wspomaganego, a obecnie - po jego uchyleniu - powstaje luka, która może być niezwykle szkodliwa dla osób, które w sposób szczególny potrzebują wsparcia i opieki państwa.

Polityka najmu społecznego w Polsce rozwija się w sposób dynamiczny, lecz wciąż nieadekwatny do skali potrzeb. Już od lat samorządy, eksperci oraz instytucje zajmujące się mieszkalnictwem wskazywały na istnienie tzw. luki czynszowej – zjawiska dotyczącego grupy osób, które nie kwalifikują się do otrzymania mieszkań komunalnych, ale jednocześnie nie stać ich na komercyjny najem lub zakup własnego lokalu. W odpowiedzi na te potrzeby powstały liczne inicjatywy, takie jak wspierane przez BGK społeczne inicjatywy mieszkaniowe czy wdrażana od 2021 r. koncepcja społecznych agencji najmu, mające zapewniać stabilne i przystępne cenowo mieszkania dla osób o niższych dochodach.

Program „Mieszkanie, praca, społeczność”, przyjęty na lata 2024-2030, był pierwszą w Polsce próbą całościowego, zintegrowanego podejścia do mieszkalnictwa – łączącego kwestie mieszkaniowe, społeczne, zawodowe i integracyjne. Zakładał rozbudowę zasobu najmu społecznego, rozwój usług wspierających, kompleksowe działania w ramach aktywizacji zawodowej i integracji społecznej, a także wzmacnianie lokalnych społeczności. Szczególnie ważne były tu rozwiązania dotyczące społecznych agencji najmu, które miały stać się jednym z filarów polityki mieszkaniowej państwa. Program powstał również w reakcji na wyzwania związane z napływem uchodźców z Ukrainy po 2022 roku.

W tym kontekście uchylenie programu rodzi liczne pytania. Rezygnacja z dokumentu, który miał obowiązywać do 2030 roku, może spowodować powstanie luki strategicznej w polityce mieszkaniowej państwa. Brakuje jasnych informacji, czy program zostanie zastąpiony nową strategią, czy też państwo rezygnuje z całościowego podejścia do problemów mieszkaniowych najemców o ograniczonych możliwościach finansowych. Z informacji podawanych przez rząd wynika, że powodem planowanego uchylenia programu jest nieaktualność części jego zapisów. W przestrzeni publicznej nie przedstawiono jednak, które konkretnie elementy programu uznano za nieadekwatne oraz dlaczego. Brakuje również dowodów na to, że działania zaprojektowane w dokumencie zostały skutecznie włączone do innych programów rządowych lub że są realizowane w sposób zapewniający podobne efekty. Uchylenie programu doprowadzi do zahamowania rozwoju społecznych agencji najmu oraz systemów dopłat do czynszów, które mają istotne znaczenie dla stabilności najemców o niskich lub średnich dochodach. Może to również pogorszyć sytuację gmin, które już teraz mierzą się z narastającym zapotrzebowaniem na dostępne cenowo mieszkania.

Brak jasnej koncepcji zastępującej program „Mieszkanie, praca, społeczność” może przyczynić się do wzrostu ryzyka wykluczenia mieszkaniowego w Polsce. Utrata mechanizmów wspierających najemców, takich jak dopłaty do czynszów czy stabilne formy najmu społecznego, może doprowadzić do zwiększenia obciążeń finansowych gospodarstw domowych, które już teraz borykają się z wysokimi kosztami utrzymania. Dodatkowo rezygnacja z komponentów społecznych i integracyjnych przewidzianych w programie może utrudnić procesy integracyjne i aktywizujące, szczególnie wśród osób zagrożonych wykluczeniem lub mających trudności w dostępie do rynku pracy. Eskalacja tych problemów może nie tylko spowodować trudności indywidualne, ale także doprowadzić do narastania napięć społecznych oraz zwiększenia rozwarstwienia ekonomicznego.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Jakie były przesłanki oraz analizy, które doprowadziły do podjęcia decyzji o uchyleniu programu „Mieszkanie, praca, społeczność”?

Które konkretnie elementy programu uznano za nieaktualne i z jakich powodów? Czy przeprowadzono ewaluację, z której wynikałoby, że program należy uchylić, a nie zaktualizować?

Czy rząd pracuje nad nową strategią w obszarze najmu społecznego, która zastąpiłaby uchylony program? Jeśli tak, proszę wskazać zakres tej strategii oraz harmonogram jej wdrażania.

W jaki sposób rząd zamierza zagwarantować dalszy rozwój społecznych agencji najmu, dopłat do czynszów oraz zintegrowanego wsparcia mieszkańców, skoro dotychczasowe narzędzia miały być powiązane z programem „Mieszkanie, praca, społeczność”?

Jakie działania rząd podejmie, aby uchylenie programu nie doprowadziło do pogorszenia sytuacji mieszkaniowej osób i rodzin, które miały być objęte jego działaniami?

Kiedy opinia publiczna i parlament mogą spodziewać się przedstawienia ostatecznych decyzji dotyczących polityki mieszkaniowej państwa w latach 2024-2030, w tym szczególnie w obszarze najmu społecznego?