Interpelacja nr 13850

Szanowny Panie Ministrze,

podczas drugiego posiedzenia Parlamentarnego Zespołu do spraw Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej przewodnicząca zespołu, poseł Gromadzka, bardzo jasno zdefiniowała oczekiwania wobec Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

To nie była opozycyjna krytyka, tylko głos przewodniczącej zespołu z Koalicji Obywatelskiej, która – cytuję – wskazywała, że:

„celem dzisiejszego naszego posiedzenia jest przybliżenie stanu wdrażania inwestycji, ale też realizacji projektów z działań z Krajowego Planu Odbudowy. Zgłaszają się do mnie nie tylko rolnicy, ale również organizacje zrzeszające rolników, grupy producenckie, również przedsiębiorstwa, które trochę niepokoją się poziomem realizacji Krajowego Planu Odbudowy i poziomem rozpatrywania wniosków, szybkością rozpatrywania wniosków”.

„Generalnie mamy czas do końca 2026 roku, a wiemy sami, że z certyfikacją, zawieraniem umów to różnie bywa. Musimy być na to po prostu przygotowani”.

„Chcielibyśmy tutaj państwa prosić o szybkie, precyzyjne zreferowanie, żebyśmy mogli (…) podać również te informacje do publicznej wiadomości, żebyśmy wiedzieli, na jakim poziomie jest certyfikacja i wydawanie środków z Krajowego Planu Odbudowy i czy te środki wydamy do końca 2026 roku”.

Ta sama przewodnicząca – nie opozycja – mówiła także o retencji wody:

„retencja wody jest naprawdę w tym czasie kluczowa dla polskiego rolnictwa w związku z czynnikami klimatycznymi (…); musimy naszemu społeczeństwu przedstawić plan, mam wrażenie, że już nawet taki naprawczy, żeby zapobiec skutkom tych katastrof, bo wiemy, że rolnicy teraz wnioskują na przykład o suszowe, to też budżet państwa kosztuje, ale lepiej wprowadzić prewencję niż (…) narzędzia, które mają zrekompensować”.

Jednocześnie z pisma podpisanego przez przedstawiciela Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pana Adama Nowaka, wynika, że:

inwestycja B3.3.1 – Inwestycje w zwiększanie potencjału zrównoważonej gospodarki wodnej na obszarach wiejskich nie zostanie zrealizowana,

wskaźnik 858 000 ha gruntów rolnych i leśnych korzystających z ulepszonej retencji wody miał okazać się możliwy do osiągnięcia jedynie w 18%,

w toku IV rewizji KPO Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi proponowało obniżenie wskaźnika i grę wskaźnikami w innych komponentach,

Komisja Europejska odmówiła,

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zaproponowały usunięcie inwestycji B3.3.1 z KPO, godząc się tym samym na rezygnację z alokacji ok. 36,5 mln euro na retencję na obszarach wiejskich.

W świetle powyższego rodzi się kilka pytań o elementarną spójność polityki państwa.

Z jednej strony przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu do spraw Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej mówi, że:

„retencja wody jest naprawdę w tym czasie kluczowa dla polskiego rolnictwa”,

„musimy się naprawdę przyłożyć” do wykorzystania środków z KPO,

„wiemy, że jest krótki czas na wydatkowanie tych środków, więc musimy się naprawdę przyłożyć”,

a z drugiej strony pod rządami tzw. koalicji 15 października Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyznaje, że:

kluczowy wskaźnik retencyjny zostanie wykonany raptem w 18%,

zamiast planu naprawczego i przyspieszenia realizacji ministerstwo proponuje wycięcie całej inwestycji B3.3.1 z KPO,

gminy na obszarach wiejskich zostają z obciętymi umowami i krótkim terminem na „dogaszanie” projektów.

Jest to szczególnie bulwersujące w sytuacji, w której sama przewodnicząca zespołu mówiła, że:

„to jest bardzo ważne w kontekście możliwości wejścia Ukrainy do Unii Europejskiej, ale również importu produktów rolnych z krajów trzecich (…). I przede wszystkim wzmocnienia polskiej produkcji rolnej, polskiego produktu”,

„rolnictwo ekologiczne (…) może ożywić polską produkcję rolną, ponieważ musimy konkurować z tańszą produkcją z agroholdingów ukraińskich, rosyjskich, białoruskich, a nie tylko narzekać na ich konkurencję”.

Jak więc wytłumaczyć polskim rolnikom, że rząd, który deklaruje wzmocnienie polskiej produkcji rolnej i „naprawczy plan retencyjny”, równocześnie dobrowolnie rezygnuje z inwestycji retencyjnej B3.3.1, kluczowej dla obszarów wiejskich, i godzi się na zwrot części środków?

Co więcej, przewodnicząca zespołu wielokrotnie podnosiła kwestie:

niedostatecznego informowania i szkolenia („mam takie odczucie, że my mało szkolimy i mało promujemy te dofinansowania, te nabory”),

chaosu interpretacyjnego w ARiMR („żeby tak nie było, że każde województwo rządzi się swoimi prawami i definiuje inaczej te potrzeby”),

„ile takich podmiotów jest, zarówno jeżeli chodzi o rolników indywidualnych, jak i też pozostałych podmiotów gospodarczych”,

„jak to jest realizowane w chwili obecnej (…) poprzez liczby możemy zweryfikować istniejące problemy i wprowadzić działania naprawcze”,

„chciałabym poznać wszystkie nabory i po prostu od momentu zakończenia naboru do momentu oceny ostatniego wniosku naboru i zawarcia umowy”.

Tymczasem z wypowiedzi przedstawicieli ARiMR wynika, że:

występują poważne opóźnienia w ocenie wniosków,

pracownicy „ciągną” trzy programy naraz (PROW 2014-2020, KPO, PS),

mimo działań naprawczych (nadgodziny, praca zdalna) wciąż pozostaje istotna liczba wniosków oczekujących na ocenę.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

I. Dwa lata Koalicji 15 października – co faktycznie zrobiono?

na dzień powołania rządu stworzonego przez tzw. Koalicję 15 października,

na dzień sporządzenia odpowiedzi na niniejszą interpelację,
z podziałem na:

wartość alokacji,

wartość zawartych umów (kontraktacja),

wartość wypłaconych środków,

liczbę złożonych wniosków,

liczbę wniosków zaakceptowanych, odrzuconych i w trakcie oceny.

Jakie konkretne działania naprawcze w zakresie wdrażania KPO w rolnictwie zostały podjęte przez Pana Ministra i kierownictwo resortu w ciągu ostatnich dwóch lat, poza tym, co ARiMR opisuje jako „nadgodziny i praca zdalna”? Proszę o precyzyjny opis: daty decyzji, zakres, efekty.

Czy Ministerstwo dysponuje aktualnym planem dojścia do pełnego wykorzystania alokacji KPO w rolnictwie do końca 2026 r.? Jeżeli tak – proszę o załączenie tego planu (kamienie milowe, wartości po kwartałach, odpowiedzialne jednostki). Jeżeli nie – proszę wyjaśnić, dlaczego przy tak krótkim horyzoncie czasowym taki plan nie został opracowany.

II. Retencja B3.3.1 – jak można było dopuścić do takiego fiaska?

Kiedy po raz pierwszy – w dokumentach wewnętrznych MRiRW – pojawiła się informacja, że wskaźnik 858 000 ha ulepszonej retencji (B23L) jest zagrożony i że jego wykonanie może wynieść jedynie około 18%? Proszę o podanie daty, autora notatki i adresatów.

Jakie działania korygujące zostały podjęte przez Ministerstwo Rolnictwa od momentu, gdy stało się jasne, że inwestycja B3.3.1 jest poważnie zagrożona (np. dodatkowe nabory, zmiana kryteriów, uproszczenie procedur, wzmocnienie informacyjne i szkoleniowe gmin) – zanim resort zgodził się na wykreślenie całej inwestycji z KPO?

Dlaczego – skoro Przewodnicząca Zespołu sejmowego słusznie uznała, że „retencja wody jest kluczowa dla polskiego rolnictwa” – Ministerstwo nie przygotowało i nie przedstawiło społeczeństwu „planu naprawczego” retencji, o którym mówiła wprost Przewodnicząca („mam wrażenie, że już nawet taki naprawczy”), lecz de facto zaakceptowało rezygnację z projektu B3.3.1?

a) zakończyć projekty do 12 grudnia 2025 r.,

b) zwrócić niewykorzystane środki do 23 grudnia 2025 r.?

Jaką łączną powierzchnię gruntów (w ha) obejmują inwestycje retencyjne B3.3.1, które zostaną zrealizowane w okrojonej formie (do 12 grudnia 2025 r.), a jaką – według pierwotnych założeń – miały objąć?

Czy Ministerstwo Rolnictwa przewiduje skompensowanie utraty inwestycji B3.3.1 ze środków innych programów (Plan Strategiczny WPR, PROW, budżet krajowy, Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych, Wody Polskie)? Jeżeli tak – proszę wskazać dokładne kwoty, źródła finansowania i harmonogram. Jeżeli nie – proszę wprost przyznać, że inwestycje retencyjne, które miały być sfinansowane z B3.3.1, po prostu nie zostaną zrealizowane.

III. Wod-Kan, azbest, Rolnictwo 4.0 – gdzie jesteśmy naprawdę?

Przewodnicząca Zespołu pytała wprost:

„inwestycje wodnokanalizacyjne, bo gminy wiejskie pytają, które nie są aglomeracją. Pytali się mnie, kiedy będzie możliwość ogłoszenia naboru i jaka to jest alokacja środków”.
Proszę o przedstawienie – w układzie województw – stanu inwestycji Wod-Kan:

alokacja,

liczba złożonych wniosków,

liczba zawartych umów,

wartość wypłaconych środków,

przewidywana data zakończenia realizacji inwestycji w poszczególnych województwach.

W kontekście programu usuwania azbestu, Przewodnicząca mówiła o „poważnym problemie z utylizacją azbestu” na obszarach wiejskich. Proszę o informację:

ile ton azbestu na obszarach wiejskich zdjęto i zutylizowano z wykorzystaniem środków KPO,

ile środków na ten cel zostało już wydatkowanych,

czy występują „wąskie gardła” (instalacje do unieszkodliwiania, logistyka, procedury) – i jakie działania Ministerstwo podjęło, by je usunąć.

Ile jeszcze azbestu pozostało na polskiej wsi?

W inwestycji Rolnictwo 4.0 pełnomocnicy ARiMR i MRiRW przyznali, że ostatni nabór trwał niecałe trzy dni, bo tak szybko wyczerpano alokację. Przewodnicząca słusznie zauważyła, że rolnicy:

mają problem z dotarciem do informacji,

„mało szkolimy i mało promujemy te dofinansowania”.
Proszę o informację:

ile wniosków w ramach Rolnictwa 4.0 zostało złożonych, zaakceptowanych i odrzuconych,

ilu wnioskodawców zostało odciętych od naboru z powodu jego nagłego zamknięcia po przekroczeniu alokacji,

jakie działania informacyjne i szkoleniowe zostały przeprowadzone w 2024–2025 r. (liczba szkoleń, liczba uczestników, udział ODR).

IV. Tempo oceny wniosków, chaos interpretacyjny, dostępność KPO dla rolników

Przewodnicząca Zespołu relacjonowała przypadek rolnika, który złożył wniosek z podpisem zaufanym elektronicznym, a mimo to:

„urzędnik agencji prosił go, żeby po prostu był podpis fizyczny”.
Czy Ministerstwo potwierdza występowanie rozbieżnych praktyk w oddziałach ARiMR dotyczących formy podpisu i kompletowania dokumentacji?

Jeżeli tak – kiedy i w jaki sposób zostało to ujednolicone (instrukcje, szkolenia, kontrole),

jeżeli nie – proszę wskazać, jakie działania podjęto wobec kierownictwa jednostek, gdzie takie praktyki miały miejsce.

Proszę – zgodnie z oczekiwaniem wyrażonym przez Przewodniczącą – o przedstawienie dla każdego naboru KPO w rolnictwie:

daty zakończenia naboru,

daty zakończenia oceny ostatniego wniosku,

daty zawarcia ostatniej umowy,
w podziale na rodzaje działań (Rolnictwo 4.0, małe przetwórstwo, MŚP przetwórstwa, centra przechowalniczo-dystrybucyjne, Wod-Kan, retencja itd.).

W przypadku naboru dla MŚP przetwórstwa rolno-spożywczego, o który pytała Przewodnicząca („nabór zakończył się 18 listopada 22 roku. Kiedy zakończyliście Państwo weryfikację wniosków?”), proszę o:

datę zakończenia oceny wniosków,

liczbę zawartych umów,

liczbę wniosków odrzuconych,

średni czas od złożenia wniosku do podpisania umowy.

V. Strategia ogólnopolska – giełdy rolno-spożywcze, centralne inwestycje

Przewodnicząca Zespołu formułowała postulat, aby z wykorzystaniem środków KPO tworzyć „prawdziwe giełdy rolno-spożywcze, o których Polska marzy od 20 lat”, powstające:

„w każdym województwie docelowo”,

jako „scentralizowana inwestycja, która mogłaby podlegać pod podmiot państwowy”.
Proszę o odpowiedź:

czy Ministerstwo Rolnictwa zgłaszało w ramach II, III lub IV rewizji KPO wnioski o dedykowane wsparcie na budowę lub modernizację giełd rolno-spożywczych,

jeżeli tak – z jakim skutkiem,

jeżeli nie – dlaczego rząd zignorował tak wyraźny sygnał polityczny i gospodarczy, zgłaszany przez Przewodniczącą Zespołu?

Czy w ramach trzeciej i czwartej rewizji KPO Ministerstwo Rolnictwa złożyło formalne propozycje zmian, powołując się – jak sama Przewodnicząca – na:

„obiektywną okoliczność włączenia Ukrainy do Unii Europejskiej”,

szczególne zagrożenia dla makroregionów Polski Wschodniej (Lubelszczyzna, Podkarpacie, Podlasie)?
Jeżeli tak – proszę o przekazanie tych propozycji. Jeżeli nie – proszę wyjaśnić, dlaczego rząd nie wykorzystał tej „obiektywnej okoliczności”, o której mówiła Przewodnicząca, aby wzmocnić komponent rolny KPO.

Szanowny Panie Ministrze,

Przewodnicząca Zespołu ds. ochrony i rozwoju polskiej produkcji rolnej deklarowała, że chce działać jak „klasyczny lobbing po to, żeby jak najwięcej rolnictwo otrzymało”. Tymczasem dziś rolnicy słyszą, że:

inwestycja retencyjna B3.3.1 – kluczowa dla bezpieczeństwa wodnego wsi – została wycięta z KPO,

Proszę o bardzo konkretną, tabelaryczną, liczbową odpowiedź na powyższe pytania – tak, aby można było, zgodnie z intencją Przewodniczącej, przedstawić rolnikom realny stan certyfikacji, wydatkowania środków i ryzyka ich utraty do końca 2026 r., a nie tylko ogólne deklaracje.

Z poważaniem