Interpelacja nr 12439

Sekretarz stanu Magdalena Roguska, 14.10.2025

Odpowiedź na interpelację nr 12439

w sprawie Polaków zmuszonych do wyjazdu z Białorusi

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Magdalena Roguska

Warszawa, 14-10-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 12439 Pana Posła Krzysztofa Szczuckiego w sprawie Polaków zmuszonych do wyjazdu z Białorusi, skierowaną do prezesa Rady Ministrów, przekazaną[1] ministrowi spraw wewnętrznych i administracji w celu udzielenia odpowiedzi, uprzejmie przedstawiam informacje, pozostające w kompetencji ministra spraw wewnętrznych i administracji.

Do zakresu właściwości Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji należą sprawy związane z procesem repatriacji rozumianym jako powrót do Polski osób polskiego pochodzenia pozostałych na Wschodzie. Podstawę działania w przedmiotowej kwestii stanowi ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji[2], która określa zasady nabywania obywatelstwa polskiego w drodze repatriacji, prawa repatrianta, a także zasady i tryb udzielania pomocy repatriantom i członkom ich rodzin.

Do repatriacji uprawnione są osoby polskiego pochodzenia, które przed dniem 1 stycznia 2001 r. zamieszkiwały na stałe na terytorium obecnych Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżanu, Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej i ze względu na polskie pochodzenie, one same lub ich wstępni zostali objęci deportacją lub zesłaniem przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich na ww. terytoria.

Osoby polskiego pochodzenia prowadzące działalność polonijną, kulturalną, oświatową, w tym przedstawiciele i członkowie związków, organizacji, czy stowarzyszeń, o ile indywidualnie nie spełniają wskazanych wyżej przesłanek ustawowych, nie znajdują się w kręgu osób objętych ustawą o repatriacji.

Natomiast odnosząc się do zagadnienia dotyczącego powołania pełnomocnika ds. repatriantów i działaczy kresowych, uprzejmie informuję, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw[3] ustanowiono funkcję Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji, którego zasadniczym zadaniem jest koordynowanie działań na rzecz pomocy repatriantom. Zgodnie z art. 3a ustawy o repatriacji funkcję Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji, pełni sekretarz lub podsekretarz stanu w urzędzie obsługującym ministra właściwego do spraw wewnętrznych, powoływany i odwoływany przez prezesa Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Pełnomocnik działa w ramach i na podstawie ustawy o repatriacji, przy czym zakres kompetencji nie obejmuje wsparcia dla organizacji i środowisk polonijnych, w tym kresowych.

Jednocześnie informuję, że za kształtowanie, realizację i koordynację współpracy z Polonią i Polakami za granicą odpowiada Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

W związku z powyższym odrębnym pismem zwrócono się do ministra spraw zagranicznych o udzielenie odpowiedzi – na ręce Pana Marszałka – na zagadnienia poruszone w przedmiotowej interpelacji, pozostające w kompetencji ministra właściwego do spraw zagranicznych.

Z poważaniem

z up. Magdalena Roguska
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Pismem Pana Jakuba Stefaniaka, sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4510.646.2025.

[2] Dz. U. z 2022 r. poz. 1105, z późn. zm.

[3] Dz. U. 2017 poz. 858, z późn. zm.

Sekretarz stanu Władysław Teofil Bartoszewski, 30.10.2025

Odpowiedź na interpelację nr 12439

w sprawie Polaków zmuszonych do wyjazdu z Białorusi

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski

Warszawa, 30-10-2025

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 12439 Pana Posła Krzysztofa Szczuckiego dotyczącą sytuacji Polaków z Białorusi zagrożonych na Białorusi represjami z powodu swojej działalności w Związku Polaków na Białorusi, Ministerstwo Spraw Zagranicznych przedkłada poniżej odpowiedź na zadane pytania.

W zakresie kwestii związanych z procesem repatriacji odpowiedzi udzieliła już wiceminister spraw wewnętrznych i administracji.

1. Wedle wiedzy Ministerstwa Spraw Zagranicznych nie jest planowane stworzenie osobnego rządowego programu poświęconego finansowej pomocy dla działaczy Związku Polaków na Białorusi, którzy w ostatnich latach znaleźli się na terenie Polski. Ministerstwo Spraw Zagranicznych w ramach swojej kompetencji udziela pomocy Polakom zamieszkałym na terenie Republiki Białoruś. Ewentualna pomoc finansowa na terenie Polski leży w kompetencji Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej.

2. Wypłacanie rent specjalnych dla byłych obywateli państw powstałych w 1991 r. z rozpadu byłego ZSRR z tytułu zasług na rzecz odrodzenia po 1990 r. polskości na Kresach ma miejsce w poszczególnych specjalnych przypadkach na mocy decyzji prezesa Rady Ministrów.

3. Ministerstwu Spraw Zagranicznych znany jest problem niektórych członków Związku Polaków na Białorusi, znajdujących się obecnie w Polsce, którzy znajdują się w złej sytuacji materialnej. MSZ nie posiada jednak formalnych podstaw do udzielenia im wsparcia finansowego. Aby zapewnić przebywającym w Polsce szczególnie zasłużonym przedstawicielom środowiska Polaków z Białorusi wsparcie ze strony państwa polskiego, należałoby rozważyć nowelizację przepisów, tak aby jako osoby prześladowane przez władze białoruskie otrzymali świadczenia finansowe na wzór osób prześladowanych za działalność opozycyjną w okresie PRL. W ocenie MSZ przedmiot i zakres ewentualnych zmian statusu prawnego Polaków z zagranicy, którzy osiedlili się na stałe w Polsce, mógłby określać właściwy w tych sprawach Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tej kwestii wstępnie dokonano wymiany opinii pomiędzy właściwymi urzędami i ministerstwami, w celu przygotowania stosownych rekomendacji. Inicjatywę ustawodawczą w tej kwestii mogłaby zgłosić grupa posłów, na przykład członków Komisji Łączności z Polakami za Granicą Sejmu RP.

Z wyrazami szacunku

z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu