Interpelacja nr 12050

Nowelizacja Kodeksu karnego, która weszła w życie w marcu 2024 r., wprowadziła m.in. art. 44b k.k., przewidujący obligatoryjny przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w stanie nietrzeźwości. Regulacja ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa ruchu drogowego, jednak jej praktyczne stosowanie rodzi wątpliwości dotyczące ochrony obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 44b § 1-3 k.k. sąd obowiązany jest orzec przepadek pojazdu mechanicznego, którym sprawca kierował, bądź równowartości tego pojazdu. Do czasu wydania prawomocnego orzeczenia samochód co do zasady pozostaje własnością sprawcy, a organy ścigania mogą stosować jedynie środki zabezpieczające przewidziane w Kodeksie postępowania karnego.

Powstaje w ten sposób luka prawna – istnieje realne ryzyko, że osoba zatrzymana za prowadzenie w stanie nietrzeźwości zbywa pojazd jeszcze przed orzeczeniem sądu. Jeżeli nabywca działa w dobrej wierze, może ostatecznie utracić zarówno pojazd, jak i środki finansowe, gdy sąd nakaże jego przepadek na rzecz Skarbu Państwa.

W tym kontekście warto odwołać się do roli Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK), która gromadzi szerokie dane o pojazdach i kierowcach – m.in. informacje o właścicielach, historii badań technicznych, przebiegu, ubezpieczeniu OC, szkodach istotnych czy uprawnieniach kierujących. System udostępnia również obywatelom narzędzia takie jak „Historia Pojazdu“ czy „Mój Pojazd“. Jednakże CEPiK, mimo rosnącej funkcjonalności w ramach projektu CEPiK 2.0, nie obejmuje informacji o toczących się postępowaniach karnych ani o zabezpieczeniach majątkowych dotyczących pojazdu. W konsekwencji potencjalny nabywca nie ma możliwości sprawdzenia, czy dany pojazd może zostać objęty orzeczeniem przepadku.

Brak powiązania systemu CEPiK z rejestrami sądowymi i prokuratorskimi oznacza poważne zagrożenie dla pewności obrotu. Z jednej strony utrudnia skuteczne stosowanie przepisów art. 44b k.k., a z drugiej – naraża uczciwych nabywców na straty finansowe.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:

Jakie środki procesowe przewidują obecnie obowiązujące przepisy, aby uniemożliwić zbycie pojazdu przed prawomocnym orzeczeniem przepadku w oparciu o art. 44b k.k.?

Czy w praktyce Policja lub prokuratura dokonują zabezpieczenia pojazdu już na etapie postępowania przygotowawczego? Jeżeli tak – w jakiej formie i na jakiej podstawie prawnej?

Czy Ministerstwo Sprawiedliwości rozważa integrację systemu CEPiK z systemem sądowym oraz rejestrami prokuratorskimi w taki sposób, aby umożliwić monitorowanie toczących się postępowań i wprowadzenie mechanizmów ostrzegawczych dla potencjalnych nabywców? Jeśli tak, to czy rozpoczęcie prac planowane jest na 2025 rok?

Jakie gwarancje ochrony przysługują nabywcy działającemu w dobrej wierze w przypadku, gdy pojazd zostanie sprzedany przed orzeczeniem sądu, a następnie przejęty przez Skarb Państwa?

Czy planowane są zmiany legislacyjne, które w sposób jednoznaczny i skuteczny wyeliminują opisane ryzyko oraz pogodzą potrzebę stosowania przepadku pojazdu z bezpieczeństwem obrotu cywilnoprawnego?

Uzasadnienie

Celem nowelizacji Kodeksu karnego, wprowadzającej art. 44b k.k., było zaostrzenie sankcji wobec kierowców prowadzących pojazdy w stanie nietrzeźwości poprzez obligatoryjne orzekanie przepadku pojazdu mechanicznego. Rozwiązanie to wzmacnia politykę bezpieczeństwa ruchu drogowego. Jednocześnie jego praktyczne stosowanie napotyka problemy związane z ochroną obrotu cywilnoprawnego.

Najpoważniejszym z nich jest brak skutecznych narzędzi prawnych, które uniemożliwiałyby sprawcy zbycie pojazdu przed wydaniem prawomocnego wyroku. W efekcie powstaje ryzyko, że osoba trzecia, działająca w dobrej wierze, nabędzie pojazd, który w późniejszym orzeczeniu zostanie przejęty przez Skarb Państwa. Taka sytuacja prowadzi do nieuzasadnionych strat finansowych po stronie obywateli i utrudnia egzekwowanie przepisów o przepadku.

Istotnym elementem problemu jest brak powiązania Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) z danymi o postępowaniach karnych i zabezpieczeniach majątkowych. Choć system CEPiK jest szeroko rozbudowany i udostępnia m.in. historię pojazdu, informacje o badaniach technicznych, ubezpieczeniach czy szkodach istotnych, to nie zawiera danych o toczących się postępowaniach mogących skutkować przepadkiem. Integracja CEPiK z rejestrami sądowymi i prokuratorskimi pozwoliłaby na wprowadzenie mechanizmów ostrzegawczych dla potencjalnych nabywców oraz skuteczniejsze wykonywanie przepisów Prawa karnego.

Dlatego zasadne jest uzyskanie od Pana Ministra informacji o aktualnie stosowanych procedurach zabezpieczania pojazdów oraz planowanych działaniach legislacyjnych i organizacyjnych, które pozwolą na pogodzenie skutecznego stosowania art. 44b k.k. z ochroną uczciwych uczestników obrotu.