Interpelacja nr 11521

Szanowni Państwo Ministrowie,

w ostatnich dniach media opisały wstrząsającą historię Henia - rocznego chłopca, który od dnia narodzin przebywa w szpitalu, mimo że od wielu miesięcy jego stan zdrowia pozwala na wypis. Powód? Dziecko zostało po urodzeniu porzucone przez rodziców, sąd pozbawił ich praw rodzicielskich, a mimo to Henio nie został umieszczony ani w rodzinie zastępczej, ani tym bardziej w adopcyjnej. Szpitalna sala jest jego jedynym znanym miejscem. Opiekę nad nim sprawują z oddaniem lekarze i pielęgniarki, którzy nie są jednak w stanie zastąpić dziecku domu i rodziny.

Z danych i relacji wynika, że Henio to nieodosobniony przypadek, ale przedstawiciel coraz liczniejszej grupy dzieci, które w sposób oczywisty zostały porzucone w szpitalach tuż po urodzeniu. Mimo to, zamiast szybkiego przekazania ich pod opiekę nowej rodziny, system utrzymuje je miesiącami, a nawet latami, w stanie zawieszenia. Obecna procedura trwa zbyt długo, a dzieci, które najbardziej potrzebują bliskości i stabilności, są jej pozbawione.

Z dostępnych informacji wynika, że:

- procedura od momentu odebrania dziecka rodzinie biologicznej do umieszczenia go w rodzinie adopcyjnej trwa w Polsce średnio trzy lata i siedem miesięcy,
- coraz więcej dzieci porzucanych jest w szpitalach tuż po urodzeniu — w 2021 r. było to 643 dzieci, w 2022 r. – 653, a w 2023 r. – już 715,
- obecnie ok. 1500 dzieci oczekuje w Polsce na umieszczenie w rodzinie zastępczej,
- dzieci poniżej 10. roku życia nie powinny trafiać do domów dziecka, ale mimo to w instytucjonalnej pieczy przebywa obecnie ponad 2300 najmłodszych dzieci,
- tylko 3% dzieci zabezpieczonych poza rodziną biologiczną trafia ostatecznie do adopcji, co oznacza, że znakomita większość z nich przebywa latami w rodzinach zastępczych, często tymczasowych, zanim trafi do stałej opieki.

Szczególnie drastycznym problemem jest brak osobnego, szybkiego i zautomatyzowanego trybu postępowania dla dzieci w sposób oczywisty porzuconych po urodzeniu, których sytuacja prawna jest przejrzysta, a potrzeba stabilizacji pilna. Dzieci te, jak Henio, od pierwszych chwil życia pozbawione są opieki, a mimo to traktowane są przez system tak samo jak dzieci w sytuacjach bardziej złożonych.

Tymczasem to właśnie te najmłodsze, porzucone dzieci, które nie znają domu, rodziny, przywiązania ani bliskości, najboleśniej odczuwają skutki przedłużającej się izolacji instytucjonalnej, co rodzi ciężkie i trwałe konsekwencje psychiczne oraz rozwojowe. Wiele z nich przechodzi najpierw przez szpital, potem pogotowie opiekuńcze, potem rodzinę zastępczą, by wreszcie - po wielu latach - trafić do adopcji. Taki model jest skrajnie niehumanitarny.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

Czy ministerstwo planuje wdrożenie specjalnej szybkiej ścieżki postępowania dla dzieci jednoznacznie porzuconych w szpitalach tuż po urodzeniu, których sytuacja prawna jest jednoznaczna i nie budzi kontrowersji?

Jakie działania podjęło lub planuje podjąć ministerstwo, aby radykalnie skrócić czas trwania procedur sądowych i adopcyjnych w przypadku dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej?

Czy ministerstwo prowadzi lub planuje audyt funkcjonowania systemu pieczy zastępczej i adopcyjnej, w szczególności pod kątem:
a) średniego czasu trwania procedur,
b) liczby dzieci czekających na rodzinę,
c) skuteczności i adekwatności obecnych przepisów,
d) przyczyn niskiego odsetka adopcji?

Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie zmian legislacyjnych, które:
a) uproszczą i przyspieszą procedury adopcyjne,
b) umożliwią szybsze decyzje sądowe w przypadkach oczywistego porzucenia dziecka,
c) ułatwią tworzenie i wspieranie nowych rodzin zastępczych,
d) zwiększą udział ośrodków preadopcyjnych w opiece nad niemowlętami?

Jakie środki ministerstwo przeznaczyło w ostatnich trzech latach na rozwój i wsparcie rodzin zastępczych? Jakie są konkretne efekty tych działań?

Czy ministerstwo dysponuje statystykami dotyczącymi:
a) liczby dzieci przebywających w szpitalach z przyczyn innych niż zdrowotne,
b) średniego czasu oczekiwania dzieci poniżej 3. roku życia na rodzinę zastępczą lub adopcyjną,
c) liczby dzieci porzuconych po urodzeniu w szpitalach w 2024 i 2025 roku?

Czy ministerstwo prowadzi kampanie społeczne mające na celu zwiększenie liczby rodzin zastępczych i adopcyjnych, a jeśli tak - jakie są ich efekty?

Jakie wsparcie oferowane jest obecnie pracownikom szpitali, którzy nierzadko muszą nieformalnie pełnić rolę opiekunów porzuconych dzieci przez wiele miesięcy?

Czy ministerstwo dostrzega związek między brakiem szybkiego i stabilnego umieszczenia dziecka w rodzinie a narastającą traumą i trwałymi zaburzeniami rozwojowymi? Jakie środki są podejmowane, by ten negatywny wpływ minimalizować?

Sytuacje takie jak historia Henia są rażącym naruszeniem zasady najlepszego interesu dziecka, która zgodnie z Konwencją o prawach dziecka powinna być nadrzędna w każdej decyzji dotyczącej najmłodszych obywateli. Trzymanie porzuconych noworodków przez miesiące, a nawet lata w warunkach instytucjonalnych - tylko dlatego, że procedura systemowa nie nadąża - jest nie do zaakceptowania w państwie prawa.

Dlatego apeluję o natychmiastowe podjęcie działań legislacyjnych i organizacyjnych, które umożliwią dzieciom porzuconym tuż po urodzeniu możliwie najszybsze trafienie do stabilnej rodziny, która zapewni im nie tylko opiekę medyczną, ale przede wszystkim bliskość, przywiązanie i szansę na zdrowy rozwój.

Z poważaniem

Michał Woś