Interpelacja nr 11429

Pani Minister,

w ostatnich latach problem nierówności zdrowotnych pomiędzy kobietami a mężczyznami w Polsce staje się coraz bardziej widoczny. Jak wskazują dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny oraz Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB, przeciętna długość życia mężczyzn w Polsce w 2024 roku wynosi zaledwie 74,7 roku, podczas gdy kobiety żyją średnio 82,1 roku. Różnica ta przekracza 7 lat i utrzymuje się od wielu lat na jednym z najwyższych poziomów w Europie. Co szczególnie niepokojące, długość życia mężczyzn silnie koreluje z poziomem wykształcenia – według danych GUS, 30-letni mężczyzna z wykształceniem podstawowym może żyć nawet 13 lat krócej niż jego rówieśnik z wykształceniem wyższym. To oznacza, że nierówności edukacyjne przekładają się w Polsce bezpośrednio na długość i jakość życia.

Równie niepokojące są dane dotyczące zdrowia psychicznego: ponad 85% ofiar samobójstw w Polsce to mężczyźni. Statystyki te powinny być alarmujące nie tylko z punktu widzenia zdrowia publicznego, ale także polityki społecznej i równości szans. Mężczyźni częściej wykonują pracę fizyczną, częściej ulegają wypadkom, rzadziej korzystają z opieki zdrowotnej, częściej wpadają w uzależnienia i częściej doświadczają wykluczenia społecznego po utracie pracy.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania, uwzględniając również dane z raportów „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025” oraz „Trwanie życia w 2024 roku” GUS:

Jakie konkretnie działania przewiduje ministerstwo w odpowiedzi na fakt, że ponad jedna piąta mężczyzn w Polsce nie dożywa wieku emerytalnego? (Dane GUS wskazują, że 21,6% mężczyzn umiera przed osiągnięciem wieku emerytalnego, co stawia pod znakiem zapytania sprawiedliwość systemu emerytalnego).

Jakie instrumenty polityki społecznej i rodzinnej są dedykowane profilaktyce zdrowotnej wśród mężczyzn, w tym zachęcaniu ich do korzystania z badań profilaktycznych i wsparcia psychologicznego? (Raport PZH pokazuje, że mężczyźni rzadziej korzystają z opieki zdrowotnej i pomocy psychicznej, co zwiększa ryzyko zgonów i pogłębia nierówności).

W jakim stopniu problem wysokiej liczby samobójstw wśród mężczyzn wpływa na kształtowanie priorytetów resortu w zakresie prewencji, zdrowia psychicznego i polityki rodzinnej? (Ponad 85% ofiar samobójstw w Polsce to mężczyźni – dane KGP i PZH).

Jak ministerstwo zamierza przeciwdziałać marginalizacji mężczyzn w systemie pomocy społecznej, w tym bezdomności, uzależnień, izolacji społecznej i deprywacji ekonomicznej? (Dane PZH wskazują, że mężczyźni stanowią ponad 75% populacji bezdomnych i osób długotrwale bezrobotnych).

Jakie badania, analizy lub strategie resortowe zostały opracowane w celu zrozumienia przyczyn nadumieralności mężczyzn w wieku produkcyjnym? (Raport PZH z 2025 r. pokazuje, że ponad 50% różnicy w długości życia między kobietami a mężczyznami wynika z nadumieralności mężczyzn przed 65. rokiem życia).

Jakie działania zostały zaplanowane w zakresie wsparcia mężczyzn w wieku emerytalnym, którzy pozostają bez wsparcia rodziny, w szczególności wdowców, seniorów samotnych i niezdolnych do samodzielnej egzystencji? (Z danych GUS wynika, że odsetek samotnych mężczyzn po 70. roku życia rośnie szybciej niż w przypadku kobiet, a jednocześnie mniej korzystają oni ze wsparcia instytucji publicznych).

Jakie zmiany planowane są w systemie pracy socjalnej, by uwzględniać specyfikę problemów doświadczanych przez mężczyzn (np. wstyd, brak umiejętności proszenia o pomoc, stygmatyzacja)?

Jakie narzędzia wspierające zdrowie mężczyzn przewidziano w programach równościowych współfinansowanych ze środków UE?

W jaki sposób ministerstwo zamierza rozwijać ofertę instytucjonalną (np. kluby ojcowskie, centra aktywizacji mężczyzn, programy partnerskie) dla mężczyzn zagrożonych wykluczeniem społecznym?

Jakie propozycje rozważane są w celu stworzenia rządowej strategii na rzecz zdrowia i dobrostanu mężczyzn? (Tego typu strategie funkcjonują m.in. w Wielkiej Brytanii, Australii i Kanadzie, przynosząc zauważalne efekty w zakresie zdrowia publicznego).

Jak ministerstwo ocenia dostępność usług zdrowia psychicznego i wsparcia kryzysowego dla mężczyzn w małych miejscowościach i na terenach wiejskich – tam, gdzie najczęściej dochodzi do samobójstw i uzależnień? (Najwyższe wskaźniki samobójstw notuje się w powiatach wiejskich i zdegradowanych społecznie, gdzie często brakuje poradni zdrowia psychicznego).

W jakim zakresie resort analizuje wpływ wykluczenia społecznego mężczyzn po rozwodzie, utracie pracy lub izolacji rodzinnej na ich zdrowie psychiczne i fizyczne? (Mężczyźni po rozwodzie i bez kontaktu z dziećmi są w grupie najwyższego ryzyka samobójstw i depresji).

Jakie działania edukacyjne planowane są w ramach polityki społecznej w celu zmiany stereotypów dotyczących męskości, które zniechęcają mężczyzn do korzystania z pomocy społecznej i zdrowotnej? (Tradycyjne normy męskości są uznawane przez WHO i OECD za jedną z barier w reagowaniu na kryzysy psychiczne).

W jaki sposób w ramach współpracy międzyresortowej planowane są działania wspierające chłopców w wieku szkolnym – w kontekście trudności emocjonalnych, agresji i wykluczenia edukacyjnego? (Chłopcy częściej powtarzają klasy, są zawieszani i rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej w szkołach).

Jakie działania zostały zaplanowane w celu przeciwdziałania nadreprezentacji mężczyzn w statystykach przemocy domowej zarówno jako sprawców, jak i ofiar? (Mężczyźni są coraz częściej ofiarami przemocy psychicznej i ekonomicznej, czego nie obejmują dotychczasowe systemy wsparcia).

Na zakończenie proszę o udzielenie odpowiedzi na wszystkie pytania po kolei, wraz z odniesieniem się do danych, strategii i działań planowanych w ramach resortu. Oczekuję informacji rzetelnej, szczegółowej i aktualnej, ponieważ temat ten dotyczy bezpośrednio realizacji konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i obowiązku dbałości o wszystkich obywateli, niezależnie od płci.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP