Interpelacja nr 11426

Szanowny Panie Premierze,

w debacie publicznej o równości szans najczęściej pojawiają się słuszne postulaty dotyczące praw kobiet, dzieci i osób starszych. Tymczasem systemowe problemy zdrowotne, społeczne i edukacyjne mężczyzn nadal pozostają poza głównym nurtem polityk publicznych. Brakuje rządowej strategii, która dostrzegałaby specyfikę problemów zdrowotnych, społecznych i psychicznych mężczyzn, a także ich mniejszą skłonność do korzystania z pomocy instytucjonalnej.

Dane zawarte w raporcie GUS „Trwanie życia w 2024 roku” oraz w opracowaniu PZH „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania 2025” pokazują, że mężczyźni żyją krócej, częściej chorują na ciężkie choroby układu krążenia, rzadziej zgłaszają się po pomoc, są nadreprezentowani w statystykach samobójstw, uzależnień i bezdomności, a ich sytuacja pogarsza się wraz z niższym wykształceniem oraz statusem społecznym.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:

W jaki sposób rząd uwzględnia specyfikę zdrowotną i społeczną mężczyzn w kluczowych dokumentach strategicznych dotyczących równości szans i zdrowia publicznego? (W raportach PZH i GUS brak odniesień do zróżnicowania płciowego w analizie ryzyk zdrowotnych i społecznych).

Jakie działania podejmowane są w celu przeciwdziałania nadumieralności mężczyzn, zwłaszcza w grupie wiekowej 45–59 lat, która ma najwyższy wskaźnik samobójstw i zgonów z powodu chorób cywilizacyjnych? (Dane PZH: mężczyźni stanowią 86% ofiar samobójstw; dominujące przyczyny zgonów to choroby układu krążenia i nowotwory).

Jakie mechanizmy wdrażane są w celu poprawy uczestnictwa mężczyzn w programach profilaktyki zdrowotnej i badań przesiewowych? (PZH wskazuje, że mężczyźni znacznie rzadziej korzystają z programów badań, np. w kierunku raka jelita grubego czy prostaty).

Jakie elementy systemu ochrony zdrowia publicznego są projektowane z uwzględnieniem barier kulturowych, które zniechęcają mężczyzn do szukania pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej? (Wielu mężczyzn nie zgłasza się po pomoc z powodu stereotypów i wstydu – raport PZH, s. 93–94).

W jakim stopniu dane i analizy zdrowotne w Polsce uwzględniają płeć jako zmienną analityczną, pozwalającą identyfikować zagrożenia zdrowotne typowe dla mężczyzn? (Dokumenty strategiczne rzadko uwzględniają perspektywę genderową – brakuje wskaźników zdrowotnych z podziałem na płeć).

Jakie działania podejmowane są w celu zmniejszenia nierówności zdrowotnych między mężczyznami z wyższym i niższym wykształceniem? (GUS wskazuje, że mężczyźni z wykształceniem podstawowym żyją średnio 12 lat krócej niż mężczyźni z wykształceniem wyższym).

W jakim zakresie analizowana jest sytuacja zdrowotna i społeczna mężczyzn zamieszkujących tereny wiejskie oraz małe miasta, gdzie dostęp do usług zdrowotnych i psychologicznych jest ograniczony? (PZH wskazuje na wyraźne różnice w stanie zdrowia mężczyzn między dużymi a małymi miejscowościami – s. 114–117).

Jakie działania są podejmowane w zakresie profilaktyki uzależnień skierowanej do mężczyzn, którzy stanowią zdecydowaną większość osób nadużywających alkoholu i narkotyków? (PZH: 15,6% mężczyzn nadużywa alkoholu, wobec 5,1% kobiet).

Jakie mechanizmy systemowe przewiduje rząd, aby przeciwdziałać społecznemu wykluczeniu samotnych mężczyzn – zwłaszcza w wieku poprodukcyjnym? (GUS: ponad 41% mężczyzn powyżej 65. r.ż. mieszka samotnie; samotność wiąże się ze wzrostem umieralności i depresji).

Jakie działania są podejmowane w zakresie edukacji publicznej i społecznej, by przełamywać szkodliwe stereotypy męskości utrudniające korzystanie z pomocy medycznej i psychologicznej? (WHO i OECD wskazują stereotypy męskości jako jedną z kluczowych barier w dostępie mężczyzn do opieki).

Jakie miejsce w krajowych politykach zajmuje temat alienacji rodzicielskiej i skutków psychicznych utraty kontaktu ojców z dziećmi po rozwodzie? (Dane organizacji pozarządowych wskazują na znaczne pogorszenie zdrowia psychicznego mężczyzn po utracie relacji rodzicielskich).

Jakie działania przewiduje rząd w celu ograniczenia bezdomności wśród mężczyzn, którzy stanowią ponad 80% osób bezdomnych w Polsce? (GUS: 81,7% bezdomnych to mężczyźni; wiele osób bezdomnych nie korzysta z systemowego wsparcia zdrowotnego).

Jak rząd analizuje wpływ ubóstwa na stan zdrowia mężczyzn – zarówno w ujęciu fizycznym, jak i psychicznym? (PZH i GUS wskazują, że ubóstwo silnie koreluje z chorobami przewlekłymi i skróconym życiem, szczególnie u mężczyzn).

Jakie działania podejmowane są w celu poprawy dostępności usług zdrowia psychicznego dla chłopców i młodych mężczyzn – także w kontekście wzrostu liczby prób samobójczych w tej grupie wiekowej? (PZH: dramatyczny wzrost prób samobójczych wśród chłopców, zwłaszcza w wieku 13–18 lat).

W jaki sposób polityki równościowe rządu odnoszą się do systemowego pomijania mężczyzn w planowaniu programów zdrowotnych, edukacyjnych i społecznych? (Większość programów równościowych koncentruje się wyłącznie na kobietach i dzieciach).

W jakim zakresie uwzględniono problem gorszego wykształcenia mężczyzn i jego wpływu na zdrowie, zatrudnienie i długość życia w krajowych strategiach społecznych i edukacyjnych? (GUS: mężczyźni rzadziej kończą studia wyższe i częściej kończą edukację na poziomie zawodowym – co wiąże się z niższą długością życia).

Jakie działania podejmowane są w celu zwiększenia udziału mężczyzn w programach zdrowia publicznego, np. w zakresie profilaktyki chorób nowotworowych, kardiologicznych i metabolicznych? (PZH: udział mężczyzn w programach przesiewowych jest znacznie niższy niż kobiet – m.in. ze względu na brak dostosowania formuły informacyjnej).

W jaki sposób analizowana jest sytuacja mężczyzn w środowiskach wiejskich i małych miast, gdzie dostęp do opieki zdrowotnej i społecznej jest szczególnie ograniczony? (PZH: mężczyźni z mniejszych miejscowości częściej zapadają na choroby cywilizacyjne i rzadziej zgłaszają się po pomoc).

Jak rząd zamierza monitorować wpływ ubóstwa na zdrowie mężczyzn, w szczególności w kontekście wykluczenia cyfrowego, braku transportu i kosztów leczenia? (PZH i GUS: ubóstwo koreluje z wyższą umieralnością i niższym zgłaszaniem się do placówek POZ – zwłaszcza wśród samotnych i bezrobotnych mężczyzn).

Jakie mechanizmy planowane są w celu uwzględnienia perspektywy mężczyzn w krajowym programie zdrowia oraz w polityce Narodowego Funduszu Zdrowia? (Obecne dokumenty strategiczne koncentrują się na kobietach i dzieciach, nie uwzględniając wprost specyfiki zdrowotnej mężczyzn).

Na zakończenie proszę o odniesienie się do wszystkich pytań po kolei oraz przedstawienie, jakie dane, analizy i konsultacje społeczne są uwzględniane w projektowaniu polityk publicznych dotyczących równości i przeciwdziałania wykluczeniu mężczyzn.

Z wyrazami szacunku

Marcin Józefaciuk
Poseł na Sejm RP