Interpelacja nr 11422

Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury, Szanowny Panie Ministrze Aktywów Państwowych,

składam niniejszą interpelację w związku z pogłębiającym się kryzysem w spółce PKP Cargo SA będącej narodowym i największym przewoźnikiem towarowym w Polsce, którego destabilizacja zagraża nie tylko miejscom pracy dziesiątek tysięcy osób, ale również ciągłości łańcuchów logistycznych, bezpieczeństwu surowcowemu i militarnemu państwa oraz przyszłości całej polskiej kolei towarowej.

I. Obraz zapaści – dane finansowe i rynkowe

PKP Cargo znalazło się w krytycznym położeniu ekonomicznym:

strata netto w i kwartale 2024 r. wyniosła 181 mln zł, wobec zysku w analogicznym okresie 2023 r.,

w całym roku 2023 spółka poniosła straty przekraczające 250 mln zł,

zadłużenie spółki przekroczyło 3 miliardy złotych, a płynność finansowa jest zagrożona,

udział PKP Cargo w rynku krajowych przewozów towarowych spadł z ponad 50% w 2010 r. do około 33% w 2024 r.,

spadła również liczba przewiezionych ładunków, co skutkuje spadkiem przychodów o ponad 20% r/r.

Źródła kryzysu to m.in.: zaniechania inwestycyjne, błędna polityka zarządcza, wysokie koszty dostępu do infrastruktury, brak preferencji podatkowych dla kolei oraz faworyzowanie transportu drogowego przez obecne władze.

II. Zarząd kryzysu – zwolnienia i destrukcja kadrowa

Zamiast naprawy – zarząd spółki wdrożył plan zwolnień grupowych obejmujący łącznie 2429 osób, rozłożony na dwa etapy:

w 2025 r. – 1041 pracowników,

w 2026 r. – 1388 pracowników.

Zwolnienia dotyczą m.in. maszynistów, drużyn manewrowych, rewidentów, odprawiaczy pociągów, pracowników utrzymania taboru i administracji. W efekcie może dojść do utraty zdolności operacyjnych spółki, nie do odzyskania nawet przy ewentualnym odbiciu rynkowym. Jednocześnie wielu pracowników przenoszonych jest do „gotowości bez wykonywania pracy” za obniżonym wynagrodzeniem – do 60% pensji – co uderza w ich godność i stabilność ekonomiczną.

III. System wynagrodzeń – osłona czy demontaż praw pracowniczych?

W reakcji na protesty zarząd zaproponował nowy system wynagrodzeń, który ma ograniczyć skalę zwolnień (do 765 osób w 2025 r.).

Zakłada on:

konsolidację składników wynagrodzenia,

rezygnację z części elementów ZUZP,

wprowadzenie dodatków wynikowych.

Związki zawodowe odrzuciły propozycję jako nieprzejrzystą i godzącą w stabilność oraz solidarność pracowników. Obawiają się, że to mechanizm przesunięcia kosztów kryzysu na załogę – przy równoczesnym braku reform zarządczych i politycznych.

IV. Odpowiedzialność rządu i nadzoru właścicielskiego

PKP Cargo to spółka zależna od PKP SA, którego właścicielem jest Skarb Państwa. Obecna sytuacja jest bezpośrednią konsekwencją braku nadzoru, niekompetencji decyzyjnej oraz partyjnego rozdawnictwa stanowisk.

W szczególności zauważalny jest brak:

strategicznego planu ratunkowego,

transparentnego audytu (również decyzji z czasów tzw. dekoniunktury węglowej),

polityki rozwoju transportu kolejowego w Polsce – mimo zobowiązań klimatycznych i geostrategicznych.

V. Wsparcie protestów – konieczność obywatelskiego oporu

Popieram działania podejmowane przez związki zawodowe, komitety protestacyjne i pracowników PKP Cargo. Ich protesty – blokady, pikiety, manifestacje – są ostatnią formą obrony nie tylko zakładów pracy, ale także narodowego interesu gospodarczego.

Rząd nie może przyglądać się biernie degradacji kolejowego przewoźnika, szczególnie w kontekście wyzwań związanych z wojną w Ukrainie, bezpieczeństwem energetycznym i surowcowym oraz potrzebą logistyki militarnej.

VI. Pytania do Rady Ministrów i ministrów właściwych:

Czy rząd zamierza dokapitalizować PKP Cargo lub powierzyć spółce realizację strategicznych zadań państwowych (transport wojskowy, energetyczny)?

Czy planowane są zmiany w systemie opłat za dostęp do infrastruktury, by zwiększyć konkurencyjność kolei wobec transportu drogowego?

Dlaczego nie zlecono niezależnego audytu działań zarządów PKP Cargo z lat 2021–2024?

Czy Skarb Państwa zatwierdził plan zwolnień i przekształceń w systemie wynagrodzeń – i czy związkowcy zostali dopuszczeni do realnych negocjacji?

Czy rząd zamierza opracować całościowy plan ratunkowy dla przewozów towarowych w Polsce, z uwzględnieniem roli PKP Cargo i innych przewoźników publicznych?

VII. Postulaty i oczekiwania:

wstrzymanie zwolnień grupowych do czasu przedstawienia rzetelnego planu naprawczego,

utrzymanie ZUZP i gwarancji zbiorowych – bez szantażu „reformy albo wypowiedzenia”,

powołanie międzyresortowego zespołu kryzysowego ds. PKP Cargo,

rozważenie modelu operatora zadań publicznych z częściowym wsparciem budżetowym,

zmiana polityki transportowej państwa w kierunku preferencji dla kolei.

Sprawa PKP Cargo to papierek lakmusowy polityki państwa wobec własnych zasobów i obywateli. Jeśli narodowy przewoźnik zostanie rozłożony bez reakcji – będzie to znak, że rząd abdykował z odpowiedzialności za strategiczne sektory gospodarki.