Interpelacja nr 8459

Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer, 24.03.2025

Odpowiedź na interpelację nr 8459

w sprawie próby likwidacji przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie (WDŻ)

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 24-03-2025

Szanowny Panie Pośle,

uprzejmie informuję, że 6 marca br. Minister Edukacji Barbara Nowacka podpisała rozporządzenia zmieniające rozporządzenia:

w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej,

w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia,

– w których została określona podstawa programowa przedmiotu edukacja zdrowotna.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa[1] oświata w Polsce kieruje się zasadami zawartymi w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także wskazaniami zawartymi m.in. w Konwencji o Prawach Dziecka. Nauczanie i wychowanie – respektując chrześcijański system wartości – za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.

Jednocześnie to minister właściwy do spraw oświaty i wychowania został - w ustawie Prawo oświatowe - upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia podstawy programowej kształcenia ogólnego[2].

Potrzeba wprowadzenia do polskiego systemu edukacji nowego przedmiotu edukacja zdrowotna, w ramach którego nauczano by o zdrowiu, była wielokrotnie podnoszona w ostatnich latach przez Ministerstwo Zdrowia oraz licznych ekspertów. Działania te mają związek z pogarszającymi się wskaźnikami zdrowia całej populacji i koniecznością kompleksowego ujęcia problematyki edukacji zdrowotnej w nauczaniu szkolnym.

Podstawa programowa edukacji zdrowotnej zakłada wdrażanie uczniów do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Zmiany mają związek z pogarszającymi się wskaźnikami zdrowia całej populacji i koniecznością kompleksowego ujęcia problematyki edukacji zdrowotnej w nauczaniu szkolnym. Potrzeba wprowadzenia do polskiego systemu edukacji nowego przedmiotu edukacja zdrowotna, w ramach którego nauczano by o zdrowiu, była wielokrotnie podnoszona w ostatnich latach przez Ministerstwo Zdrowia oraz licznych ekspertów.

Jednocześnie obserwowano spadek zainteresowania uczęszczaniem uczniów na zajęcia wychowanie do życia w rodzinie, który przedstawia niżej zamieszczona tabela.

Udział uczniów w zajęciach „Wychowanie do życia w rodzinie” wg typu szkoły[3]

Typ szkoły | Liczba uczniów w roku szkolnym 2021/2022 | Liczba uczniów w roku szkolnym 2022/2023

Branżowa szkoła I stopnia | 48 713 | 39 621

Poznańska szkoła chóralna | 25 | 28

Ogólnokształcąca szkoła baletowa | 82 | 41

Liceum sztuk plastycznych | 1 191 | 460

Ogólnokształcąca szkoła muzyczna II stopnia | 255 | 175

Ogólnokształcąca szkoła muzyczna I stopnia | 848 | 1 029

Technikum | 109 648 | 81 567

Liceum ogólnokształcące | 81 318 | 64 602

Szkoła podstawowa | 1 101 279 | 1 032 760

Zakres treści przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie skupia się przede wszystkim wokół tematów związanych ze zdrowiem seksualnym, prokreacyjnym, dojrzewaniem oraz relacjami rodzinnymi.

Nowy przedmiot edukacja zdrowotna uzupełnia tę tematykę o aspekty psychologiczne, oraz związane ze zdrowiem i aktywnością fizyczną, odżywianiem, zdrowiem społecznym i środowiskowym, Internetem i profilaktyką uzależnień. Wynika to z potrzeby wyposażenia uczniów w wiedzę, umiejętności i kompetencje społeczne, pozwalające na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych oraz ukierunkowania na podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych, które będą skupiały się na identyfikacji problemów i ich rozwiązywaniu.

Niezależnie od nazwy, celem przedmiotu powinno być zapewnienie uczniom wiedzy i umiejętności niezbędnych do świadomego i bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie. Nowy przedmiot edukacja zdrowotna traktuje zdrowie człowieka w sposób kompleksowy i ma służyć realizacji tego celu.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności ujęte zostały w 11 działach tematycznych:

Wartości i postawy

Zdrowie fizyczne

Aktywność fizyczna

Odżywianie

Zdrowie psychiczne

Zdrowie społeczne

Dojrzewanie (tylko w szkołach podstawowych)

Zdrowie seksualne

Zdrowie środowiskowe

Internet i profilaktyka uzależnień

System ochrony zdrowia (tylko w szkołach ponadpodstawowych).

Raporty z konsultacji i opiniowania projektów rozporządzeń w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie edukacji zdrowotnej (i edukacji obywatelskiej), które trwały od 31 października do 21 listopada 2024 r., są publicznie dostępne w serwisie Rządowego Centrum Legislacji – Rządowy Proces Legislacyjny; linki:

http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12391102
http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12391100

Odnosząc się do kwestii kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, uprzejmie informuję, że są one uregulowane w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli[4]. W najbliższych dniach planowane jest skierowanie do konsultacji publicznych projektu nowelizacji ww. rozporządzenia polegającej m.in. na określeniu kwalifikacji wymaganych od nauczycieli edukacji zdrowotnej. Zakłada się, że nauczycielem przedmiotu edukacja zdrowotna może być osoba, która spełnia wymagania kwalifikacyjne, takie jak inni nauczyciele przedmiotów lub zajęć, tj. osoba która ukończyła studia magisterskie w zakresie edukacji zdrowotnej i posiada przygotowanie pedagogiczne albo osoba, która ukończyła inne studia magisterskie, posiada przygotowanie pedagogiczne i ukończyła studia podyplomowe w zakresie edukacji zdrowotnej.

Zgodnie z projektowanym rozporządzeniem kwalifikacje do nauczania edukacji zdrowotnej będą posiadali także:

nauczyciele biologii, przyrody, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie oraz nauczyciele psycholodzy,

osoby, które ukończyły studia przygotowujące do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty, ratownika medycznego, albo studia w zakresie zdrowia publicznego i posiadają przygotowanie pedagogiczne.

Przyjęto również, że zajęcia z przedmiotu edukacja zdrowotna będą mogły być prowadzone przez zespół dwóch lub więcej ww. nauczycieli.

Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadzi także prace nad zleceniem uczelniom organizacji i przeprowadzenia kwalifikacyjnych studiów podyplomowych dla nauczycieli w zakresie edukacji zdrowotnej. Studia będą bezpłatne dla nauczycieli.

Jednocześnie Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie we współpracy z publicznymi placówkami doskonalenia nauczycieli przygotowuje materiały i proces doszkalania dla nauczycieli w zakresie edukacji zdrowotnej.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

[1] Preambuła do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 – t.j.)

[2] art.47 ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz.737 – t.j.)

[3] wg danych SIO, stan na 24.04.2023 r. i 20.05.2024 r. Porównano lata szkolne 2021/22 oraz 2022/2023.

[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2102