Interpelacja nr 7126

Podsekretarz stanu Paulina Piechna-Więckiewicz, 20.01.2025

Odpowiedź na interpelację nr 7126

w sprawie efektywności realizacji programu "Posiłek w szkole i w domu" oraz bezpieczeństwa żywienia dzieci i młodzieży w szkołach

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 20-01-2025

Szanowny Panie Pośle,

zgodnie z uchwałą ustanawiającą wieloletni rządowy program "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2024-2028, wykonawcami Programu są minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego oraz minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.

Krajowym koordynatorem modułów 1 i 2 programu jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (moduł 1 zapewnia wsparcie i posiłek dla dzieci i młodzieży, a moduł 2 dotyczy osób dorosłych).

Minister Edukacji wspiera organy prowadzące publiczne szkoły podstawowe w zapewnieniu bezpiecznych warunków do spożywania gorącego posiłku przez uczniów w szkole, realizując moduł 3 wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028[1], na podstawie § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie realizacji modułu 3 wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” , który dotyczy wspierania organizacji stołówek i miejsc spożywania posiłków[2].

Krajowym koordynatorem modułu 3 programu jest Minister Edukacji, a wśród zadań za które odpowiada jest:

Monitorowanie realizacji modułu 3 Programu.

Zebranie danych o realizacji modułu 3 Programu od wojewodów i ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Analiza i ocena realizacji modułu 3 Programu w skali kraju - ewaluacja i opracowanie zbiorczej informacji o realizacji modułu 3 Programu.

Wojewoda, w terminie do 15 kwietnia roku następującego po roku udzielenia wsparcia finansowego, dokonuje oceny efektów realizacji zadań w ramach modułu 3 Programu w danym roku i składa ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania sprawozdanie zawierające, m.in. efekty zrealizowanych zadań.

W 2024 r. uruchomiono wsparcie w łącznej wysokości 39,4 mln zł w ramach modułu 3 dla 424 organów na realizację zadań w 675 publicznych szkołach podstawowych.

Zatem Minister Edukacji dopiero po 15 kwietnia może przygotować ewaluację Programu za dany rok. Pierwsza analiza obecnej edycji Programu zostanie przeprowadzona w 2025 r.

Jednocześnie przewidziany jest także monitoring całego Programu po jego zakończeniu. Będzie polegał na ewaluacji ex post, a jej celem będzie weryfikacja przyjętego w module 3 Programu modelu interwencji oraz trwałości projektu, a także zaproponowanie ewentualnych kolejnych działań.

W Programie przyjęto następujący model logiczny interwencji: jeżeli uruchomiony zostanie moduł 3 Programu, mający na celu zachęcenie organów prowadzących szkoły podstawowe do odtworzenia bazy stołówkowej w szkołach, w tym miejsc spożywania posiłku, to wzrośnie liczba działających stołówek szkolnych i miejsc spożywania posiłków i dzięki temu wzrośnie odsetek uczniów szkół podstawowych jedzących posiłki.

Poniżej przedstawiono wyniki analizy ilościowej sprawozdań od wojewodów z realizacji modułu 3 Programu na lata 2019-2023 za 2023 rok:

liczba szkół, w których zorganizowano nową stołówkę szkolną (własna kuchnia i jadalnia) - 16,

liczba szkół, w których doposażono stołówki szkolne, które dotąd nie funkcjonowały, celem uruchomienia (uruchomienie niefunkcjonującej stołówki szkolnej) - 17,

liczba szkół, w których dokonano adaptacji pomieszczenia wyłącznie na jadalnię w szkołach, w których dotąd nie funkcjonowały jadalnie (stworzenie nowej jadalni) - 29,

liczba szkół, w których dokonano doposażenia i poprawy standardu funkcjonującej stołówki szkolnej (własna kuchnia i jadalnia) - 532,

liczba szkół, w których dokonano doposażenia lub poprawy standardu pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków (jadalni), w szkołach, w których funkcjonuje wyłącznie jadalnia - 17,

liczba szkół, w których zrealizowano zadanie w ramach modułu 3 Programu „Posiłek w szkole i w domu", i w których w szkole są wydane posiłki dla uczniów innej szkoły niż szkoła podstawowa (np. szkół z zespołu, przedszkola lub innych placówek systemu oświaty) - 294,

liczba uczniów korzystających z obiadów wg stanu na 31 października roku poprzedzającego rok otrzymania wsparcia (dotacji) w programie - 93 151 uczniów (w październiku 2022 r.),

liczba uczniów korzystających z obiadów wydawanych w dniach nauki szkolnej w styczniu roku następnego po roku otrzymania wsparcia w programie 96 562 uczniów w styczniu 2024 r. (wzrost liczby uczniów w porównaniu ze stanem z października 2022 r.)

Dla modułu 1 informację o realizacji Programu na terenie województwa za dany rok wojewodowie przekazują do ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w terminie do 10 lutego następnego roku. Informacja ta, uwzględnia dane z poszczególnych gmin, m.in. liczbę osób objętych programem, koszt realizacji pomocy z dotacji budżetu państwa, w tym środki własne, liczbę i koszt posiłków, koszt dowozu posiłków, liczbę zasiłków celowych.

W tej edycji Programu, w ramach modułu 1, uczniom może przysługiwać pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych[3]. Gminy udzielają tego wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy określone w ustawie o pomocy społecznej[4] oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200 % kryterium, o którym mowa w art. 8 wymienionej ustawy.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy uczeń albo dziecko nie spełnia wymagań, o których mowa powyżej, a wyraża chęć zjedzenia posiłku, odpowiednio dyrektor szkoły lub przedszkola informuje ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych[5], właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ucznia lub dziecka, o potrzebie udzielenia pomocy w formie posiłku. Przyznanie tej pomocy[6] nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w sprawie i ustalenia sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przyznana pomoc ma charakter doraźny.

Informacje te gromadzi krajowy koordynator modułu 1 programu – Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Odnosząc się do sprawy monitoringu jakości żywności dostarczanej do szkół przez firmy cateringowe i przestrzegania norm sanitarno-żywieniowych – kwestie te reguluje ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia[7]. Natomiast, środki spożywcze muszą odpowiadać wymaganiom określonym w rozporządzeniu w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach[8].

Działania kontrolne, czy dostawcy przestrzegają wymagań jakościowych oraz norm sanitarno-żywieniowych, realizuje Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Zadania i zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej określa ustawa o Państwowej Inspekcji Sanitarnej[9]. Zgodnie z art. 1 pkt 4 przywołanej ustawy jest ona uprawniona do sprawowania nadzoru nad warunkami, m.in. higieny procesów nauczania i wychowania. W ramach bieżącego nadzoru sanitarnego organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej kontrolują przestrzeganie przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy Państwowy Inspektor Sanitarny (powiatowy lub wojewódzki, jak też upoważniony pracownik stacji sanitarno-epidemiologicznej) lub Główny Inspektor Sanitarny, w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo:

wstępu na terenie miast i wsi do:

zakładów pracy oraz wszystkich pomieszczeń i urządzeń wchodzących w ich skład,

obiektów użyteczności publicznej, obiektów handlowych, ogrodów działkowych i nieruchomości oraz wszystkich pomieszczeń wchodzących w ich skład,

środków transportu i obiektów z nimi związanych, w tym również na statki morskie, żeglugi śródlądowej i powietrzne,

obiektów będących w trakcie budowy;

żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób;

żądania okazania dokumentów i udostępniania wszelkich danych;

pobierania próbek do badań laboratoryjnych.

W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych Państwowy Inspektor Sanitarny może nakazać w drodze decyzji usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień – niezależnie od tego, czy jest to posiłek podawany w stołówce szkolnej czy za pośrednictwem firmy cateringowej[10].

Ministerstwo Edukacji Narodowej monitoruje różnice w cenach posiłków oferowanych w różnych częściach kraju gromadząc dane w formie ankiety w sprawie organizacji żywienia w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. W przygotowaniu jest narzędzie badawcze porównujące ceny posiłków w szkołach.

Przyjęcie dziecka do szkoły nakłada na dyrektora i organ prowadzący obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu. Opieka nad dziećmi oraz tworzenie warunków sprzyjających harmonijnemu rozwojowi psychofizycznemu przez aktywne działania prozdrowotne spoczywa na dyrektorze tej jednostki[11]. Sposób realizacji zadań jednostki, z uwzględnieniem między innymi korzystania z formy wyżywienia ustalonego przez organ prowadzący, powinien zostać określony w statucie[12]. Natomiast, w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży mogą być stosowane wyłącznie środki spożywcze, które spełniają wymagania określone w przepisach prawa[13].

Zgodnie z art. 155 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, w celu zapewnienia dziecku odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi publicznego przedszkola/szkoły/placówki uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka.

Decyzja o sposobie zorganizowania żywienia dzieci, należy do dyrektora jednostki, który jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo uczniów w czasie ich pobytu.

W przypadku nieprawidłowości dotyczących żywienia w szkole/placówce, zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, rada rodziców może występować do dyrektora szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołą z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach placówki, w tym także w zakresie oczekiwań dotyczących żywienia w szkole, czy specjalnych potrzeb żywieniowych dla dzieci i młodzieży.

Minister Edukacji na posiedzeniach zespołu ds. zapobiegania nadwadze i otyłości sygnalizowała potrzebę analizy obecnych przepisów rozporządzenia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach[14]. Współpracuje w tym zakresie z Ministrem Zdrowia.

Minister Edukacji zależy, aby każde dziecko i uczeń miało zapewnioną w podstawowym stopniu możliwość korzystania z posiłków w przedszkolu, szkole i placówce w sposób bezpieczny, który uwzględnia informacje przekazane od rodziców/prawnych opiekunów o zaleceniach wydanych przez m.in. zespół leczący dziecko.

Jednocześnie warto podkreślić, że przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej uczestniczą w spotkaniach dotyczących projektu ustawy o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 oraz ustawy – Prawo oświatowe (druk nr 528).

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

[1] Wieloletni rządowy program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028 przyjęty Uchwałą nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028 (M.P. poz. 881).

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie realizacji modułu 3 wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” dotyczącego wspierania w latach 2024–2028 organów prowadzących publiczne szkoły podstawowe w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki przez organizację stołówek i miejsc spożywania posiłków (Dz. U. poz. 91).

[3] Uchwała nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028 (M.P. poz. 881).

[4] Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.).

[5] w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1818).

[6] w przypadku przyjęcia przez gminę odpowiedniego programu osłonowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej.

[7] Ustawia z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2023 r. poz. 1448).

[8] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1154).

[9] Ustawa z dnia 5 grudnia 2018 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416).

[10] Art. 27 ust. 1 cyt. ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

[11] Art. 68 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737, z późn. zm.).

[12] Art. 102 ustawy - Prawo oświatowe.

[13] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. poz. 1154).

[14] Dz. U. z 2016 r. poz. 1154.