Interpelacja nr 5626

Szanowna Pani Minister,

samorządowcy z wielu regionów Unii Europejskiej, w tym z Polski, są zaniepokojeni doniesieniami związanymi ze zmianą polityki regionalnej zgodnie z dokumentem projektu budżetu UE na lata 2028-34. Jak podaje dziennik „Rzeczpospolita“, zamiast 530 obecnie działających programów, przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen proponuje 27 narodowych programów operacyjnych. W każdy z tych programów mają wchodzić wszystkie wydatki składające się do tej pory na politykę spójności będącą jednym z filarów Unii Europejskiej, opartą na wspieraniu biedniejszych regionów w drodze konwergencji. Z doniesień mediów i samorządowców wynika, iż polityka spójności Unii Europejskiej miałaby zostać scentralizowana na kształt KPO. Przydzielenie środków w formie scentralizowanej jest uzależnione od przeprowadzonych reform w kraju, za których przeprowadzenie państwo otrzyma pieniądze od Unii Europejskiej, a środki będą następnie rozdysponowane między samorządami według kryteriów założonych przez rząd.

Przytoczony kształt programu jest odwrotny do założeń niedawno przeprowadzonej reformy finansowania samorządów w Polsce, które po 2015 roku za rządów Zjednoczonej Prawicy zostały silnie uzależnione od decyzyjności centralnej, gdzie w obecnym kształcie będą dysponować niezależnie większymi środkami finansowymi uzależnionymi od dochodów mieszkańców regionu.

Program rodzi w sobie obawy dotyczące konsekwencji, z powodu których długoterminowo samorządy mogą utracić swoje korzyści. Uzależnienie przekazania pieniędzy od przeprowadzonych reform – w wyniku metody transakcyjnej – spowoduje, że samorządy bezpośrednio mogą doświadczać skutków polityki centralnej w tym zakresie mimo braku wpływu na te działania.

W konsekwencji należy zauważyć, że jednostki samorządu terytorialnego mogłyby mierzyć się z brakiem spójnych programów inwestycyjnych.

Jako Polska w latach 2021-2027 jesteśmy największym beneficjentem polityki spójności w Unii Europejskiej, Włochy znajdujące się w tym rankingu na drugim miejscu otrzymują blisko dwukrotnie mniej środków z tego tytułu. Obawy ze strony samorządowców w tej sprawie piętrzą się niezależnie od reprezentowanej przez nich strony politycznej.

Mając na uwadze dobro samorządów, zwracam się do Pani Minister o udzielenie odpowiedzi na pytania:

Czy obawy zgłaszane przez samorządowców oraz media znajdują potwierdzenie w realiach? Czy reforma rzeczywiście oznacza pełną centralizację funduszy?

Jakie są realne szanse, że proponowane zmiany w budżecie UE na lata 2028-2034 pozostaną w obecnym kształcie? Czy istnieją możliwości negocjacji tych warunków?

Jakie działania zostaną podjęte, aby zminimalizować skutki dla polskich samorządów?