Interpelacja nr 4517

Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer, 20.09.2024

Odpowiedź na interpelację nr 4517

w sprawie niedoborów kadrowych w placówkach przedszkolnych i ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela wychowania przedszkolnego

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 20-09-2024

Szanowny Panie Pośle,

kwestie sposobu przygotowania nauczycieli do zawodu reguluje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453). Odpowiednio do określonego ww. rozporządzeniem sposobu przygotowania do zawodu nauczyciela kształtowane są wymagania kwalifikacyjne.

W rozporządzeniu w sprawie standardów przyjęto, że przygotowanie do zawodu nauczyciela przedszkola i nauczyciela wczesnej edukacji jest zawsze prowadzone łącznie w obu zakresach i realizowane wyłącznie w trakcie jednolitych studiów magisterskich na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna.

Nie przewidziano możliwości kształcenia nauczycieli tej specjalności w formie studiów podyplomowych. Studia podyplomowe służą, co do zasady, czynnym nauczycielom, którzy chcą uzyskać kwalifikacje do nauczania dodatkowego przedmiotu (zajęć), zwłaszcza w sytuacji, kiedy w celu zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć, muszą nauczać kilku przedmiotów. W przypadku nauczycieli nauczania początkowego i wychowania przedszkolnego taka sytuacja nie ma miejsca, bowiem każdy nauczyciel prowadzący grupę przedszkolną lub oddział w klasach I-III jest zatrudniony w pełnym wymiarze zajęć.

W trakcie prac nad rozporządzeniem w sprawie standardów oceniono, że nie ma możliwości zrealizowania celów kształcenia nauczycieli tego etapu edukacyjnego w toku studiów podyplomowych, a model studiów pierwszego i drugiego stopnia gwarantował pełną realizację celów tylko w przypadku, kiedy student realizował je łącznie. Natomiast jednolite studia magisterskie mogą być realizowane w trybie stacjonarnym lub niestacjonarnym, a zatem jest możliwość dopasowania form nauki do potrzeb i możliwości studentów. Jednocześnie można w pełni zrealizować założenia programu studiów i przygotować absolwenta do pracy na stanowisku nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej.

Rozporządzenie w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela dotyczy wyłącznie kształcenia przyszłych nauczycieli. Nie zostały natomiast zmienione wymagania kwalifikacyjne wobec nauczycieli już pracujących na stanowisku nauczyciela przedszkola i osób, które nabyły kwalifikacje do pracy na stanowisku nauczyciela przedszkola na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów.

Kwestie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, w tym nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i wychowania przedszkolnego uregulowano w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. poz. 2102) w taki sposób, aby uwzględniać każdy obowiązujący wcześniej sposób przygotowania do zawodu. Dyplom ukończenia jednolitych studiów magisterskich na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna nie jest jedynym dokumentem potwierdzającym posiadanie kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolu. Nie wyeliminowano możliwości podejmowania pracy w przedszkolu przez osoby, które posiadają dyplom ukończenia kolegium nauczycielskiego albo dyplom ukończenia studiów pierwszego i drugiego stopnia lub dyplom ukończenia studiów pierwszego stopnia lub świadectwo ukończenia studiów podyplomowych, wydane zgodnie z przepisami obowiązującymi w momencie prowadzenia tych studiów.

W ww. rozporządzeniu wymagania kwalifikacyjne określono według następujących zasad:

- nowe wymagania kwalifikacyjne, tj. obowiązek ukończenia jednolitych studiów magisterskich, dotyczą tylko i wyłącznie osób, które rozpoczęły studia po dniu wejścia w życie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, tj. po 3 sierpnia 2019 r.,

- wymagania kwalifikacyjne wobec osób przygotowywanych do wykonywania zawodu nauczyciela na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie rozporządzenia w sprawie standardu kształcenia, tj. przed dniem 3 sierpnia 2019 r. określono odpowiednio do prowadzonych wcześniej form kształcenia, w trakcie których nauczyciele uzyskiwali kwalifikacje.

Dynamika ruchu kadrowego nauczycieli monitorowana jest na podstawie ogłoszeń o wolnych miejscach pracy dla nauczycieli, o których zgodnie z art. 10 ust. 18 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.– Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r. poz. 986), dyrektorzy szkół informują kuratora oświaty. Informacje o wolnych stanowiskach pracy udostępniane są na stronie podmiotowej kuratorium oświaty.

W skali całego kraju, według stanu na dzień 5 września 2024 r., w publicznych i niepublicznych placówkach wychowania przedszkolnego wykazano łącznie 776 wolnych miejsc pracy (ok. 718 etatów) dla nauczycieli. W szkołach publicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej wykazano 506 wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli wychowania przedszkolnego (ok. 465 etatów). Wolne stanowiska pracy w zakresie wychowania przedszkolnego stanowią ok. 13% ogółu wszystkich ofert pracy dla nauczycieli.

Należy zauważyć, że wolne miejsca pracy odnotowywane są przede wszystkim w dużych miastach. Zjawisko to w mniejszej skali dotyczy małych miejscowości. Liczba wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli wychowania przedszkolnego w gminach miejskich stanowi 63% ogółu zgłoszonych ofert w zakresie wychowania przedszkolnego, w gminach miejsko-wiejskich 18%, natomiast w gminach wiejskich 19%. Zwiększone zapotrzebowanie kadrowe dotyczy przede wszystkim placówek wychowania przedszkolnego w dużych aglomeracjach miejskich, w których rynek pracy oferuje konkurencyjne możliwości. W mniejszych miastach i ośrodkach wiejskich praca na stanowisku nauczyciela stanowi atrakcyjne i prestiżowe miejsce pracy.

W województwie lubuskim w dniu 5 września 2024 r. wykazano 19 wolnych miejsc pracy dla nauczycieli wychowania przedszkolnego przekładających się na ok. 17 etatów. Wolne stanowiska pracy dla nauczycieli wychowania przedszkolnego stanowią ok. 12% wszystkich wolnych stanowisk pracy zgłoszonych przez dyrektorów jednostek systemu oświaty w tym województwie.

Jednym z priorytetów polityki oświatowej Rządu RP jest odbudowa prestiżu zawodu nauczycielskiego. Rola społeczna, wymagane kwalifikacje i ustawowy obowiązek cyklicznego potwierdzania rozwoju zawodowego, a także wyzwania stawiane przed nauczycielami - muszą być odzwierciedlone w regulacjach systemowych kształtujących warunki pracy w tym zawodzie.

Minister Edukacji jest otwarta na dialog ze środowiskami zainteresowanymi sprawami oświaty. Podczas spotkań z przedstawicielami organizacji pozarządowych, organizacji związkowych zrzeszających nauczycieli, a także z radami pedagogicznymi odwiedzanych szkół, rozmawia o potrzebach nauczycieli.

W związku z postulatami o zmianę lub korektę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących m.in. sposobu wynagradzania, awansu zawodowego, czasu pracy, uprawnień nauczycieli - dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji, Minister Edukacji powołała zespół, który zajmuje się zgłaszanymi postulatami. Zespół ten pracuje w ramach tematycznych grup roboczych.

Zmianą przepisów dotyczących kwalifikacji nauczycieli zajmuje się Grupa Robocza do spraw Kwalifikacji, Kształcenia i Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli. Na spotkaniu w dniu 11 września 2024 r. była omawiana m.in. kwestia niedoborów kadrowych w placówkach przedszkolnych i ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela wychowania przedszkolnego. Na planowanym w pierwszej połowie października kolejnym spotykaniu Grupy przewidziana jest praca nad propozycjami zmiany przepisów, dotyczących kwalifikacji nauczycieli, w tym nauczycieli przedszkoli i ewentualnych dodatkowych rozwiązań dotyczących zatrudniania nauczycieli w przedszkolach. Jedną z rozważanych propozycji jest możliwość zatrudniania w przedszkolach studentów ostatnich lat jednolitych studiów magisterskich na kierunku pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu

Podsekretarz stanu Maria Mrówczyńska, 23.09.2024

Odpowiedź na interpelację nr 4517

w sprawie niedoborów kadrowych w placówkach przedszkolnych i ułatwienia dostępu do zawodu nauczyciela wychowania przedszkolnego

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska

Warszawa, 23-09-2024

Szanowny Panie Pośle,

w odpowiedzi na pytania skierowane do resortu nauki (pytanie nr 1 i 4) uprzejmie informuję, że sposób kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej (klasy I-III szkoły podstawowej) w ramach jednolitych studiów magisterskich został wprowadzony na wniosek Ministerstwa Edukacji Narodowej. Jest on określony w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 453)[1], wydanym w porozumieniu z Ministrem Edukacji Narodowej. Zgodnie z uzasadnieniem wprowadzone w 2019 r. zmiany w sposobie kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela miały na celu wzmocnienie jakości tego kształcenia, w tym właściwe przygotowanie merytoryczne i pedagogiczne, stosownie do wymagań współczesnego systemu oświaty. W szczególności, jak wskazało MEN, właściwe przygotowanie przyszłych nauczycieli prowadzących nauczanie w przedszkolu i w klasach I - III szkoły podstawowej w formie kształcenia zintegrowanego, obejmującego kształcenie w zakresie języka polskiego, języka obcego, matematyki, informatyki, edukacji społeczno-przyrodniczej, plastyki, muzyki, techniki, wychowania fizycznego oraz edukacji zdrowotnej, może mieć miejsce jedynie na studiach w ramach ciągłego, pięcioletniego cyklu kształcenia. W związku z tym, że system kształcenia nauczycieli, zgodnie z zapotrzebowaniem resortu edukacji, przewiduje łączne kształcenie nauczycieli przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej, nie jest możliwe prowadzenie kształcenia jedynie w zakresie przygotowania do wykonywania zawodu nauczyciela przedszkola.

Należy mieć na uwadze, że to resort edukacji jest właściwy w sprawach dotyczących zawodu nauczyciela, w tym dostępu do tego zawodu (tzn. kwalifikacji nauczycielskich). Odbycie kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela zgodnie ze standardem kształcenia służy nabyciu kwalifikacji nauczycielskich stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz. U. poz. 2102). Zasady kształcenia przyszłych nauczycieli określone w standardzie kształcenia odpowiadają zatem na potrzeby systemu oświaty określone przez MEN. Zmiany w tym zakresie mogą być podjęte na wniosek ministra właściwego do spraw oświaty. W związku z tym, w opinii Ministra Nauki, postulowana kwestia przywrócenia kształcenia przyszłych nauczycieli przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej na studiach podyplomowych oraz studiach pierwszego i drugiego stopnia - jako systemowa zmiana w sposobie kształcenia tej grupy nauczycieli – wymagałaby ze strony MEN analizy i oceny skutków dla systemu oświaty obowiązujących rozwiązań (w bieżącym roku studia ukończyli pierwsi absolwenci kształceni wg zasad przyjętych w 2019 r.).

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Nauki
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu

[1] Załącznik nr 2 – standard kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela przedszkola i edukacji wczesnoszkolnej (klasy I – III szkoły podstawowej), część I, ust. 1.