Interpelacja nr 3975

Sekretarz stanu Henryk Kiepura, 13.08.2024

Odpowiedź na interpelację nr 3975

w sprawie branżowych centrów umiejętności (BCU)

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura

Warszawa, 13-08-2024

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posła na Sejm RP Pana Jarosława Urbaniaka oraz grupy Posłów w sprawie branżowych centrów umiejętności.

Szanowny Panie Pośle,

odpowiadając na Pana interpelację w sprawie branżowych centrów umiejętności przekazuję poniższe informacje.

Branżowe centrum umiejętności (BCU) jest nowym rodzajem publicznej lub niepublicznej placówki umożliwiającej uzyskanie i uzupełnienie wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub zmianę kwalifikacji zawodowych. W odróżnieniu od dotychczas funkcjonujących placówek kształcenia ustawicznego i centrów kształcenia zawodowego, rolą BCU jest integrowanie szkół i placówek prowadzonych kształcenie zawodowe, uczelni oraz podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 1a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1] (którymi są: pracodawcy, organizacje pracodawców, samorządy gospodarcze, stowarzyszenia lub samorządy zawodowe, sektorowe rady do spraw kompetencji oraz Rada Programowa do spraw kompetencji), prowadzących działalność w zakresie jednej z dziedzin zawodowych[2]. BCU jest ukierunkowaną branżowo placówką kształcenia, szkolenia i egzaminowania w zakresie danej dziedziny zawodowej, prowadzącą cztery rodzaje działalności: edukacyjno-szkoleniową, wspierającą współpracę szkół, placówek i uczelni z pracodawcami, innowacyjno-rozwojową oraz upowszechniającą wiedzę i nowe technologie, transformację ekologiczną i cyfrową, jak również działalność wspierającą realizację doradztwa zawodowego dla uczniów oraz aktywizację zawodową studentów, doktorantów i absolwentów studiów.

Tym samym BCU ma charakter przekrojowy i uzupełnia dotychczasową ofertę kształcenia zawodowego na poziomie szkolnictwa ponadpodstawowego i szkolnictwa wyższego. Należy przy tym podkreślić, że oferta funkcjonujących w ramach systemu oświaty centrów kształcenia zawodowego oraz placówek kształcenia ustawicznego ma charakter wielobranżowy, realizują one bowiem najczęściej zadania na rzecz otaczających je szkół prowadzących kształcenie zawodowe w wielu zawodach. Centra kształcenia zawodowego oraz placówki kształcenia ustawicznego nie specjalizują się przy tym tak jak BCU w określonej dziedzinie zawodowej.

Cechą odróżniającą BCU od innych, już istniejących placówek, jest ich unikatowy charakter, który wynika z jednej strony z silnego wyspecjalizowania BCU w danej dziedzinie zawodowej, a z drugiej strony – ze struktury organizacyjnej centrum, którego działalność jest nierozerwalnie związana z ogólnopolską organizacją branżową właściwą dla tej dziedziny zawodowej.

BCU mają charakter parasolowy w odniesieniu do pozostałych szkół, placówek i uczelni prowadzących kształcenie w zawodach i na kierunkach właściwych dla danej dziedziny zawodowej. BCU nie powielają sztandarowej oferty innych już istniejących placówek, tj. nie mogą prowadzić kwalifikacyjnych kursów zawodowych, kursów umiejętności zawodowych i kursów kompetencji ogólnych, które mogą być prowadzone przez centra kształcenia zawodowego oraz placówki kształcenia ustawicznego.

Kluczowy element oferty kształcenia i doskonalenia zawodowego BCU stanowi nowa forma pozaszkolna kształcenia ustawicznego, zarezerwowana wyłącznie dla tego rodzaju placówki, w postaci branżowego szkolenia zawodowego, a także kursy przygotowujące do nabywania adekwatnych do potrzeb danej branży kwalifikacji sektorowych, firmowane przez organizację branżową właściwą dla danej dziedziny zawodowej.

Jednym z zadań BCU jest prowadzenie turnusów dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników. Jest to dodatkowe, oprócz publicznych i niepublicznych szkół prowadzących kształcenie zawodowe oraz publicznych i niepublicznych centrów kształcenia zawodowego, miejsce realizacji tej formy pozaszkolnej kształcenia ustawicznego. Poszerzenie listy podmiotów uprawnionych do prowadzenia turnusów o BCU daje dodatkową możliwość lokalizacyjną realizacji tych turnusów.

Ponadto, w odróżnieniu od innych placówek, BCU jako jedyne placówki systemu oświaty oferują szkolenia branżowe dla nauczycieli kształcenia zawodowego, o których mowa w art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela[3] (placówki doskonalenia nauczycieli nie mogą tych szkoleń prowadzić), a tym samym zwiększają dostęp takich nauczycieli do doskonalenia zawodowego.

W odniesieniu do stwierdzenia, że podstawowym celem BCU jest kształcenie dorosłych, należy zauważyć, że prowadzenie szkoleń (również osób dorosłych) stanowi niewielką część zadań, do realizacji których zobowiązane są BCU[4].

Odnosząc się do kwestii Konkursu „Utworzenie i wsparcie funkcjonowania 120 branżowych centrów umiejętności (BCU), realizujących koncepcję centrów doskonałości zawodowej (CoVEs)” (dalej: konkurs) uprzejmie informuję, że założenia konkursu na utworzenie i wsparcie funkcjonowania branżowych centrów umiejętności wynikały bezpośrednio z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO):

w ramach inwestycji A3.1.1. KPO zakłada utworzenie i wsparcie funkcjonowania 120 BCU, realizujących koncepcję centrów doskonałości zawodowej (CoVEs).

Europejska koncepcja centrów doskonałości zawodowej opiera się na rozwiązaniach opisanych w dokumencie Unii Europejskiej pn. „Identyfikacja i grupowanie centrów doskonałości zawodowej (CoVEs)”[5] (UE, 2019). Na poziomie UE centra doskonałości zawodowej (CoVEs) dzielą się na:

placówki utworzone specjalnie dla określonej dziedziny zawodowej lub

placówki kształcenia zawodowego funkcjonujące w danym regionie, bądź sub-regionie dla wielu dziedzin zawodowych.

W założeniach konkursu przyjęto, że branżowe centra umiejętności będą placówkami utworzonymi specjalnie dla określonej dziedziny zawodowej, co wynikało z zapisów KPO i znalazło odzwierciedlenie w przepisach ustawy – Prawo oświatowe, która określa ten rodzaj placówki jako placówkę o zasięgu ogólnokrajowym, ukierunkowaną branżowo w zakresie jednej z dziedzin zawodowych[6];

założenia konkursu uwzględniały ponadto[7]:

ustalone w KPO kamienie milowe dla reformy A3.1 oraz wskaźniki dla inwestycji A3.1.1;

postanowienia załącznika do decyzji implementacyjnej Rady UE (Annex to Council Implementing Decision – CID);

oczekiwania Komisji Europejskiej, wyrażone w trakcie negocjacji projektów ujętych w KPO i uwzględnione w ustaleniach operacyjnych do KPO, zaakceptowanych przez rząd RP 5 grudnia 2022 r.

Ustalenia operacyjne, stanowiące załącznik do Decyzji Komisji Europejskiej, nie uwzględniają wśród obowiązkowych mechanizmów weryfikacji kryterium dotyczącego lokalizacji BCU;

uwzględniając KPO oraz wyniki negocjacji z Komisją Europejską wskazane w pkt 2, w założeniach do konkursu przyjęto podejście branżowe a nie regionalne.

Z uwagi na różnorodność branż oraz kluczową wiedzę i rolę branż w zakresie podejmowania decyzji odnośnie lokowania działalności i rozwoju danej branży/dziedziny zawodowej na terenie kraju, w konkursie nie było zasadnym wskazywanie dziedzin zawodowych, w których mogą powstać branżowe centra umiejętności w poszczególnych województwach, tak jak nie było zasadnym ograniczanie liczby BCU, które mogą powstać w danym województwie, a tym samym pozbawianie branż możliwości decydowania o lokalizacji BCU na danym terenie.

Zróżnicowanie kwot przeznaczonych na utworzenie i wsparcie funkcjonowania BCU w poszczególnych dziedzinach wynika:

ze znaczenia danej dziedziny dla przemysłu określonego na potrzeby konkursu,

z ujęcia zawodów przypisanych do danej dziedziny na liście zawodów o szczególnym zapotrzebowaniu na krajowym rynku pracy w Prognozie zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy z roku 2022,

z wag przeznaczonych na uczniów kształcących się w zawodach danej dziedziny, ujętych w przepisach dotyczących sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w 2022 r.

Ponadto uprzejmie informuję, że zarówno założenia konkursu, jak i KPO nie zawierają uregulowań wskazujących na to, że może być utworzone tylko jedno BCU w danej dziedzinie.

W praktyce, we wskazanych w interpelacji dziedzinach: „Budowa i strojenie fortepianów”, oraz „Wikliniarstwo” nie złożono żadnych wniosków w konkursie. Z kolei w wielu dziedzinach wyłoniono więcej niż jedno BCU, np. „Ślusarstwo, mechanika i obróbka skrawaniem” – 4 BCU, „Elektromobilność”, „Gastronomia i kelnerstwo”, „Logistyka”, „Spedycja”, „Ogrodnictwo” – po 3 BCU. W dziedzinach „Diagnostyka i naprawa pojazdów” oraz „Przemysł meblarski” złożono po 1 ofercie.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu

[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.

[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 27 września 2023 r. w sprawie wykazu dziedzin zawodowych wraz z przyporządkowanymi do nich zawodami określonymi w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 2059).

[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 986.

[4] § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 października 2023 r. w sprawie kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych (Dz. U. poz. 2175).

[5] https://www.frse.org.pl/brepo/panel_repo_files/2022/09/15/rxclhn/zalacznik-4-koncepcja-doskonalosci-zawodowej.pdf

[6] Art. 4 pkt 30a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe wprowadzony ustawą z dnia 30 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2005).

[7] https://www.gov.pl/web/aktywa-panstwowe/krajowy-plan-odbudowy-i-zwiekszania-odpornosci