Interpelacja nr 3034

Podsekretarz stanu Paulina Piechna-Więckiewicz, 01.07.2024

Odpowiedź na interpelację nr 3034

w sprawie odpowiedzi rządu na wyzwania demograficzne

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 01-07-2024

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Daniela Milewskiego, Posła na Sejm Rzeczpospolitej Polskiej w sprawie odpowiedzi rządu na wyzwania demograficzne, w części dotyczącej ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

Elementy edukacji seksualnej, zdrowia prokreacyjnego, bezpieczeństwa i higieny życia są obowiązkowym obszarem edukacji zdrowotnej realizowanej w szkołach. Jej zakres wyznaczają cele kształcenia i treści nauczania ustalone w podstawie programowej[1] i zawarte w różnych przedmiotach. Dodatkowo, każda szkoła realizuje program wychowawczo-profilaktyczny, w ramach którego treści i zadania wychowawcze skierowane są do uczniów, a treści i zadania profilaktyczne - do uczniów, rodziców i nauczycieli. Kształtowane postawy i zachowania uczniów w trakcie nauki szkolnej mają wpływ na podejmowane decyzje i wybory w dorosłym życiu, a te zmiany demograficzne.

Na realizację zadań oświatowych jednostki samorządu terytorialnego otrzymują subwencję oświatową korygowaną każdego roku o wskaźnik zamożności mieszkańca i wielkość szkoły. Ministerstwo Edukacji Narodowej w 2024 r. kontynuuje rozwiązanie przyjęte w 2019 r. w celu lepszego dopasowania naliczenia subwencji oświatowej do sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego, w algorytmie podziału subwencji oświatowej, tj. połączenie wskaźnika „zamożności” ustalanego na podstawie dochodów podatkowych na mieszkańca i wskaźnika określającego wielkość szkoły – waga P3. Waga dotyczy publicznych szkół podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących, techników, ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia (limit 18 uczniów średnio na poziom nauczania).

Z uwagi na wyższe jednostkowe koszty kształcenia uczniów w szkołach położonych na terenach wiejskich i w miastach do 5.000 mieszkańców – spowodowane przede wszystkim niższą liczebnością oddziałów, w algorytmie podziału subwencji oświatowej uwzględnia się specyfikę takich szkół przez zastosowanie następujących parametrów:

wagi P1 - o wartości 0,40 standardu finansowego A - dla uczniów szkół dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5.000 mieszkańców. Waga połączona ze wskaźnikiem „zamożności - mniejszym lub równym 1,4,

wagi P2 - o wartości 0,20 standardu finansowego A - dla uczniów szkół dla dzieci i młodzieży zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5.000 mieszkańców. Waga połączona ze wskaźnikiem „zamożności - większym niż 1,4,

wagi P3 - o wartości 0,40 - dla uczniów szkół podstawowych, branżowych szkół I stopnia, liceów ogólnokształcących i techników, dla dzieci i młodzieży, w których iloraz liczby uczniów w szkole i rzeczywistej liczby klas w szkole jest niższy lub równy 18,

wagi P66 – o wartości 0,15 standardu finansowego A – dla dzieci, które ukończyły 6 lat lub więcej w roku bazowym, w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5.000 mieszkańców.

Standard finansowy A na 2024 r. wynosi ok. 9 tys. zł.

Rozwiązania zastosowane w algorytmie podziału subwencji, polegające na wsparciu samorządów prowadzących małe szkoły przez zastosowanie wagi dla małych szkół podstawowych mają za zadanie zachęcić samorządy do prowadzenia takich szkół i powstrzymać od ewentualnej decyzji o przekazaniu szkoły lub jej likwidacji.

W celu systematycznego zwiększania dostępności wychowania przedszkolnego, od 1 września 2013 r. gminy (a od 1 stycznia 2018 r. wszystkie jednostki samorządu terytorialnego) otrzymują wsparcie z budżetu państwa na realizację ich obowiązkowego zadania własnego w formie dotacji celowej. Na ten cel w 2024 r. naliczono 4 mld 190 mln zł. Kwota ta jest wyższa od kwoty z 2023 r. (1 749 mln zł) o 2 441 mln zł. Kwota naliczana na dziecko w ramach dotacji przedszkolnej rośnie każdego roku. Kwota roczna dotacji na dziecko w 2024 r. (3 968,81 zł) rośnie w stosunku do kwoty z 2023 r. (1 607,35 zł) o 2 361,46 zł, tj. o 147%.

W kwocie dotacji na 2024 r. zostały uwzględnione skutki wynikające ze zwiększenia o 30% w 2024 r. wynagrodzenia nauczycieli nie uwzględnianych w podziale części oświatowej subwencji ogólnej (nauczycieli wychowania przedszkolnego) oraz wynikający z tej podwyżki wzrost dotacji udzielanych dla niesamorządowych placówek wychowania przedszkolnego.

Ponadto w podziale kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2024 r. zostały uwzględnione wagi subwencyjne dotyczące edukacji wczesnoszkolnej:

P64 - o wartości 0,75 standardu finansowego A - dla dzieci, które ukończyły 6 lat lub więcej w roku bazowym, w przedszkolach,

P65 – o wartości 0,66 standardu finansowego A - dla dzieci, które ukończyły 6 lat lub więcej w roku bazowym, w oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego,

wagi P66 – o wartości 0,15 standardu finansowego A – dla dzieci, które ukończyły 6 lat lub więcej w roku bazowym, w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego, zlokalizowanych na terenach wiejskich lub w miastach do 5.000 mieszkańców.

Minister Edukacji wspiera szkoły w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki. Eliminowaniu różnic w wyposażeniu szkół i pomocy uczniom pochodzącym z rodzin o niższym statusie materialnym służy realizacja poniższych działań:

Moduł 3 wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu”, którego celem jest wsparcie finansowe na tworzenie bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki przez organizację stołówek i miejsc spożywania posiłków dla uczniów[2].

W 2024 r. już 382 organy prowadzące otrzymały wsparcie dla 621 szkół podstawowych.

Program pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2023–2025[3]. W 2023 r. ze wsparcia w programie skorzystało 46,8 tys. uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, uczęszczający do szkół ponadpodstawowych i specjalnych szkół przysposabiających do pracy (łącznie wydatkowano 16,08 mln zł).

Program pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2022-2024[4]. W 2023 r. ze względu na negatywne skutki żywiołów, wsparcie w formie zasiłku losowego otrzymało 20 dzieci i uczniów w Polsce (rozdysponowano 20 tys. zł).

Pomoc materialna o charakterze socjalnym dla uczniów[5].

Stypendia szkolne w okresie od stycznia do czerwca 2023 r. otrzymało ponad 125,8 tys. uczniów, a od września do grudnia 2023 r. – ponad 102,3 tys. uczniów. Łącznie w 2023 r. wydatkowano na stypendia 129,3 mln zł.

W 2023 r. z zasiłku szkolnego skorzystało 4,9 tys. uczniów w trudnej sytuacji losowej, a na ten cel przeznaczono 1,78 mln zł.

Od 2022 r. dla uczniów z Ukrainy, o których mowa w art. 53 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[6], dostępna jest pomoc materialna o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego (maksymalnie 248 zł miesięcznie dla ucznia) i zasiłku szkolnego (maksymalnie 620 zł na ucznia, w którego rodzinie nastąpiło zdarzenie pogarszające znacznie jej sytuację materialną). Minister Edukacji realizuje ją w ramach poz. 1.8.1 planu finansowego Funduszu Pomocy. W 2023 r. wydatkowano łącznie 7,84 mln zł na realizację wypłat w zakresie ww. pomocy materialnej. Od stycznia do czerwca 2023 r. stypendium szkolne otrzymało 5 597 uczniów, a od września do grudnia 2023 r. – 4 661 uczniów. W 2023 r. zasiłki szkolne otrzymało 80 uczniów.

Ponadto, zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych[7] uczniowie publicznych szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej mają prawo do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych, przeznaczonych do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, określonych w ramowych planach nauczania. W 2024 r. wysokość środków w rezerwie celowej nr 26 budżetu państwa na realizację zadania - wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe wynosi 515 mln zł.

Nową propozycją programu Ministra Edukacji dla najmłodszych (przedszkolaków) jest program pt. „Kto ty jesteś? - Polak mały”. W ramach tego programu, zostaną przekazane środki finansowe dla organizacji pozarządowych, w tym organizacji harcerskich, instytutów badawczych, instytucji kultury, podmiotów prowadzących statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, będące podmiotami prowadzącymi działalność w sferze pożytku publicznego wymienionymi w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[8] na organizację zajęć kulturalnych, konkursów, pikników, wystaw i wycieczek.

W programie dla przedszkolaków dostępne będą cztery moduły tematyczne dotyczące rozwoju kompetencji naukowych (badania, eksperymenty, dostęp do wiedzy), kultury i edukacji kulturalnej, bezpieczeństwa i zdrowia oraz wiedzy o współczesnym świecie.

Wysokość środków finansowych na realizację jednego projektu w ramach modułu to:

"Odkrywcy świata” – od 20 tys. zł do 500 tys. zł;

„Kultura dla przedszkola” - od 20 tys. zł do 500 tys. zł;

„Bezpieczne przedszkolaki” - od 20 tys. zł do 500 tys. zł;

„Świat w przedszkolu” - od 20 tys. zł do 500 tys. zł.

Na realizację programu „Kto ty jesteś? - Polak mały” przeznaczono 10 mln zł. Nabór wniosków ruszył 26 czerwca br. i potrwa do 17 lipca 2024 r.

Natomiast wszelkie programy wsparcia w infrastrukturę transportową w celu zapewnienia łatwego dostępu do usług mieszkańców różnych regionów, zwłaszcza tam, gdzie istnieje problem z dostępnością transportu publicznego są realizowane i prowadzone zgodnie z właściwością przez Ministra Infrastruktury.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.) i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.).

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie realizacji modułu 3 wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” dotyczącego wspierania w latach 2024–2028 organów prowadzących publiczne szkoły podstawowe w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki przez organizację stołówek i miejsc spożywania posiłków (Dz. U. poz. 91)

[3] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 maja 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy uczniom niepełnosprawnym w formie dofinansowania zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych i materiałów ćwiczeniowych w latach 2023-2025 (Dz. U. poz. 1046).

[4] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 marca 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy dzieciom i uczniom w formie zasiłku losowego na cele edukacyjne, pomocy uczniom w formie wyjazdów terapeutyczno-edukacyjnych oraz pomocy dzieciom i uczniom w formie zajęć opiekuńczych i zajęć terapeutyczno-edukacyjnych w latach 2022-2024 (Dz. U. poz. 850).

[5] Rozdział 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750).

[6] Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.).

[7] Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U z 2024 r. poz. 754).

[8] Dz. U. z 2023 r. poz. 571 oraz z 2024 r. poz. 834.

Sekretarz stanu Wojciech Konieczny, 02.07.2024

Odpowiedź w pliku (PDF): i03034-o2.pdf (PDF)

Podsekretarz stanu Piotr Malepszak, 05.08.2024

Odpowiedź w pliku (PDF): i03034-o3.pdf (PDF)

Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska, 28.08.2024

Odpowiedź w pliku (PDF): i03034-o4.pdf (PDF)