Interpelacja nr 2232

Podsekretarz stanu Paulina Piechna-Więckiewicz, 18.04.2024

Odpowiedź na interpelację nr 2232

w sprawie bezpłatnych obiadów w szkołach dla wszystkich uczniów

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 18-04-2024

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Daniela Milewskiego, Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie bezpłatnych obiadów dla uczniów.

Szanowny Panie Pośle,

w 2024 r. rozpoczęto realizację kolejnej edycji wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu”. Uczniom może przysługiwać pomoc w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych[1]. Ww. wsparcie dostępne jest w ramach realizowanego przez Ministra Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej modułu 1 „dla dzieci i młodzieży” wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024–2028[2].

Gminy udzielają tego wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy określone w ustawie o pomocy społecznej[3] oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 200 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach, gdy uczeń albo dziecko nie spełnia wymagań, o których mowa powyżej, a wyraża chęć zjedzenia posiłku, dyrektor szkoły lub przedszkola odpowiednio informuje ośrodek pomocy społecznej lub centrum usług społecznych[4], właściwe ze względu na miejsce zamieszkania ucznia lub dziecka, o potrzebie udzielenia pomocy w formie posiłku. Przyznanie tej pomocy[5], nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w sprawie i ustalenia sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przyznana pomoc ma charakter doraźny.

Dożywianie dzieci jest obowiązkowym zadaniem własnym gminy[6], a kwestia ta pozostająca w zakresie działania gminy jest we właściwości rady gminy[7]. Rada gminy określa w drodze uchwały zasady zwrotu wydatków za świadczenia z pomocy społecznej (w tym posiłki), będące w zakresie ww. zadań własnych[8]. Nadzór wojewody nie uchyla uchwał rady gminy przewidujących dofinansowanie posiłku uczniom z budżetu gminy[9]. Nie ma więc przepisów, które uniemożliwiałyby gminie dofinansowywanie dożywiania uczniów ze środków własnych.

Zgodnie z ustawą – Prawo oświatowe[10] organ prowadzący szkołę może również zwolnić rodziców albo pełnoletniego ucznia z całości lub części opłat w przypadku szczególnie trudnej sytuacji materialnej rodziny lub w szczególnie uzasadnionych przypadkach losowych.

Kwestie dotyczące wyboru dostawców usług cateringu należą do kompetencji dyrektorów szkół oraz organów prowadzących, ponieważ najlepiej są im znane potrzeby uczniów pod względem jakości, różnorodności, a przede wszystkim wartości i walorów zdrowotnych posiłków. W związku z powyższym w szkołach możliwe jest dostosowanie menu do potrzeb uczniów o różnych preferencjach żywieniowych, w tym uczniów z alergiami pokarmowymi, czy dietami specjalnymi.

Zgodnie z art. 155 ustawy - Prawo oświatowe w celu zapewnienia dziecku odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi szkoły uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka. W ten sposób możliwe jest zapewnienie posiłków dla dzieci na specjalnych dietach.

Minister Edukacji wspiera edukację uczniów w zakresie zdrowego odżywiania. Służy temu Program dla Szkół ustanowiony przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Jego celem jest, m.in. trwała zmiana nawyków żywieniowych dzieci poprzez zwiększenie udziału owoców i warzyw w ich codziennej diecie oraz propagowanie zdrowego odżywiania. Do szkół dostarczane są świeże jabłka, gruszki, śliwki, truskawki, marchewki, rzodkiewka, papryka słodka, pomidory, kalarepa, sok owocowy, przecier owocowy i zagęszczony przecier owocowy, jako komponent „owocowo-warzywny”.

Ponadto realizowany jest również komponent „mleczny”, w ramach którego dzieci dostają mleko białe, jogurt naturalny, kefir naturalny i serek twarogowy.

Działania edukacyjne stanowią obok udostępniania dzieciom owoców, warzyw i produktów mlecznych jeden z głównych elementów Programu dla szkół. Dzięki nim dzieci uczą się zasad zdrowego odżywiania, w szczególności poznają korzyści diety bogatej w owoce, warzywa i produkty mleczne. Łącznie w roku szkolnym 2023/2024 w całej Polsce odbędzie się 3200 warsztatów edukacyjnych, po 200 warsztatów w każdym województwie. Przez połączenie zabawy, aktywności i nauki, pod opieką dietetyków dzieci mogą wspólnie poznawać tajniki zdrowej diety, pochodzenia produktów i niemarnowania żywności oraz gospodarowania odpadami.

Obecnie w Programie uczestniczy ponad 11,6 tys. szkół realizujących komponent owocowo-warzywny i 11,8 tys. szkół realizujących komponent mleczny.

Korzyści dla uczniów i ich rodzin, a tym samym również systemu edukacji z funkcjonowania mechanizmu finansowania i zapewniania bezpłatnych obiadów w szkołach, badane są przez analizę mierników właściwych dla realizacji programu „Posiłek w szkole i w domu”, tj. liczba osób objętych pomocą, która wynosi ok. 800 000 osób oraz liczba gmin objętych programem, która wynosi 2477. Krajowym koordynatorem modułów 1 i 2 ww. programu jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który dokonuje pomiaru ww. mierników.

Minister Edukacji wspiera organy prowadzące publiczne szkoły podstawowe w zapewnianiu uczniom bezpiecznych i higienicznych warunków do spożywania posiłku w szkole. W tym celu Minister Edukacji realizuje wieloletni rządowy program Posiłek w szkole i w domu na lata 2024-2028, w zakresie moduł 3. W ramach programu organy prowadzące szkoły mogą otrzymane z programu środki wydatkować na wyposażenie kuchni w stołówce szkolnej, usługi remontowo-adaptacyjne w stołówce i/lub jadalni, wyposażenie pomieszczeń przeznaczonych do spożywania posiłków.

Maksymalna kwota dofinansowania wynosi 80 tys. zł (z wyjątkiem zadań, których efektem będzie wyłącznie posiadanie jadalni – bez kuchni, wówczas maksymalna kwota dofinansowania wynosi 25 tys. zł). Program realizowany był również w latach 2019-2023. W latach 2019-2022, w ramach programu, dofinansowanie otrzymały 2 634 publiczne szkoły podstawowe, w łącznej wysokości 155,6 mln zł. W 2023 r. dofinansowanie otrzymało 614 szkół podstawowych w łącznej wysokości 39,9 mln zł[11].

Odnosząc się do kwestii planowanych środków kontrolnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa i jakości dostarczanych posiłków szkolnych, oraz planowanych procedur w przypadku ewentualnych incydentów, uprzejmie informuję, że żywienie dzieci i młodzieży w ramach żywienia zbiorowego w jednostkach systemu oświaty reguluje ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia[12] oraz rozporządzenie w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach[13].

Działania profilaktyczne dotyczące zdrowego stylu życia polegają, m.in. na realizacji racjonalnego żywienia w stołówkach szkolnych oraz dostępu dzieci do zdrowych produktów w sklepikach szkolnych. Zgodnie z § 2 wymienionego rozporządzenia środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w jednostkach systemu oświaty muszą spełniać odpowiednie wymagania dla danej grupy wiekowej, wynikające z aktualnych norm żywienia dla populacji polskiej.

Należy podkreślić, że obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa żywności, w tym również posiłków spożywanych przez uczniów w szkołach, nakładają przepisy prawa żywnościowego na podmioty produkujące lub wprowadzające żywność do obrotu, czyli na dyrektorów placówek lub w przypadku korzystania z usług firm cateringowych na właścicieli firm dostarczających posiłki.

Nadzór nad bezpieczeństwem żywności i żywienia realizowany jest poprzez kontrole sanitarne.

Jednocześnie, rada rodziców, jako społeczny organ szkoły oraz reprezentujący wszystkich rodziców szkoły, ma uprawnienie wynikające z art. 84 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe do występowania do dyrektora i innych organów szkoły lub placówki, organu prowadzącego szkołę lub placówkę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły lub placówki, zatem także w sprawach jakości i sposobu żywienia w szkole.

Ministerstwo Edukacji Narodowej analizuje: jakość posiłków organizowanych w szkołach, które są oferowane w różnych formach, występujące różnice w cenach posiłków przygotowywanych dla uczniów w całej Polsce, potrzeby dietetyczne, zróżnicowanie i dostosowanie oferty żywieniowej do potrzeb zdrowotnych uczniów, (wypracowanie prawidłowych sposobów wprowadzania diet eliminacyjnych).

Po sporządzeniu analiz, we współpracy z Ministerstwem Zdrowia i innymi resortami, jak również po zakończeniu kontroli prowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli dotyczącej organizacji żywienia w szkołach, Ministerstwo Edukacji Narodowej przystąpi do realizacji zaleceń i wniosków wypracowanych w toku ww. działań.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

[1] Wieloletni rządowy program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028 stanowiący załącznik do uchwały nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. (M.P. poz. 881).

[2] Uchwała nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028 (M.P. poz. 881).

[3] Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, z późn. zm.).

[4] w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818).

[5] w przypadku przyjęcia przez gminę odpowiedniego programu osłonowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej.

[6] Art. 17 ust. 1 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej.

[7] Art. 18 ust. 1 z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.).

[8] Art. 96 ust. 2 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

[9] Np. Uchwała nr LII/397/2023 Rady Gminy Kramsk z dnia 28 marca 2023 r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków za dożywianie, w tym za zakupione posiłki (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2023 r. poz. 3894).

[10] Art. 106 ust. 5 pkt 1-2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.).

[11] Termin składania wniosków o wsparcie na 2024 r. upływa 30 kwietnia 2024 r.

[12] Art. 52c ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2023 r. poz. 1448).

[13] Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1154).