Interpelacja nr 1750

Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska, 10.04.2024

Odpowiedź na interpelację nr 1750

w sprawie spadającej dzietności w Polsce

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska

Warszawa, 10-04-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 1750 posła Dariusza Mateckiego w sprawie spadającej dzietności w Polsce uprzejmie informuję, że kwestia niskiej dzietności jest przedmiotem znaczącej uwagi rządu.

W ciągu ostatnich lat w Polsce spadła liczba urodzeń. Tylko w ciągu 5 lat, między rokiem 2019 a 2023, liczba urodzeń w Polsce spadła o 103 tys., z 375 tys. do 272 tys., czyli o 27%. Ta tendencja spadkowa może się dalej utrzymywać.

Urodzenia w Polsce w latach 2014-2023 (w tys.).

Rok | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023

Urodzenia | 375 | 369 | 382 | 402 | 388 | 375 | 355 | 331 | 305 | 272

Źródło: GUS

W ocenie obecnego kierownictwa resortu rodziny, do roku 2023 nie podjęto wystarczających działań, by przeciwdziałać temu zjawisku. Przyjęta przez Radę Ministrów Strategia Demograficzna 2040, która weszła w życie 9 grudnia 2022 r. spotkała się z krytyką ekspertów z dziedziny demografii.

Wśród instrumentów służących wzrostowi dzietności wskazać należy zwiększenie dostępności do żłobków i przedszkoli, dalszy rozwój udogodnień umożliwiających łączenie macierzyństwa z pracą zawodową, oraz wsparcie finansowe rodzin z dziećmi[1]. Obecny rząd podejmuje działania na rzecz efektywnej odpowiedzi i odwrócenia negatywnych tendencji demograficznych. Należą do nich m.in.:

Rozwijanie programu Maluch+ poprzez stopniową likwidację „białych plam” w dostępie do żłobków w gminach w Polsce, w których obecnie nie ma żadnego żłobka. Jednocześnie obecnie trwają prace nad wprowadzeniem zmian w zakresie zwiększenia dotacji dla jednostek samorządu terytorialnego na jedno miejsce w żłobku, z obecnych 36 tys. zł do 57 tys. zł. Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad zwiększeniem poziomu podpisywania umów z samorządami.

Wprowadzenie programu Aktywny rodzic, zgodnie z którym dla rodziców, którzy zdecydują się wrócić do pracy po urodzeniu dziecka, przysługiwać będzie świadczenie w kwocie 1 500 zł miesięcznie. Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace nad projektem ustawy, który jest na końcowym etapie, następnie planowane jest złożenie projektu do dalszych prac rządowych.

Dodatkowo, w celu zwiększenia skuteczności odpowiedzi na wyzwania demograficzne, wprowadzane są rozwiązania instytucjonalne, do których należą:

Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Rady do spraw Polityki Rodzinnej i Demograficznej, do której zadań należeć będzie:

opracowywanie kierunków działań, których celem jest poprawa sytuacji demograficznej w Polsce;

przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie polityki demograficznej w Polsce.

W skład Rady wchodzić będą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem w kwestiach związanych z polityką demograficzną, w szczególności powołane spośród kandydatów zgłoszonych przez:

Związek Województw Rzeczypospolitej Polskiej,

Związek Powiatów Polskich,

Związek Samorządów Polskich,

Ogólnopolskie Porozumienie Organizacji Samorządowych,

Unia Metropolii Polskich,

Związek Miast Polskich,

Unia Miasteczek Polskich,

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej;

Rządową Radę Ludnościową;

Komitet Nauk Demograficznych PAN;

Komitet Badań nad Migracjami PAN;

Główny Urząd Statystyczny.

W celu koordynacji działań rządu w obszarze demografii planowane jest rozpoczęcie prac Zespołu Międzyresortowego do spraw Przeciwdziałania Negatywnym Zjawiskom Demograficznym. Zgodnie z założeniami, do zadań zespołu należeć będzie m.in.:

proponowanie kierunków działań w obszarach dotyczących zagadnień mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;

proponowanie wystąpień do właściwych organów z wnioskiem o podjęcie prac w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;

współpraca z organami administracji rządowej oraz jednostkami organizacyjnymi im podległymi lub przez nie nadzorowanymi, a także organizacjami pozarządowymi w podejmowaniu działań dotyczących zagadnień mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;

monitorowanie postępu realizacji prac nad projektami aktów prawnych oraz działań administracji rządowej w obszarach mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;

opracowanie propozycji rozwiązań prawnych dotyczących zagadnień mających wpływ na zjawiska demograficzne w obszarze urodzeń i dzietności;

przygotowanie projektu programu przeciwdziałania negatywnym zjawiskom demograficznym, przeznaczonego do wdrożenia przez członków Zespołu zgodnie z ich właściwością;

wyznaczonych przez Prezesa Rady Ministrów,

realizowanych z inicjatywy własnej Zespołu.

W skład Zespołu wchodzić będą przedstawiciele ministrów, w których właściwości znajdują się działy administracji rządowej, których przedmiot oddziałuje na zjawiska demograficzne w zakresie urodzeń i dzietności.

Powołanie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w dniu 12 lutego 2024 r. Rady do spraw Kobiet na Rynku Pracy. Do zadań Rady należy w szczególności:

inicjowanie i wspieranie działań na rzecz poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy oraz zapewnienie równości kobiet i mężczyzn w sferze publicznej, zawodowej i prywatnej;

opracowanie kierunków działań, których celem będzie zapewnienie równości kobiet i mężczyzn na rynku pracy;

przedstawianie Ministrowi propozycji rozwiązań w zakresie poprawy sytuacji kobiet na rynku pracy oraz zapewnienia równości mężczyzn i kobiet w sferze publicznej, zawodowej i prywatnej;

opiniowanie działań podejmowanych w zakresie aktywizacji zawodowej kobiet i ich powrotu na rynek pracy;

inicjowanie debat i kampanii społecznych przeciwdziałających stereotypowemu postrzeganiu ról społecznych kobiet i mężczyzn;

inicjowanie działań promujących równowagę między życiem rodzinnym i zawodowym, w tym zachęcanie ojców do korzystania z uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem.

W skład Rady wchodzą osoby wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem w kwestiach związanych z rynkiem pracy lub wyróżniające się działalnością na rzecz równości kobiet i mężczyzn, w szczególności powołane spośród kandydatek/kandydatów zgłoszonych przez:

organizacje pozarządowe, podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2023 r. poz. 571) oraz związki i porozumienia tych podmiotów;

uczelnie i instytucje badawcze;

organizacje związkowe, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2232, z późn. zm. );

organizacje pracodawców, reprezentatywne w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.

Z wyrazami szacunku

z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu

[1] GUS (2023). Prognoza ludności na lata 2023-2060. Warszawa, Główny Urząd Statystyczny, s. 16-17.