Nauczyciele coraz częściej korzystają z narzędzi AI. Centrum Nauki Kopernik uruchamia dla nich bezpłatny kurs
Sztuczna inteligencja coraz częściej pojawia się w szkole. Nauczyciele deklarują, że korzystają z tych narzędzi. Przygotowując się do realizacji naszego projektu, sprawdziliśmy, w jaki sposób jest ona wykorzystywana w szkołach, i określiliśmy to na trzech poziomach – wyjaśnia w rozmowie z agencją Newseria Kamil Wachol, koordynator projektów badawczo-rozwojowych w Centrum Nauki Kopernik. Poziom pierwszy to wykorzystywanie AI do organizacji własnej pracy, np. odpisywania na maile czy układania regulaminów wycieczek szkolnych. Poziom drugi to tworzenie materiałów. Te dwa poziomy dość powszechnie występują już w polskich szkołach, natomiast cały czas brakuje tego trzeciego, czyli takiej sytuacji, w której to uczniowie są operatorami narzędzi AI w trakcie lekcji.
Polscy nauczyciele, którzy w badaniu TALIS 2024 zadeklarowali, że używali AI, najczęściej wykorzystywali ją do gromadzenia i syntetyzowania informacji na dany temat (71 proc.), generowania planów lekcji lub zadań (61 proc.) czy też ćwiczenia nowych umiejętności przez uczniów w realiach życia codziennego (56 proc.). Wśród osób deklarujących, że nie sięgają po narzędzia AI, 75 proc. wskazało, że nie mają do tego odpowiedniej wiedzy i umiejętności.
Wiedza o sztucznej inteligencji jest bardzo ważna. To jest nowy temat dla nas wszystkich, zarówno dla nauczycieli, jak i uczniów. Dlatego szczególnie ważne jest to, żeby razem się uczyć, jak efektywnie, dobrze i odpowiedzialnie wykorzystywać te narzędzia. Aby rozwinąć kompetencje w tym zakresie, trzeba przede wszystkim ćwiczyć. Z jednej strony potrzebna jest wiedza i w zdobyciu jej pomoże nasz kurs sztucznej inteligencji, który przygotowaliśmy, natomiast bez ćwiczeń te kompetencje nie urosną. Trzeba napisać dużo promptów i zobaczyć, jakie są różnice między nimi – podkreśla Kamil Wachol.
ZBADAI to projekt Centrum Nauki Kopernik dofinansowany ze środków ministra edukacji. Jego celem jest pomoc nauczycielom, by poczuli się pewnie w świecie sztucznej inteligencji, rozbudzili swoją ciekawość i przenieśli ją na uczniów. W ramach przedsięwzięcia przygotowano pięciotygodniowy kurs AI dla nauczycieli realizowany na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE).
Sztuczna inteligencja jest fantastycznym narzędziem, które możemy wykorzystać do robienia researchu, tłumaczenia publikacji, wstępnej analizy wyników czy przygotowania z nich prezentacji. Natomiast musimy wiedzieć, jak robić to w sposób świadomy, w jaki sposób dobierać narzędzia i jak budować nasze zapytania, żeby efekty odpowiedzi były jak najlepsze i nadawały się do wykorzystania w szkole, a jednocześnie żebyśmy byli w stanie unikać halucynacji i pomyłek, które mogą się wydarzyć – wyjaśnia przedstawiciel Centrum Nauki Kopernik.
Kurs AI dla nauczycieli w ramach projektu ZBADAI obejmuje sześć modułów tematycznych, w tym podstawy działania sztucznej inteligencji, tworzenie zapytań (prompt engineering), analizę i tworzenie multimediów oraz praktyczne zastosowania w dydaktyce. Omawiane będą również kwestie etyczne i prawne.
Nauczyciele stoją w tej chwili przed dużymi wyzwaniami prawnymi i etycznymi. Każdy zadaje sobie pytanie, kto jest autorem treści wygenerowanych przez sztuczną inteligencję, co mogę do niej wkładać, co się dzieje z materiałami, które włożymy do środka? Trudno odpowiedzieć na te pytania. Dlatego żeby korzystać z AI w sposób odpowiedzialny, nie powinniśmy wrzucać tam wrażliwych danych, ale też powinniśmy mówić wprost, do czego, w jaki sposób w naszych projektach czy w trakcie lekcji wykorzystywaliśmy te narzędzia – zaznacza Kamil Wachol.
Badanie OECD „Digital Education Outlook 2026” pokazuje, że nauczyciele wykorzystują generatywną sztuczną inteligencję m.in. do planowania lekcji, tworzenia materiałów dydaktycznych, oceniania czy zadań administracyjnych. Jednocześnie OECD ostrzega przed ryzykiem nadmiernego polegania na GenAI, które może ograniczać rozwój zawodowy nauczycieli i osłabiać ich autonomię.
Weryfikacja treści generowanych przez AI jest bardzo ważnym zagadnieniem pracy z tymi narzędziami. W naszym kursie zaprezentowaliśmy różne techniki zarządzania halucynacjami. Każdą odpowiedź, którą wygeneruje AI, jeżeli pojawiają się tam szczególnie daty, nazwiska i cytaty, należy zweryfikować. Ona nie myli się w ludzkim rozumieniu, nie chce nas oszukać, ale na bazie swojej najlepszej wiedzy odpowiada i czasami mija się z prawdą – tłumaczy przedstawiciel Centrum Nauki Kopernik.
Zasady działania sztucznej inteligencji na bezpłatnym „Kursie AI dla nauczycieli” przygotowanym przez CNK są wytłumaczone w krótkich materiałach wideo przygotowanych tak, aby zrozumiał je każdy, bez względu na to, czy uczy informatyki, czy języka polskiego.
Drugi filar programu ZBADAI to szkolne projekty badawcze. Nasz zespół we współpracy z naukowcami przygotował osiem różnych projektów, które w przyszłym roku będą realizowane przez 200 szkół z całej Polski. W ich trakcie wykorzystają AI jako narzędzia wspomagające pracę badacza – wyjaśnia Kamil Wachol.
Dla uczniów projekty są okazją do rozwijania umiejętności samodzielnego myślenia i uczenia się, jak odpowiedzialnie i krytycznie korzystać z technologii. Nauczyciele otrzymują wsparcie merytoryczne i materiały, które wzmacniają ich kompetencje w prowadzeniu zajęć z wykorzystaniem metody badawczej oraz ułatwiają im włączanie nowoczesnych narzędzi do codziennej praktyki.
Zależy nam na tym, żeby uczniowie przeszli przez pełny cykl metody badawczej i zobaczyli, jak wygląda praca badaczy w prawdziwym świecie – podkreśla ekspert. W programie ZBADAI wierzymy, że uczniowie zaczną świadomie wykorzystywać narzędzia sztucznej inteligencji, że nie będzie ona już tylko narzędziem do oszukiwania nauczyciela, tylko będzie wykorzystywana w świadomy sposób, żeby ułatwiać, przyspieszać pracę i uzyskiwać lepsze wyniki.
70 proc. nastolatków ankietowanych w badaniu NASK „Nastolatki” miało doświadczenie w korzystaniu z przynajmniej jednego narzędzia lub systemu opartego na sztucznej inteligencji. Najczęściej wykorzystują ją w celach edukacyjnych. 48 proc. wskazało naukę, a 40 proc. odrabianie prac domowych.
Źródło: Newseria
